Ngắm “Chất địa phương”
Với 89 tác phẩm của 98 họa sĩ trẻ đến từ nhiều vùng miền, triển lãm “Chất địa phương” mở ra một hành trình thị giác giàu cảm xúc, nơi những câu chuyện văn hóa địa phương được kể lại qua nhịp sống đời thường, phong tục và ký ức quen thuộc.
Theo bà Bùi Ngọc Xuân, quản lý dự án “Chất địa phương”, triển lãm không chỉ là không gian thưởng lãm nghệ thuật, mà còn là điểm hẹn để nghệ sĩ và công chúng gặp gỡ, đối thoại, cùng chia sẻ những cách nhìn đa chiều về văn hóa Việt Nam trong bối cảnh đương đại.
Ký ức địa phương qua lăng kính nghệ thuật đương đại
Bước vào không gian trưng bày, người xem dễ dàng cảm nhận “chất” riêng của từng vùng đất: miền Bắc trầm lắng, gần gũi trong những sinh hoạt quen thuộc; miền Trung mộc mạc, bền bỉ, thấm đẫm ký ức lịch sử; miền Nam phóng khoáng, rộn ràng và giàu năng lượng sống.
Điểm chung dễ nhận thấy ở các tác phẩm là cách người trẻ tiếp cận “chất địa phương” từ chính những chất liệu rất đỗi đời thường. Đó có thể là tấm áo truyền thống, phong tục bản địa, sắc màu lễ hội, nếp nhà mộc mạc; cũng có khi chỉ là con hẻm nhỏ, quầy hàng rong đầu phố, hay một góc sinh hoạt quen thuộc giữa đô thị.
Những chi tiết tưởng chừng vụn vặt ấy, khi được đặt cạnh nhau, lại trở thành ký ức tập thể - nơi mỗi vùng đất hiện lên với nhịp điệu, cá tính rất riêng. Từ miền núi đến đồng bằng, từ biển cả đến thành phố, “chất” của từng vùng không bị hòa tan, mà được khắc họa sống động qua cảm quan và trải nghiệm cá nhân của nghệ sĩ.
Sự đa dạng còn thể hiện ở chất liệu và ngôn ngữ tạo hình: từ màu nước, minh họa truyền thống đến digital illustration hay pixel art. Những thử nghiệm thị giác ấy cho thấy tinh thần cởi mở của thế hệ nghệ sĩ trẻ - những người không đứng ngoài di sản, mà bước vào di sản bằng ngôn ngữ của thời đại mình. Văn hóa, vì thế, không bị “đóng khung” trong quá khứ, mà tiếp tục được kể lại, diễn giải và tái sinh trong dòng chảy sáng tạo mới.
Minh chứng cho sức sáng tạo của người trẻ
Theo bà Xuân, triển lãm “Chất địa phương” chú trọng tạo dựng không gian văn hóa - sáng tạo dễ tiếp cận, đặc biệt dành cho khán giả trẻ. “Cách tiếp cận mới mẻ của các họa sĩ đã giúp nhiều đề tài văn hóa vốn ít được biết đến như Huyền tích Ao Bà Om (Trà Vinh), Lễ Nghinh Ông (Tiền Giang) hay Bát Âm (Huế) lần đầu tiên được giới thiệu một cách sinh động, cụ thể hơn”, bà Xuân chia sẻ.
Qua đó, ban tổ chức kỳ vọng triển lãm không chỉ khơi gợi sự quan tâm của công chúng trẻ đối với văn hóa truyền thống, mà còn thúc đẩy cộng đồng sáng tạo khai thác đề tài văn hóa theo chiều sâu, hình thành những sản phẩm có sức sống lâu dài trong nước và hướng ra quốc tế.
