Ấn Độ sẽ cho phép tư nhân tham gia lĩnh vực hạt nhân
Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, Ấn Độ hướng đến cho phép khu vực tư nhân và doanh nghiệp quốc tế tham gia phát triển dự án điện hạt nhân, qua đó thúc đẩy chiến lược an ninh năng lượng, tăng trưởng và chuyển dịch xanh.
Thông tin trên là nội dung cốt lõi trong “Dự luật Khai thác và phát triển bền vững năng lượng hạt nhân để chuyển đổi năm 2025 (SHANTI)” được Hạ viện Ấn Độ thông qua mới đây.
Theo Reuters, SHANTI hướng đến cách mạng hóa toàn bộ khuôn khổ pháp lý của ngành hạt nhân Ấn Độ, với trọng tâm cho phép khu vực tư nhân và doanh nghiệp quốc tế tham gia phát triển dự án điện hạt nhân. Sự thay đổi này thừa nhận thực tế then chốt: với tham vọng mở rộng quy mô lớn, ngân sách công đơn thuần không còn đủ để đáp ứng nhu cầu vốn, công nghệ và tốc độ triển khai.
SHANTI được ví như cuộc “đại tu” toàn diện khuôn khổ pháp lý, hợp nhất các quy định và lấp đầy những khoảng trống quản lý tồn tại lâu nay. Luật cho phép khu vực tư nhân và các tập đoàn quốc tế tham gia nhiều khâu của chuỗi giá trị hạt nhân, từ thăm dò khoáng sản, chế tạo nhiên liệu, sản xuất thiết bị đến phát triển công nghệ lò phản ứng. Song, nhà nước vẫn giữ quyền kiểm soát đối với các hoạt động mang tính chiến lược.
Điểm then chốt và gây chú ý nhất của SHANTI nằm ở cải cách cơ chế trách nhiệm pháp lý hạt nhân. Luật Trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại hạt nhân hiện hành từng bị giới đầu tư quốc tế chỉ trích vì đặt gánh nặng trách nhiệm lớn lên các nhà cung cấp, khiến nhiều tập đoàn lớn chùn bước. Do đó, SHANTI tìm cách gỡ “nút thắt” này bằng việc xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, thiết lập mức trần trách nhiệm kèm cơ chế bảo hiểm. Mô hình này vừa bảo vệ lợi ích công chúng, vừa đưa Ấn Độ tiệm cận thông lệ quốc tế và khôi phục niềm tin của giới đầu tư.
Cạnh đó, SHANTI đề xuất thành lập Cơ quan An toàn hạt nhân độc lập, nhằm tăng cường giám sát, nâng cao tính minh bạch và bảo đảm tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Một tòa án chuyên trách về hạt nhân cũng được thiết kế để xử lý nhanh các tranh chấp, giảm rủi ro pháp lý cho các dự án có vòng đời dài và vốn đầu tư lớn. Những cải cách này củng cố hệ thống giám sát trong bối cảnh ngành hạt nhân được mở rộng về quy mô và chủ thể tham gia.
Theo The Hindu, điện hạt nhân chỉ chiếm khoảng 1,5% tổng công suất lắp đặt và 3% sản lượng điện của Ấn Độ, với công suất khoảng 8-8,8GW. Nước này đặt mục tiêu nâng con số này lên 100GW vào năm 2047. Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh, lưới điện cần nguồn nền ổn định và cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2070, hạt nhân là trụ cột chiến lược, bổ trợ cho năng lượng tái tạo vốn phụ thuộc thời tiết.
Việc mở cửa cho khu vực tư nhân được xem là điều kiện tiên quyết để huy động khoảng 26 tỷ USD vốn đầu tư, cùng công nghệ tiên tiến và năng lực triển khai nhanh hơn. Các tập đoàn lớn trong nước như Tata Power, Adani Power hay Reliance Industries sẽ đóng vai trò đáng kể, vừa góp vốn, vừa tạo sức lan tỏa cho hệ sinh thái công nghiệp hạt nhân nội địa.
SHANTI là phép thử lớn cho khả năng của Ấn Độ trong việc dung hòa giữa an ninh, phát triển và chuyển dịch xanh. Nếu được triển khai hiệu quả, đạo luật này không chỉ thu hút hàng tỷ USD đầu tư và thúc đẩy hợp tác công nghệ quốc tế, mà còn có thể tái định hình vai trò của điện hạt nhân trong chiến lược phát triển dài hạn của nền kinh tế lớn thứ năm thế giới.