Caprera và bài toán bảo tồn các hệ sinh thái biển sâu ở Địa Trung Hải

Tuy nhiên, những phát hiện khoa học gần đây cho thấy “thung lũng dưới nước” này đang phải đối mặt với các mối đe dọa ngày càng nghiêm trọng từ hoạt động của con người

Theo CNN, Caprera được xếp vào nhóm hẻm núi dưới biển, những cấu trúc địa hình có vai trò như “động mạch sinh thái” của đại dương. Nhờ khả năng dẫn truyền chất dinh dưỡng từ vùng nước sâu lên các tầng nước trên, hẻm núi tạo điều kiện cho sự phát triển của nhiều loài sinh vật, từ san hô, bọt biển cho tới cá mập, cá heo và các loài động vật có vú biển quý hiếm. Chính vì vậy, giới khoa học coi Caprera là một trong những “điểm nóng” đa dạng sinh học của Địa Trung Hải.

Tháng 6 vừa qua, CNN phối hợp với One Ocean Foundation đã thực hiện chuyến thám hiểm khoa học đầu tiên triển khai phương tiện điều khiển từ xa (ROV) xuống độ sâu hơn 1.000m tại hẻm núi Caprera, trong khuôn khổ Sáng kiến Hành tinh vĩnh cửu Rolex. Dẫn đầu sứ mệnh là nhà nghiên cứu Ginevra Boldrocchi, đồng thời là điều phối viên dự án khoa học của One Ocean Foundation. Theo bà, việc trực tiếp “nhìn thấy” đáy biển sâu là bước then chốt để hiểu đúng vai trò sinh thái của hẻm núi và xây dựng các lập luận khoa học cho công tác bảo tồn.

Do con người không thể lặn xuống các tầng nước sâu nhất, nhóm nghiên cứu đã sử dụng một ROV chuyên dụng do kỹ sư Guido Gay thiết kế. Thiết bị chạy bằng pin này khảo sát các độ sâu từ 130m đến hơn 1.050m, ghi lại hình ảnh môi trường sống đáy biển, quan sát sinh vật và thu thập mẫu. Theo CNN, nhà nghiên cứu Francesco Enrichetti (Đại học Genoa) cho biết, khu vực này trước đây gần như “vùng trắng” về dữ liệu khoa học, khiến mỗi chuyến khảo sát đều mang ý nghĩa khám phá nền tảng.

Song song với thám hiểm đáy biển, bà Boldrocchi và cộng sự tiến hành các nghiên cứu trên tầng nước nông hơn, tập trung vào đánh giá ô nhiễm và sự hiện diện của sinh vật. Nhóm sử dụng phương pháp ADN môi trường (eDNA) để xác định những loài đã xuất hiện gần đây trong khu vực, đồng thời triển khai thiết bị ghi âm dưới nước nhằm phân tích tiếng ồn từ giao thông hàng hải và hoạt động của động vật biển. Các mẫu động vật phù du cũng được thu thập để đo lường nồng độ kim loại nặng và các hóa chất tồn lưu như DDT, dù chất này đã bị cấm từ nhiều thập kỷ trước.

Kết quả phân tích từ ROV cho thấy sự hiện diện của các quần thể bọt biển, san hô quý hiếm và nhiều loài cá đặc hữu. Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng ghi nhận những tổn hại rõ rệt do ngư cụ, đặc biệt là lưới kéo đáy và dây câu dài, gây ra hiện tượng san hô chết hàng loạt. Một quần thể san hô mềm hiếm gặp được phát hiện đã bị phá hủy gần như hoàn toàn, cho thấy tác động kéo dài và khó phục hồi của hoạt động đánh bắt không bền vững.

Trên nền tảng dữ liệu khoa học thu thập được, One Ocean Foundation đang thúc đẩy các cơ chế bảo vệ theo nhiều cấp độ, từ Vùng Động vật biển quan trọng (IMMA), Khu vực hạn chế khai thác thủy sản (FRA) đến mục tiêu dài hạn là Khu bảo tồn biển (MPA).

Theo bà Boldrocchi, nỗ lực này không chỉ nhằm bảo vệ các loài dễ quan sát ở tầng nước trên, mà còn làm rõ giá trị sinh thái thiết yếu của hệ sinh vật đáy biển sâu. Trong bối cảnh áp lực từ con người gia tăng, Caprera trở thành phép thử cho khả năng kết nối giữa khoa học, công nghệ và chính sách trong bảo tồn các hệ sinh thái đại dương then chốt.

HÙNG LÂM