Trong số các tác phẩm được trao giải Xuất sắc, Hồn gốm Chu Đậu của tác giả Triệu Tường Vy gây ấn tượng bởi cách kể câu chuyện làng nghề cổ của mảnh đất Hải Dương bằng cảm xúc cá nhân. Không chỉ là hình ảnh của gốm, tác phẩm gợi mở một miền quê mộc mạc, nơi truyền thống lao động và tinh thần hiếu học được truyền qua nhiều thế hệ.
Trong không gian ấy, tác phẩm “Faifo” của Phạm Thiên Tín (bút danh Đề Hồ Hầu) gợi mở một Hội An vừa quen thuộc vừa trầm lắng. Với anh, Hội An không đơn thuần là một địa danh hay chất liệu văn hóa, mà là miền ký ức được nuôi dưỡng từ rất sớm. Năm 8 tuổi, lần đầu theo mẹ về phố cổ, ký ức nắm tay mẹ đi giữa những con đường rêu phong dưới nắng chiều tháng Sáu đã in sâu trong anh. Đó là thứ ký ức thiên về cảm giác hơn thị giác, lắng đọng và dai dẳng theo thời gian.
Những chuyến trở lại sau này khiến sự yêu mến ban đầu dần chuyển thành tò mò, rồi thành nhu cầu tìm hiểu sâu hơn về các lớp lịch sử và dấu tích văn hóa của đô thị từng là thương cảng quốc tế sầm uất. Chính mạch cảm xúc ấy đã dẫn dắt Thiên Tín đến với “Faifo” - bức tranh mang nhiều tầng ý nghĩa.
Trong tác phẩm, họa sĩ có phần “tham lam” khi cố gắng dung nạp nhiều yếu tố làm nên bản sắc Hội An: kiến trúc giao thoa Việt - Hoa - Nhật - Pháp với điểm nhấn là Chùa Cầu; dấu ấn lịch sử thời các chúa Nguyễn, được gợi nhắc qua cuộc hôn nhân giữa Công nữ Ngọc Hoa và thương nhân Nhật Bản Araki Sotaro; hình ảnh con người địa phương gắn với các làng nghề truyền thống như gốm Thanh Hà, mộc Kim Bồng, đúc đồng Phước Kiều; và cả cao lầu - món ăn mang hương vị riêng của phố Hội.
“Ở đâu cũng có những câu chuyện rất hay, rất tiềm năng để trở thành chất liệu sáng tạo”, anh nói. Và “Faifo”, theo cách đó, không chỉ là bức tranh về Hội An, mà còn là lời gợi mở cho những hành trình khám phá văn hóa vẫn đang tiếp diễn.
Chia sẻ từ góc độ người tổ chức, anh Nguyễn Việt Nam, Giám đốc doanh nghiệp sáng tạo TiredCity cho rằng với những người làm sáng tạo, “Chất địa phương” không phải là điều gì xa vời, mà hiện hữu ngay nơi họ sinh ra, lớn lên và đang sống. Chính sự gần gũi ấy tạo nên điểm giao thoa tự nhiên giữa văn hóa và sáng tạo, nơi di sản không bị sao chép hay tái hiện một cách khuôn mẫu, mà được kể lại bằng cảm xúc, trải nghiệm và góc nhìn của thế hệ hôm nay.
Triển lãm tranh “Chất địa phương” diễn ra từ ngày 10 đến 18/1/2026 tại Trung tâm Thông tin Văn hóa Hồ Gươm (Hà Nội). Triển lãm do UNESCO phối hợp Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, Ban Quản lý Hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội, cùng doanh nghiệp văn hóa - sáng tạo TiredCity tổ chức, với sự đồng hành của Tập đoàn SOVICO.
Từ hơn 550 tác phẩm dự thi của trên 400 nghệ sĩ trẻ trên cả nước, 89 tác phẩm tiêu biểu của 98 tác giả đã được tuyển chọn để trưng bày, tạo nên một bức tranh đa sắc về bản sắc địa phương qua góc nhìn của thế hệ hôm nay.