Bồi dưỡng ý thức bảo tồn văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc càng trở nên cấp bách. Với tư cách là thiết chế văn hóa và giáo dục, trường học không chỉ có nhiệm vụ truyền đạt tri thức mà còn góp phần hình thành nhân cách, nuôi dưỡng tình yêu quê hương, bồi dưỡng ý thức bảo tồn văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ.

Chính vì vậy, giáo dục nghệ thuật và giáo dục địa phương trong chương trình giáo dục phổ thông hiện nay giữ một vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là hai lĩnh vực không chỉ bổ trợ lẫn nhau mà còn tạo nền tảng vững chắc để gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa, văn nghệ truyền thống của mỗi cộng đồng, mỗi địa phương.

Lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống

Tiến sĩ Vũ Đình Anh, Hội Văn nghệ dân gian thành phố Đà Nẵng cho rằng, giáo dục nghệ thuật ở đây không phải là việc đào tạo các nghệ sĩ chuyên nghiệp, mà là góp phần hình thành con người toàn diện: biết cảm nhận cái đẹp, biết rung động trước giá trị nhân văn, biết sáng tạo trong học tập cũng như trong cuộc sống.

Đặc biệt, chương trình giáo dục nghệ thuật thời gian qua đã chuyển mạnh từ cách dạy thiên về kỹ năng hát, vẽ… sang cách tiếp cận nghệ thuật, để học sinh biết cảm nhận và phân tích tác phẩm, biết ứng dụng nghệ thuật vào đời sống, khuyến khích học sinh sáng tạo ra tác phẩm của cá nhân. Điều này khẳng định nghệ thuật không còn là “môn phụ”, mà là một kênh quan trọng nuôi dưỡng tinh thần, cảm xúc và nhân cách học sinh.

Điểm nổi bật trong giáo dục địa phương và giáo dục nghệ thuật hiện nay là sự tích hợp văn hóa, văn nghệ truyền thống được chú trọng trong nội dung dạy học. Học sinh được tiếp cận dân ca 3 miền, nhạc cụ dân tộc, các loại hình sân khấu truyền thống như tuồng, chèo, cải lương, dân ca quan họ, bài chòi…; được tìm hiểu mỹ thuật dân gian như tranh Đông Hồ, tranh Hàng Trống, tranh Làng Sình, cùng với nhiều nghề thủ công truyền thống khác.

“Những nội dung này không chỉ giúp học sinh hiểu giá trị thẩm mỹ của dân tộc, mà còn tạo nền tảng để các em hình thành bản sắc văn hóa cá nhân, biết trân trọng những giá trị truyền thống giữa sự đa dạng văn hóa toàn cầu. Qua đó, giáo dục nghệ thuật góp phần quan trọng vào việc củng cố “sức đề kháng”, bản lĩnh văn hóa cho thế hệ trẻ Việt Nam trong quá trình hội nhập”, tiến sĩ Vũ Đình Anh chia sẻ.

Trong thời gian qua, Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Đà Nẵng phối hợp nhiều trường học trên địa bàn thành phố tổ chức biểu diễn chương trình nghệ thuật “Nghe Tuồng kể chuyện”, nhằm giúp học sinh, sinh viên hiểu rõ hơn về đặc trưng nghệ thuật và giá trị văn hóa của nghệ thuật tuồng truyền thống. Tại chương trình, các nghệ sĩ của nhà hát đã giới thiệu các trích đoạn Tuồng tiêu biểu thu hút sự quan tâm và theo dõi của đông đảo giảng viên, sinh viên nhà trường. Các bộ môn nghệ thuật giúp học sinh bộc lộ những năng lực tiềm ẩn, rèn kỹ năng biểu diễn và bồi dưỡng đời sống tinh thần.

Sinh viên Nguyễn Hải Yến, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) cho biết: “Mỗi buổi diễn không chỉ có ý nghĩa mang nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với học sinh, sinh viên, mà còn góp phần gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống đến thế hệ trẻ. Với vai trò là một khán giả, nhờ sự hòa điệu trong khán phòng, sinh viên chúng em biết đồng cảm, vui buồn cùng người khác, từ đó hình thành nhân cách công dân, những con người biết hướng ra xã hội, biết quan tâm đến vấn đề của cộng đồng. Đây chính là “sân khấu nhỏ” trong nhà trường, giúp chúng em chuẩn bị hành trang để bước vào “sân khấu lớn” của cuộc đời”.

