Đại hội XIV của Đảng: Xây dựng đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước

Từ định hướng của Đảng đến phát triển nền tảng trí thức Đà Nẵng

Xây dựng và phát huy vai trò đội ngũ trí thức là nhiệm vụ chiến lược được Đảng xác định xuyên suốt nhiều nhiệm kỳ. Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng kế thừa các nghị quyết trước đây, trong đó có Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 6/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Đồng thời, các văn kiện thể hiện bước phát triển mới trong tư duy về xây dựng đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Điểm nổi bật trong dự thảo văn kiện Đại hội XIV là xác định trí thức không chỉ là lực lượng tham gia nghiên cứu, tư vấn mà là lực lượng sản xuất trực tiếp, chủ thể sáng tạo, gắn với năng lực cạnh tranh, tự chủ của nền kinh tế. Tri thức và vốn con người được coi là “sức mạnh nội sinh” quyết định tăng trưởng dài hạn, nhất là trong bối cảnh đất nước chuyển mạnh sang mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Cùng với đó, tư duy phát triển khoa học - công nghệ có nhiều đổi mới quan trọng, thể hiện ở việc chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, chuyển từ quản lý hành chính sang đánh giá giá trị sáng tạo thông qua hậu kiểm, khoán sản phẩm cuối cùng. Đây là bước chuyển tạo không gian pháp lý và tâm lý cần thiết để đội ngũ trí thức mạnh dạn đổi mới, gắn nghiên cứu với yêu cầu thực tiễn.

Trong tổng thể định hướng đó, Đà Nẵng là địa phương có nền tảng lực lượng trí thức tương đối vững chắc. Theo thống kê của Sở Khoa học và Công nghệ, trước khi hợp nhất (1/7/2025), thành phố có hơn 24.000 cán bộ, công chức, viên chức; trong đó gần 88% có trình độ đại học trở lên. Cơ cấu này phản ánh mặt bằng trình độ tương đối cao, đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ trong bối cảnh mới.

Bên cạnh khu vực công, lực lượng trí thức của thành phố tập trung đông đảo tại các cơ sở giáo dục - đào tạo, tổ chức khoa học - công nghệ, cơ sở y tế và cộng đồng doanh nghiệp. Trên địa bàn thành phố hiện có 19 trường đại học, cơ sở giáo dục, với hai trung tâm lớn là Đại học Đà Nẵng và Đại học Duy Tân, đào tạo khoảng 100.000 sinh viên mỗi năm.

Trong đó, Đại học Đà Nẵng giữ vai trò hạt nhân đào tạo và nghiên cứu khoa học của khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Theo Đại học Đà Nẵng, hiện đơn vị có hơn 2.500 cán bộ, viên chức, trong đó trên 1.600 giảng viên; khoảng 48% giảng viên có trình độ tiến sĩ trở lên, cao hơn mức bình quân của cả nước. Hoạt động nghiên cứu khoa học được triển khai theo hướng tập trung, từng bước hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ mới.

Riêng năm 2024, Đại học Đà Nẵng công bố 1.715 công trình khoa học, trong đó có 577 bài đăng trên các tạp chí quốc tế uy tín; triển khai 242 đề tài khoa học các cấp với tổng kinh phí gần 39,7 tỷ đồng. Doanh thu từ hoạt động chuyển giao công nghệ và tư vấn khoa học đạt gần 100 tỷ đồng, cho thấy sự gắn kết ngày càng chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

Trên nền tảng đó, sau hợp nhất từ 1/7/2025, đội ngũ trí thức của Đà Nẵng không chỉ gia tăng về số lượng, mà còn mở rộng về không gian hoạt động, phân bố đồng đều hơn trong các đơn vị trong và ngoài nhà nước. Đây là nguồn lực trí tuệ quan trọng để thành phố tổ chức lại các hoạt động nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Phát huy vai trò đội ngũ trí thức trên nhiều lĩnh vực

Với đội ngũ trí thức đông đảo, trình độ chuyên môn cao, Đà Nẵng đang tập trung phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trên nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, từ giáo dục - đào tạo, y tế, khoa học - công nghệ, đến văn hóa - nghệ thuật. Mỗi lĩnh vực góp phần hình thành sức mạnh tổng hợp, tạo động lực cho phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Trong giáo dục - đào tạo, các cơ sở giáo dục đại học tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Theo Tiến sĩ Phan Minh Đức, Chủ tịch Hội đồng Đại học Đà Nẵng, các lĩnh vực như: công nghiệp chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, IoT - tự động hóa; vật liệu - năng lượng, y sinh, kinh tế số… đang được Đại học Đà Nẵng xác định là trọng tâm phát triển trong giai đoạn tới.

