Đổi mới phương thức hoạt động của nhà thiếu nhi trước tình hình mới

Từ năm 2025, tiến trình sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, kết hợp cùng áp lực chuyển đổi số, đã đặt các thiết chế thiếu nhi trước những thách thức mang tính bước ngoặt. Thực tế này đòi hỏi sự chuyển mình quyết liệt về cả cấu trúc tổ chức lẫn phương thức vận hành để thích ứng kịp thời với tình hình mới.

Tại hội nghị, đại diện các địa phương nhận định rằng dù bộ máy quản lý có sự biến động, nhu cầu học tập, vui chơi và phát triển toàn diện của trẻ em vẫn không hề thuyên giảm. Do đó, hệ thống nhà thiếu nhi cần thực hiện mục tiêu kép: vừa giữ vững tính ổn định trong hoạt động, vừa không ngừng đổi mới nội dung để khẳng định vai trò nòng cốt trong công tác chăm sóc, giáo dục thiếu niên, nhi đồng.

Dù đối mặt với rào cản từ việc thu hẹp không gian và phân tán nguồn lực sau điều chỉnh tổ chức, hệ thống nhà thiếu nhi toàn quốc vẫn nỗ lực duy trì nền nếp sinh hoạt. Các đơn vị đã chủ động đa dạng hóa nội dung, thu hút hơn 7,8 triệu lượt thiếu nhi tham gia rèn luyện. Song song đó, công tác kiện toàn đội ngũ Đội được đẩy mạnh với 265 lớp bồi dưỡng phụ trách và 276 lớp huấn luyện chỉ huy Đội, hướng tới chuẩn hóa năng lực chuyên môn. Những mô hình như Câu lạc bộ Phóng viên nhỏ, Quyền trẻ em hay Phát thanh măng non tiếp tục được đầu tư chiều sâu, tạo diễn đàn quan trọng để các em phát huy quyền tham gia và thể hiện tiếng nói cá nhân.

Những mô hình giáo dục trải nghiệm và rèn luyện kỹ năng như Học kỳ quân đội, trại hè thiên nhiên hay các sân chơi khoa học STEM/STEAM ngày càng được chuẩn hóa về quy mô và chất lượng. Riêng năm 2025, toàn hệ thống đã triển khai hơn 300 trại hè sáng tạo và 936 lớp huấn luyện kỹ năng, thu hút sự tham gia tích cực của hơn 98.000 thiếu nhi.

Theo bà Nguyễn Phạm Duy Trang, Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội đồng Đội Trung ương, năm 2025 chứng kiến nhiều cung, nhà thiếu nhi phải đối mặt với tình trạng thu hẹp không gian và tinh giản nhân sự, thậm chí có nơi đứng trước nguy cơ mất đi tính độc lập của một thiết chế chuyên biệt. Tuy nhiên, việc duy trì hơn 15.000 lớp năng khiếu và phục vụ hơn 7,8 triệu lượt thiếu nhi là minh chứng cho tinh thần chủ động thích ứng cùng sự tận tụy của đội ngũ cán bộ làm công tác thiếu nhi trên khắp cả nước.

Dẫu vậy, bối cảnh mới vẫn bộc lộ những "điểm nghẽn" cần sớm tháo gỡ. Một số mô hình sau sáp nhập vẫn chưa đạt được chiều sâu và sự ổn định cần thiết. Việc chuyển đổi sang cơ chế tự chủ, trong khi vị thế của nhà thiếu nhi trong hệ thống thiết chế văn hóa - giáo dục địa phương còn thiếu định danh rõ ràng, đã tạo nên những rào cản đáng kể trong tổ chức hoạt động. Thêm vào đó, sức ép từ môi trường số và các loại hình giải trí thương mại buộc các đơn vị phải đổi mới tư duy tiếp cận trẻ em một cách mạnh mẽ hơn.

Ông Lê Trí Thanh, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Đà Nẵng, nhận định thách thức của hệ thống nhà thiếu nhi cũng chính là bài toán chung mà các địa phương phải đối mặt trong quá trình tinh gọn bộ máy. Theo ông, dù cấu trúc hành chính có thay đổi, sứ mệnh bảo đảm môi trường giáo dục và vui chơi lành mạnh cho trẻ em phải luôn được coi là ưu tiên hàng đầu.

Thực tiễn khẳng định các cung, nhà thiếu nhi và trung tâm hoạt động thanh thiếu nhi là cầu nối then chốt để triển khai giáo dục toàn diện, giúp trẻ hình thành lý tưởng và nhân cách trong môi trường an toàn. Việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục thiếu niên, nhi đồng không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược trong việc đầu tư cho nguồn nhân lực tương lai của đất nước.

Vì thế, yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn tới là tiếp tục khẳng định vị thế của nhà thiếu nhi như một thiết chế giáo dục - văn hóa chiến lược. Các địa phương cần chủ động bảo tồn quỹ đất, cơ sở vật chất và đội ngũ chuyên trách, đồng thời số hóa nội dung hoạt động. Những mô hình như "Nhà thiếu nhi số", sân chơi thông minh hay các chương trình giáo dục kỹ năng an toàn trên không gian mạng được xác định là hướng đi then chốt, phù hợp với xu thế phát triển hiện nay.

Đặc biệt, công tác bồi dưỡng đội ngũ cán bộ phụ trách thiếu nhi cần được chú trọng. Trong đó, việc trẻ hóa lực lượng, nâng cao năng lực công nghệ và tư duy sáng tạo chính là điều kiện tiên quyết để hệ thống nhà thiếu nhi đáp ứng trọn vẹn nhu cầu phát triển của trẻ em trong xã hội hiện đại.

KHÁNH LINH - GIANG TRƯỜNG