Kiến tạo nghề cá có trách nhiệm
Đà Nẵng đang cùng cả nước gấp rút chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo, không đúng quy định (IUU) để gỡ “thẻ vàng” thủy sản của Ủy ban châu Âu (EC). Xa hơn, thành phố xác định phát triển nghề cá bền vững, trách nhiệm, hội nhập quốc tế, nâng cao đời sống ngư dân.
Tăng cường kiểm tra, kiểm soát
Theo thống kê, tổng số tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên của thành phố Đà Nẵng là 4.142 phương tiện; trong đó, tàu cá có chiều dài từ 6m đến dưới 12m hoạt động vùng bờ là 2.338 chiếc (chiếm 56,4%); tàu cá từ 12m đến dưới 15m hoạt động vùng lộng là 614 chiếc (chiếm 14,8%); tàu cá chiều dài từ 15m trở lên hoạt động vùng khơi là 1.190 chiếc (chiếm 28,7%).
Thời gian qua, nghề cá Đà Nẵng khẩn trương thực hiện các khuyến nghị của EC về chống IUU, gỡ “thẻ vàng” thủy sản từ năm 2017. Đến nay, đội tàu cá đánh bắt hải sản đã được quản lý chặt chẽ. Hiện tại, tất cả tàu cá nói trên đều đã được ngành chức năng rà soát, kiểm kê, cập nhật đầy đủ lên Cơ sở dữ liệu quốc gia về nghề cá Việt Nam (VNFishbase).
Ông Nguyễn Viết Song, phụ trách cảng cá Tam Quang (Ban Quản lý âu thuyền và cảng cá Đà Nẵng) cho biết, khi ngư dân thực hiện thủ tục xuất cảng cho tàu cá, ngành chức năng sẽ kiểm tra, đối chiếu cụ thể về phương tiện, số đăng ký, chủ tàu, các thuyền viên so với danh sách đã đăng ký, chính xác mới cho xuất cảng. Khi tàu cá đó cập cảng Tam Quang (xã Núi Thành) sau chuyến biển, ngành chức năng kiểm tra phải đúng những người đã xuất cảng.
Công tác quản lý đội tàu, kiểm soát tàu cá ra vào cảng và hoạt động trên biển (qua hệ thống giám sát hành trình tàu cá) được thực hiện thống nhất từ bờ ra khơi và về bờ. “Chúng tôi tăng cường kiểm tra để không xảy ra tình trạng mượn tàu, mượn người đi đánh bắt hải sản. Đây là cách kịp thời phát hiện, xử lý khi ngư dân vi phạm, phục vụ kiểm soát IUU, truy xuất nguồn gốc hải sản sau khai thác”, ông Song nói.
Đến nay, tất cả tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên của ngư dân Đà Nẵng đã lắp đặt, vận hành giám sát hành trình tàu cá (VMS) suốt chuyến biển. Qua thiết bị VMS, ngành thủy sản, lực lượng biên phòng có thể nắm mọi diễn biến trên biển của tàu cá. Nếu tàu cá tiến sát biên giới biển với nước bạn, ngành chức năng phát tín hiệu yêu cầu chủ tàu (hoặc thuyền trưởng) đưa tàu cá về lại vùng biển Việt Nam, tránh đánh bắt hải sản ở vùng biển nước ngoài. Khi VMS bị mất kết nối, chủ tàu cá phải đưa phương tiện về bờ sửa chữa theo quy định. Nhờ hoạt động liên tục của VMS, trong năm 2025, thành phố Đà Nẵng không có tàu cá vi phạm vùng biển bị nước ngoài bắt giữ, xử lý.
Theo ông Trịnh Quang Vinh, Phó Trưởng ban Quản lý âu thuyền và cảng cá Đà Nẵng, hải sản tại 2 cảng cá đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ định là Thọ Quang (phường Sơn Trà) và Tam Quang đều đã được truy xuất nguồn gốc bao phủ toàn bộ quy trình từ xuất, nhập cảng, giám sát sản lượng, ghi nhật ký khai thác đến cấp giấy biên nhận, giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản khai thác (SC), giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác (CC). Toàn bộ dữ liệu bảo đảm minh bạch, rõ ràng, chính xác.
Phát triển nghề cá trách nhiệm, bền vững
Hiện nay, trong khi hệ thống truy xuất nguồn gốc hải sản điện tử (eCDT) đã vận hành ổn định khi ngư dân thực hiện xuất cảng, cập cảng Thọ Quang thì ở cảng cá Tam Quang lại gặp trục trặc do ngư dân chưa quen thao tác. Mỗi chuyến tàu cá xuất bến được thực hiện trên nền tảng eCDT và kết nối với cơ sở dữ liệu dân cư là việc cấp thiết để phát triển nghề khai thác hải sản bền vững bởi có thể kiểm soát đồng bộ.
Ông Nguyễn Viết Song cho biết, ngành chức năng đẩy nhanh tuyên truyền, vận động ngư dân khẩn trương triển khai đồng bộ hệ thống eCDT. Cùng với đó, phối hợp với lực lượng biên phòng để cùng sử dụng hệ thống eCDT, hướng dẫn chủ tàu khai báo thủ tục xuất nhập cảng trên VNeID. Việc này nhằm khắc phục tồn tại là tình trạng chênh lệch giữa số lượng tàu cá xuất, nhập qua trạm biên phòng và số lượng tàu cá cập cảng. Khi hệ thống được vận hành thống nhất, số tàu qua cảng và qua trạm biên phòng sẽ được đối soát, bảo đảm trùng khớp.
Một điểm nghẽn trong phát triển nghề đánh bắt hải sản bền vững của Đà Nẵng là vẫn còn thực trạng khai thác hải sản tận diệt bằng các nghề giã cào đơn, giã cào đôi. Ông Nguyễn Chí Dân, Chủ tịch UBND xã Tam Xuân cho biết, bảo vệ nguồn lợi hải sản đặt ra cấp thiết với địa phương.
Chính quyền xã Tam Xuân vận động, khuyến khích ngư dân theo nghề giã cào chuyển sang các nghề cá khác như lưới vây, lưới chụp… và vận động ngư dân chuyển nghề giã cào sang nghề nuôi các loại hải sản trên biển, làm du lịch. Tại cuộc họp mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu các tỉnh, thành phố có nghề khai thác hải sản khẩn trương ban hành kế hoạch chuyển đổi nghề, tạo sinh kế bền vững cho ngư dân.
Thống kê sản lượng hải sản của ngành thủy sản hiện nay mới chỉ đạt 50% tổng sản lượng hải sản ngư dân toàn thành phố đánh bắt được. Do ngành chức năng mới chỉ cập nhật lượng hải sản ở 2 cảng cá chỉ định là Thọ Quang và Tam Quang; trong khi đó ngư dân thường bán hải sản ở các bến cá vùng bãi ngang.
Để phát triển nghề cá có trách nhiệm, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Nam Hưng giao nhiệm vụ ngành thủy sản, các địa phương có nghề cá yêu cầu các chủ cơ sở mua bán hải sản chỉ được mua bán hải sản ở các cảng cá, chấm dứt mua hải sản ở các bến cá vùng bãi ngang và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ giám sát sản lượng hải sản, truy xuất nguồn gốc hải sản qua eCDT.