Lệch chuẩn của học sinh trên mạng xã hội: Khi “like” và “share” làm mờ ranh giới đúng - sai
ĐNO - Gần đây, một số vụ việc liên quan đến học sinh trên mạng xã hội đã thu hút dư luận, từ lan truyền nội dung nhạy cảm đến thông tin công kích thiếu kiểm chứng. Thực trạng này bộc lộ những lệch chuẩn đáng lo ngại trong hành vi và nhận thức của một bộ phận người dùng trẻ, đặt ra yêu cầu cấp thiết về định hướng và quản lý kịp thời trên không gian mạng.
Mới đây, một trường hợp đáng chú ý là tài khoản TikTok mang tên Q., do một học sinh phổ thông quản lý, từng đăng tải hình ảnh có nội dung nhạy cảm.
Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở hành vi đăng tải, mà còn ở phản ứng của cộng đồng mạng khi dưới bài viết xuất hiện hàng loạt bình luận cổ súy, ca ngợi, thậm chí vỗ tay tán thưởng; trong đó, phần lớn đến từ chính các học sinh cùng lứa tuổi.
Chỉ trong khoảng một giờ, hình ảnh này đã nhận hàng ngàn lượt “thích” và gần 1.000 bình luận. Thực tế này cho thấy một bộ phận học sinh đang bị cuốn theo tâm lý đám đông trên không gian mạng, sẵn sàng tiếp tay cho các nội dung lệch chuẩn để đổi lấy sự chú ý, trong khi chưa nhận thức đầy đủ những hệ lụy lâu dài đối với nhân cách, danh dự cá nhân và môi trường học đường.
Bên cạnh đó, trên trang mạng còn xuất hiện một tài khoản ẩn danh, tự xưng là phụ huynh học sinh lớp 11 tại một trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố, đăng tải nhiều ý kiến mang tính công kích giáo viên và môi trường giáo dục nơi con em đang theo học.
Các nội dung phản ánh thiếu căn cứ xác thực, không kèm dẫn chứng cụ thể nhưng lại nhanh chóng lan truyền, gây tác động tiêu cực đến uy tín của cơ sở giáo dục. Đáng lưu ý, dưới bài viết xuất hiện nhiều bình luận của học sinh với ngôn từ thiếu chuẩn mực, thậm chí phản cảm, cho thấy sự lệch lạc trong cách ứng xử và bày tỏ quan điểm trên không gian mạng.
Không khó để nhận ra, mạng xã hội đang mở ra vô số “con đường ngắn” để một cá nhân nhanh chóng trở nên nổi tiếng. Chỉ cần một video gây sốc, một hình ảnh phản cảm hay một phát ngôn khác thường, nhiều bạn trẻ đã có thể thu hút hàng nghìn lượt “like”, “share”, trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng mạng chỉ sau một đêm.
Theo Tiến sĩ Phạm Đi, nhà nghiên cứu xã hội học, mong muốn được công nhận là nhu cầu có thật và hoàn toàn chính đáng của con người.
“Học giỏi, sống tử tế, hiếu thuận với cha mẹ, có thành tích học tập, có đóng góp cho cộng đồng cũng là một dạng nổi tiếng. Đó là sự nổi tiếng được xây dựng trên nền tảng giá trị bền vững”, ông Phạm Đi nhìn nhận.
Tuy nhiên, theo ông Đi, điều đáng lo ngại là không ít bạn trẻ hiện nay lại lựa chọn con đường “ngắn nhất”, thậm chí sử dụng những hành vi lệch lạc để đạt được sự nổi tiếng.
Thay vì đầu tư cho tri thức, đạo đức và năng lực thật, các em sẵn sàng đánh đổi chuẩn mực ứng xử, bất chấp đúng - sai, miễn sao thu hút được sự chú ý. Sự nổi tiếng đến nhanh, nhưng cũng mong manh và thường để lại những hệ quả khó lường cho chính người trong cuộc.
Đáng tiếc hơn, chính xã hội, bằng nhiều cách khác nhau, lại đang vô tình cổ xúy cho những biểu hiện lệch lạc ấy. Khi một hành vi phản cảm nhận được nhiều lượt tương tác, khi cái sai được tung hô bằng sự tò mò và hiếu kỳ, cộng đồng mạng đã góp phần biến lệch lạc thành “bình thường”, thậm chí thành một thứ “chuẩn mực mới”.
Trong không gian mạng, số lượng “tim”, “like”, “share” dần được xem là “thước đo hạnh phúc” của không ít người trẻ. Cảm giác được chú ý, bàn tán, tung hô mang lại sự hưng phấn tức thời nhưng lại thiếu chiều sâu và giá trị bền vững.
Theo Tiến sĩ Phạm Đi, việc coi lệch chuẩn như hiện tượng cá biệt vô hại đã khiến nhiều bạn trẻ lầm tưởng rằng chỉ cần được chú ý là đủ, bất kể bằng cách nào. Từ đó, các giá trị đạo đức - nền tảng cho sự phát triển của cá nhân và xã hội - dần bị đẩy ra bên lề trong nhận thức của người trẻ.
Từ góc nhìn của nhà trường, cô Đinh Thị Ngọc Lan, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Thanh Khê cho rằng mạng xã hội đang tạo ra những áp lực không nhỏ đối với môi trường giáo dục.
“Nhà trường luôn sẵn sàng tiếp nhận ý kiến phản ánh, góp ý của phụ huynh và học sinh. Tuy nhiên, mọi phản ánh cần được thực hiện trên tinh thần xây dựng, tôn trọng sự thật và các bên liên quan. Khi thông tin chưa được kiểm chứng lan truyền trên mạng xã hội, không chỉ uy tín của giáo viên bị ảnh hưởng mà tâm lý học sinh cũng dễ bị xáo trộn”, cô Lan chia sẻ.
Từ việc nhận diện hiện tượng lệch chuẩn trên mạng xã hội, có thể thấy vấn đề cốt lõi không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở cách con người sử dụng và định hướng giá trị trong không gian số.
Giải pháp căn cơ không chỉ là hoàn thiện khung pháp lý hay tăng cường quản lý nội dung, mà quan trọng hơn là bồi đắp năng lực tự điều chỉnh, tư duy phản biện và trách nhiệm xã hội cho mỗi cá nhân, đặc biệt là giới trẻ.
Gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội cần phối hợp chặt chẽ trong giáo dục giá trị, giúp người dùng phân biệt rõ giữa cá tính và lệch chuẩn, giữa sự khác biệt tích cực và những hành vi chạy theo “tim” ảo bằng mọi giá.
Khi đó, mạng xã hội sẽ không chỉ là nơi tìm kiếm sự chú ý nhất thời, mà trở thành không gian lan tỏa những giá trị chân thực, nhân văn và bền vững - nơi “giá trị thật” của con người được khẳng định bằng đóng góp thực chất, chứ không bị che khuất bởi những con số ảo.