Liên kết sản xuất để tạo sinh kế bền vững ở vùng cao
ĐNO - Khi các chương trình mục tiêu quốc gia chuyển trọng tâm sang tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết, việc đưa doanh nghiệp tham gia từ đầu, gắn sản xuất với tiêu thụ đã mở ra hướng đi bềnvững hơn cho người dân vùng cao.
Chuỗi tre sinh khối ở Trà Vân
Anh Lê Văn Long (sinh năm 1993, thôn 1, xã Trà Vân), người đồng bào Ca Dong, từng gắn bó nhiều năm với hơn 1ha đất rẫy trồng sắn của gia đình. Mỗi năm, nếu thời tiết thuận lợi, cây sắn mang lại cho anh nguồn thu khoảng 20 - 30 triệu đồng. Những năm mất mùa, thu nhập giảm mạnh, cuộc sống gia đình thêm chật vật.
Cuối năm 2025, anh Long tham gia mô hình sản xuất liên kết chuỗi giá trị trồng và tiêu thụ cây tre sinh khối do UBND xã Trà Vân triển khai. Không chỉ là một hộ dân tham gia, anh còn được bà con tín nhiệm bầu làm nhóm trưởng, đại diện cho 18 hộ đều thuộc diện hộ nghèo của thôn 1, cùng triển khai dự án trên tổng diện tích 13ha.
Theo phương án sản xuất, các hộ dân liên kết với Công ty TNHH Sản xuất, Thương mại, Dịch vụ Ecoquest để trồng các giống tre bản địa như tre tầm vông, tre lùn, tre sắt. Đây là những giống phù hợp điều kiện đất đai, khí hậu vùng cao Trà Vân, sinh trưởng ổn định và có khả năng khai thác dài hạn.
Dự án được thiết kế theo chu kỳ 5 năm. Từ năm thứ 3 bắt đầu cho khai thác, sản lượng ước đạt khoảng 265 tấn nguyên liệu/ha trong cả chu kỳ, với tỷ lệ thu hoạch hằng năm khoảng 45%, tương đương 120 tấn/ha/năm. Với giá thu mua dự kiến 900 đồng/kg, mỗi hecta tre sinh khối có thể mang lại nguồn thu trên 100 triệu đồng mỗi năm, cao hơn nhiều so với cây sắn truyền thống.
"So với trồng sắn thì trồng tre sinh khối phải bỏ công chăm sóc nhiều hơn, nhưng bù lại thu nhập ổn định. Bà con yên tâm vì có doanh nghiệp liên kết thu mua, có chính quyền xã đứng ra tổ chức, hướng dẫn nên không lo đầu ra như trước", anh Long chia sẻ.
Theo ông Võ Phan Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất, Thương mại, Dịch vụ Ecoquest, dự án tre sinh khối tại Trà Vân được triển khai trong khuôn khổ Tiểu dự án 1, Dự án 3 của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững năm 2025.
"Mục tiêu là hình thành vùng sản xuất ổn định, tạo nền tảng sinh kế lâu dài. Doanh nghiệp tham gia từ khâu giống, kỹ thuật đến thu hoạch và tiêu thụ, đồng thời hỗ trợ người dân tiếp cận các tiêu chí quản lý rừng bền vững theo hướng FSC, nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và bảo đảm khai thác gắn với trách nhiệm bảo vệ rừng", ông Thành cho biết.
Lãnh đạo xã Trà Vân cho rằng nhiều mô hình sinh kế trước đây thiếu bền vững do chưa gắn với điều kiện tự nhiên và đầu ra. Theo ông Nguyễn Tấn Thành, Chủ tịch UBND xã Trà Vân, việc lựa chọn cây trồng, vật nuôi phải phù hợp thổ nhưỡng, địa hình và được tổ chức theo chuỗi liên kết ngay từ đầu.
"Từ định hướng đó, Trà Vân đang triển khai các mô hình liên kết trồng tre sinh khối, sâm Ngọc Linh và quế bản địa. Địa phương sẽ tăng cường vai trò của khuyến nông, khuyến lâm, gắn trách nhiệm cán bộ thôn với từng mô hình và tổ chức tập huấn sát thực tế, giúp người dân yên tâm sản xuất lâu dài", ông Thành nói.
Hướng đến giá trị bền vững
Không chỉ Trà Vân, nhiều địa phương vùng cao khác của thành phố cũng đang từng bước chuyển trọng tâm sang các mô hình liên kết sản xuất.
Tại xã Trà Đốc, mô hình sinh kế bền vững gắn với nông nghiệp tuần hoàn trên cây tre và cây cau được xây dựng theo hướng thí điểm có kiểm soát, sau đó mở rộng đến 50ha khi đạt hiệu quả.
Theo ông Phạm Minh Tài, Trưởng phòng Kinh tế xã Trà Đốc cho biết, quy mô triển khai ban đầu tập trung ở những khu vực đất đai thuận lợi, bảo đảm tổ chức sản xuất đồng bộ, áp dụng quy trình kỹ thuật và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Đề án xác định rõ lộ trình mở rộng diện tích theo từng giai đoạn, gắn với năng lực tiếp nhận của người dân và khả năng bao tiêu của doanh nghiệp liên kết.
Về nguồn lực đầu tư, mô hình được xây dựng từ nhiều nguồn, trong đó ngân sách nhà nước đóng vai trò hỗ trợ ban đầu cho giống, vật tư và tập huấn kỹ thuật. Phần còn lại được huy động từ người dân và doanh nghiệp tham gia chuỗi, nhất là ở các khâu sơ chế, bảo quản và hoàn thiện sản phẩm.
"Việc tính toán quy mô diện tích và dự toán đầu tư ngay từ đầu giúp địa phương tránh triển khai dàn trải. Mô hình được thiết kế vừa sức với người dân, có doanh nghiệp đồng hành tiêu thụ, nên mỗi đồng vốn đầu tư đều gắn với khả năng tạo thu nhập thực tế", ông Tài nói.
Ở xã Trà Tân, liên kết sản xuất cũng được xem là hướng đi quan trọng trong phát triển kinh tế nông - lâm nghiệp. Trên nền diện tích gieo trồng hơn 86ha, địa phương khuyến khích người dân tham gia các mô hình liên kết trồng rừng sản xuất, từng bước chuyển sang rừng gỗ lớn và quản lý rừng bền vững có doanh nghiệp đồng hành trong khâu khai thác và tiêu thụ.
Ông Lê Minh Chiến, Chủ tịch UBND xã Trà Tân cho biết, xã tập trung lựa chọn mô hình phù hợp điều kiện thổ nhưỡng và tập quán canh tác, đồng thời gắn chặt với doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm. Khi đầu ra ổn định, bà con yên tâm đầu tư, mở rộng sản xuất”,
"Khi sinh kế được tổ chức theo chuỗi liên kết, người dân không chỉ cải thiện thu nhập mà còn thay đổi tư duy sản xuất. Vai trò của chính quyền, doanh nghiệp và người dân được đặt trong mối quan hệ trách nhiệm rõ ràng, tạo nền tảng để công tác giảm nghèo chuyển từ hỗ trợ ngắn hạn sang phát triển bền vững", ông Chiến khẳng định.