Trên cơ sở đó, Đại học Đà Nẵng đẩy mạnh mô hình hợp tác nghiên cứu liên ngành, tăng cường kết nối giữa các trường đại học thành viên, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và các đối tác quốc tế; từng bước hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp - đổi mới sáng tạo gắn với chiến lược phát triển của thành phố.

Ở cấp cơ sở trực tiếp đào tạo, PGS.TS Đặng Công Thuật, Trưởng phòng Đào tạo, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Đà Nẵng) cho biết, nhà trường đào tạo hơn 40 chương trình đại học, trong đó các ngành kỹ thuật - công nghệ chiếm gần 45% quy mô sinh viên; 30 chương trình đạt kiểm định quốc tế theo các chuẩn uy tín. Trong lĩnh vực thiết kế vi mạch, khoảng 85-90% sinh viên thực hiện đồ án tốt nghiệp được doanh nghiệp tuyển dụng, nhiều trường hợp nhận việc trước khi tốt nghiệp.

Đến năm 2030, Trường Đại học Bách khoa đặt mục tiêu cung cấp cho thị trường khoảng 800 -1.000 kỹ sư chuyên ngành vi điện tử, thiết kế vi mạch và trí tuệ nhân tạo. Đồng thời, đào tạo khoảng 5.000 kỹ sư ngành gần phục vụ công nghiệp công nghệ cao và ít nhất 30 tiến sĩ trong các lĩnh vực khoa học - công nghệ trọng điểm, góp phần tạo nguồn nhân lực quan trọng cho phát triển lâu dài.

Cùng với giáo dục - đào tạo, đội ngũ trí thức trong lĩnh vực y tế của thành phố được củng cố và phát huy. Hệ thống y tế Đà Nẵng quy tụ lực lượng lớn bác sĩ, dược sĩ, chuyên gia y sinh được đào tạo bài bản, tham gia nghiên cứu khoa học và ứng dụng kỹ thuật mới trong khám chữa bệnh. Qua đó, từng bước làm chủ các kỹ thuật chuyên sâu, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Trong khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, giai đoạn 2024 - 2025, đội ngũ trí thức của thành phố chủ động đề xuất và triển khai 40 nhiệm vụ khoa học - công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Thành phố ghi nhận 5 sáng chế, 6 giải pháp hữu ích được cấp văn bằng bảo hộ; 26 công trình đạt giải thưởng sáng tạo khoa học và công nghệ Việt Nam. Đến nay, toàn thành phố có 381 đơn sáng chế, giải pháp hữu ích, trong đó 93 văn bằng bảo hộ đã được cấp.

Trong khi đó, đội ngũ trí thức văn hóa - nghệ thuật của thành phố cũng giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần và phát triển bền vững. Nhà thơ Nguyễn Nho Khiêm, Chủ tịch Liên hiệp các Hội văn học - nghệ thuật thành phố chia sẻ: “Với gần 1.500 hội viên hoạt động trong các lĩnh vực văn chương, âm nhạc, sân khấu, mỹ thuật, nhiếp ảnh, kiến trúc, văn nghệ dân gian…, lực lượng văn nghệ sĩ không chỉ sáng tạo tác phẩm, mà còn là nguồn lực quan trọng cho phát triển công nghiệp văn hóa nếu được tổ chức và khai thác hiệu quả”.

Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Lê Thị Thục, để phát huy hiệu quả nguồn lực trí thức, Đà Nẵng đã và đang triển khai nhiều chính sách thu hút, phát triển nhân lực chất lượng cao gắn với yêu cầu thực tiễn của thành phố. Nổi bật là Nghị quyết số 15/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố Đà Nẵng về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao khu vực công, tập trung thu hút chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành, nhà quản lý, người có tài năng đặc biệt cho các lĩnh vực mũi nhọn, nhiệm vụ chiến lược.

“Thời gian tới, thành phố tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tạo điều kiện để đội ngũ trí thức tham gia sâu hơn vào hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội, đóng góp trí tuệ cho việc hoạch định và triển khai các chiến lược, quy hoạch, dự án lớn. Qua đó, khẳng định vai trò của đội ngũ trí thức là động lực quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững của Đà Nẵng trong giai đoạn mới”, bà Thục nói.

KHÔI NGUYÊN