Đại dương “bốc hỏa”, khí hậu toàn cầu thêm bất ổn

Theo The Guardian, các đại dương “gánh chịu” hơn 90% lượng nhiệt dư thừa do phát thải carbon từ hoạt động của con người. Do đó, nhiệt đại dương được xem là một trong những chỉ dấu đáng tin cậy nhất của quá trình nóng lên toàn cầu, phản ánh xu thế dài hạn rõ nét hơn so với nhiệt độ không khí vốn chịu ảnh hưởng mạnh từ các dao động tự nhiên.

Kể từ đầu thế kỷ 21, gần như năm nào đại dương cũng phá kỷ lục nhiệt mới, cho thấy quỹ đạo leo thang không ngừng của biến đổi khí hậu. Lượng nhiệt tích tụ trong lòng đại dương làm thay đổi cách vận hành của hệ thống khí hậu toàn cầu. Mặt biển ấm hơn cung cấp thêm năng lượng cho các cơn bão nhiệt đới, khiến bão và siêu bão khi đổ bộ vào đất liền trở nên mạnh và tàn phá hơn.

Lượng mưa gia tăng, các trận mưa cực đoan xuất hiện dày hơn, kéo theo lũ lụt nghiêm trọng ở nhiều khu vực. Trên biển, các đợt nắng nóng kéo dài, được gọi là “sóng nhiệt đại dương”, hủy hoại rạn san hô và làm đảo lộn chuỗi thức ăn của hệ sinh thái biển.

Nhiệt độ đại dương còn là một trong những nguyên nhân chính khiến mực nước biển dâng thông qua hiện tượng giãn nở nhiệt của nước biển. Khi kết hợp với băng tan ở hai cực và các sông băng, mực nước biển tăng nhanh đang trở thành mối đe dọa hiện hữu đối với hàng tỷ người sống tại các vùng ven biển và đồng bằng thấp trên khắp thế giới.

Dựa trên mô hình và dữ liệu cổ khí hậu, giới khoa học cho rằng, đại dương hiện nay có thể đang ở trạng thái nóng nhất trong ít nhất 1.000 năm, với tốc độ ấm lên nhanh hơn bất kỳ thời điểm nào trong vòng 2.000 năm qua. Đây là tín hiệu cho thấy sự thay đổi mang tính hệ thống, chứ không phải biến động ngắn hạn.

Đáng chú ý, năm 2025 diễn ra trong pha La Nina, vốn thường mang lại xu hướng mát hơn. Việc đại dương liên tục lập kỷ lục nhiệt cho thấy sức ép ấm lên dài hạn đang gia tăng mạnh.

The Guardian dẫn lời Giáo sư John Abraham, thuộc Đại học St Thomas, thành viên nhóm nghiên cứu, nhận định: “Nóng lên toàn cầu thực chất là nóng lên của đại dương. Nếu muốn biết Trái đất sẽ tiếp tục ấm lên nhanh thế nào, hãy nhìn vào đại dương”.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Advances in Atmospheric Sciences tổng hợp dữ liệu nhiệt độ từ nhiều hệ thống quan trắc khác nhau trên toàn cầu, với trọng tâm là lớp nước biển sâu tới 2.000m, nơi hấp thụ phần lớn lượng nhiệt dư thừa.

Theo các nhà khoa học, lượng nhiệt mà đại dương tích trữ hiện nay là “khổng lồ”, tương đương hơn 200 lần tổng lượng điện năng mà toàn nhân loại sử dụng trong một năm. Nhóm nghiên cứu kết luận, sự ấm lên của đại dương gây ra tác động sâu rộng đối với toàn bộ hệ thống Trái đất.

Xu thế này không diễn ra đồng đều giữa các khu vực. Năm 2025, các vùng đại dương nóng lên nhanh nhất bao gồm khu vực nhiệt đới, Nam Đại Tây Dương, Bắc Thái Bình Dương và đặc biệt là Nam Đại Dương bao quanh Nam Cực. Tại đây, các nhà khoa học ngày càng lo ngại trước sự suy giảm mạnh của băng biển mùa đông - yếu tố then chốt trong việc điều hòa khí hậu toàn cầu.

Ở Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải, đại dương không chỉ ấm lên mà còn mặn hơn, axit hóa mạnh hơn và ngày càng thiếu oxy. Những thay đổi này tạo sự biến đổi trạng thái sâu sắc của đại dương, khiến các hệ sinh thái biển và cộng đồng phụ thuộc trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Việc các kỷ lục nhiệt liên tiếp bị phá vỡ không còn là sự trùng hợp mà phản ánh xu thế dài hạn gắn chặt với hoạt động của con người, đặc biệt là việc đốt nhiên liệu hóa thạch và phát thải khí nhà kính quy mô lớn.

Trong bối cảnh đó, chỉ tập trung thích ứng với thiên tai là chưa đủ. Nếu không cắt giảm phát thải một cách quyết liệt và bền bỉ, đại dương sẽ tiếp tục nóng lên trong nhiều thập kỷ tới, kéo theo những hệ lụy ngày càng khó kiểm soát đối với toàn bộ hệ thống Trái đất.

THƯ LÊ