Đưa văn hóa dân gian vào chương trình giáo dục địa phương

Kể từ khi triển khai chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018, giáo dục địa phương trở thành một trong những môn học, hoạt động giáo dục bắt buộc. Tuy nội dung này ở mỗi địa phương có sự khác nhau, nhưng đều thống nhất ở mục tiêu cơ bản là giúp học sinh hiểu bản sắc quê hương, nuôi dưỡng lòng tự hào và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng nơi mình sinh sống. Khi được tìm hiểu về những giá trị văn hóa - lịch sử này, học sinh không chỉ tích lũy tri thức mà còn hình thành lòng tự hào, sự trân trọng và ý thức gìn giữ văn hóa quê hương.

Nhà nghiên cứu Bùi Văn Tiếng, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử thành phố Đà Nẵng cho rằng, ngành giáo dục và đào tạo thành phố có thể nghiên cứu nội dung và phương thức đưa di sản văn hóa văn nghệ dân gian trên địa bàn thành phố vào các trường phổ thông và đại học.

Trên cơ sở tìm hiểu nội dung và phương thức đưa di sản văn hóa văn nghệ dân gian trên địa bàn thành phố vào các trường phổ thông và đại học ở Đà Nẵng và ở Quảng Nam trước hợp nhất, đề xuất phương án xây dựng một nội dung và phương thức có khả năng “phủ sóng” từ vùng biển đến vùng núi, từ phía bắc giáp thành phố Huế đến phía nam giáp Quảng Ngãi…

“Đây là chuyện của ngành giáo dục và đào tạo thành phố nhưng với tư cách chuyên gia trên lĩnh vực này, Hội Văn nghệ dân gian thành phố cũng như Chi hội Văn nghệ dân gian Việt Nam tại Đà Nẵng có thể đóng góp thêm nhiều ý kiến xác đáng. Việc đưa di sản văn hóa văn nghệ dân gian trên địa bàn thành phố vào các trường phổ thông và đại học đòi hỏi trí tuệ và tâm huyết không chỉ của chủ thể là các thầy cô giáo trong trường học, mà còn của chủ thể là các nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu văn hóa, văn nghệ dân gian”, nhà nghiên cứu Bùi Văn Tiếng đề nghị.

Về vấn đề này, ông Đỗ Thanh Tân, Hội Văn nghệ dân gian thành phố Đà Nẵng cho hay, bên cạnh việc khuyến khích giới trẻ nghiên cứu khoa học như gắn sinh viên, học viên, giáo viên và người dân địa phương vào các dự án nghiên cứu - bảo tồn - phát huy di sản, thành phố cần phát triển chương trình giáo dục di sản trong nhà trường, đưa nội dung về di sản văn hóa dân gian Đà Nẵng - Quảng Nam như hát tuồng, dân ca, bài chòi, chuyện kể vào chương trình giáo dục địa phương để trao truyền di sản cho thế hệ trẻ.

Đáng chú ý là trong chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018, âm nhạc và mỹ thuật trở thành môn học bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 9 và là môn học tự chọn từ lớp 10 đến lớp 12. Tuy nhiên, thực tế việc tổ chức dạy và học bộ môn nghệ thuật ở bậc trung học phổ thông vẫn còn gặp nhiều khó khăn do thiếu giáo viên và cơ sở vật chất. Để phát huy hiệu quả giáo dục nghệ thuật và giáo dục địa phương, ngành giáo dục - đào tạo cần tăng cường nguồn giáo viên và đầu tư cơ sở vật chất cho việc dạy học.

Song song đó, đẩy mạnh khai thác sâu các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của địa phương; tạo điều kiện cho học sinh tham gia hoạt động thực hành, xem biểu diễn nghệ thuật và mời các nghệ sĩ, nghệ nhân đến nhà trường trình diễn… Nếu làm được điều này mới tạo hiệu quả “giáo dục tư tưởng, truyền thống, đạo đức, thể chất, thẩm mỹ, giáo dục hướng nghiệp, kỹ năng mềm” theo tinh thần của Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

ĐOÀN HẠO LƯƠNG