Thí điểm giáo dục AI cho học sinh

Lấy con người làm trung tâm

Khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông được phát triển dựa trên 4 mạch kiến thức chính, tương ứng với 4 miền năng lực, hỗ trợ và bổ trợ cho nhau. Bao gồm: tư duy lấy con người làm trung tâm; đạo đức AI; các kỹ thuật và ứng dụng AI; thiết kế hệ thống AI. Khung nội dung được thiết kế tương ứng với 2 giai đoạn giáo dục: Giai đoạn giáo dục cơ bản (cấp tiểu học và cấp THCS) và giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp (cấp THPT).

Thầy Bùi Duy Quốc, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Hòa Khánh) cho rằng, khung chương trình thí điểm dạy AI được xây dựng chặt chẽ, có sự kế thừa và phát triển dựa trên nền tảng môn Tin học trong chương trình giáo dục phổ thông 2018. Nội dung chương trình được thiết kế tách biệt, không trùng lắp kiến thức Tin học đã có, tạo lộ trình học tập xuyên suốt và chuyên sâu. Học sinh được nhấn mạnh, công nghệ có phát triển đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn con người nhưng để làm chủ công nghệ thì phải nắm vững kiến thức, kỹ năng.

Mức độ tiếp cận AI cũng được thiết kế phân hóa rõ ràng theo từng cấp học. Ở tiểu học, học sinh chủ yếu làm quen và trải nghiệm thông qua các hoạt động trực quan. Lên THCS, các em bắt đầu khám phá, sử dụng công cụ AI để tạo ra sản phẩm, có thể thông qua các dự án học tập được giáo viên giao nhiệm vụ. Ở THPT, mục tiêu hướng tới thiết kế, phát triển và cải tiến các hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Thầy Lê Mạnh Tấn, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Văn Thoại (phường Hòa Xuân) đánh giá, việc ban hành khung chương trình thí điểm dạy AI vào thời điểm hiện tại là rất cấp thiết. Việc đưa AI vào trường học không chỉ dừng ở việc dạy công nghệ mà là giúp học sinh hình thành năng lực tiếp nhận và sáng tạo trong môi trường số. Điều này phù hợp với mục tiêu của thành phố là xây dựng thành phố thông minh và chuyển đổi số toàn diện. Dựa trên khung nội dung thí điểm, sự phân cấp năng lực cho từng cấp học bám sát thực tế. Đối với học sinh THPT, cần ưu tiên tư duy giải quyết vấn đề, làm chủ công cụ và định hướng nghề nghiệp AI.

Tạo nguồn nhân lực số trong tương lai

Thầy Lê Mạnh Tấn cho biết, dù trường chưa triển khai thí điểm nhưng đã sẵn sàng các điều kiện cần thiết. Trong đó, nội dung chương trình sẽ được thiết kế theo hướng mở, linh hoạt, kết hợp phần cốt lõi và chuyên đề tự chọn, tích hợp với môn Tin học để tránh trùng lặp. Nhà trường tận dụng phòng máy hiện có, nâng cấp đường truyền, sử dụng các nền tảng lập trình trực tuyến để tiết kiệm chi phí. Về đội ngũ, giáo viên chủ động tiếp cận AI thông qua sinh hoạt chuyên môn và xây dựng dự án dạy học.

“Để thí điểm thành công, cần tuân thủ nguyên tắc “vừa dạy chữ vừa dạy người”, cần đặt “đạo đức AI” lên hàng đầu; kết hợp dạy học theo dự án gắn với bài toán thực tiễn địa phương. Các trường trong cụm chuyên môn hoặc toàn thành phố nên xây dựng kho học liệu số dùng chung, chia sẻ các dự án mẫu để hỗ trợ giáo viên”, thầy Lê Mạnh Tấn đề xuất.

Thường xuyên tham gia tập huấn ứng dụng AI cho các trường học trên địa bàn thành phố, ThS. Lê Vũ, Giám đốc Trung tâm Học liệu và truyền thông Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật (Đại học Đà Nẵng) đánh giá, khung nội dung thí điểm giáo dục AI cho học sinh phổ thông được ban hành vào thời điểm này là định hướng chiến lược rất kịp thời, đúng đắn và cấp thiết. Đây có thể xem là một cú hích về mặt chính sách; chuyển dịch việc tiếp cận AI trong nhà trường từ “tự phát” sang “chính quy”, từ việc chỉ “dùng thử cho biết” sang việc “hiểu và kiến tạo”.

Ở góc độ đào tạo đại học, một điểm nghẽn kéo dài là sinh viên dù sử dụng công nghệ thành thạo nhưng còn thiếu tư duy hệ thống, hạn chế kỹ năng đặt vấn đề và hiểu biết về đạo đức công nghệ. Việc triển khai khung nội dung thí điểm này, nếu được triển khai đúng tinh thần, sẽ giải quyết căn bản vấn đề.

Đà Nẵng định hướng trở thành trung tâm vi mạch bán dẫn và trí tuệ nhân tạo của khu vực. Việc đưa AI vào giáo dục phổ thông không chỉ nhằm đào tạo kỹ năng kỹ thuật, mà còn hình thành tư duy số, khả năng thích ứng dài hạn cho học sinh. Khung chương trình thí điểm sẽ góp phần tạo nguồn nhân lực, định hướng nghề nghiệp sớm và xây dựng lớp công dân số làm chủ công nghệ.

Từ thực tế giảng dạy, ThS. Lê Vũ cho rằng có 3 “lỗ hổng” lớn mà giáo dục phổ thông cần sớm khắc phục để học sinh không bỡ ngỡ khi vào đại học, đó là: tư duy phản biện với dữ liệu, giúp học sinh biết kiểm chứng, nghi ngờ và đánh giá độ tin cậy của thông tin do AI tạo ra; đạo đức số và liêm chính học thuật, hình thành ý thức tôn trọng bản quyền, trích dẫn nguồn và sử dụng AI đúng chuẩn mực; kỹ năng đặt vấn đề, giúp học sinh diễn đạt câu hỏi logic, mạch lạc, đây là nền tảng của tư duy máy tính, quan trọng hơn việc học lập trình thuần túy.

THU HÀ