Hiệp ước New START hết hiệu lực: Liên Hợp Quốc kêu gọi Nga, Mỹ quay lại đàm phán
Hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START) giữa Nga - Mỹ chính thức hết hiệu lực vào ngày 5/2/2026. Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc kêu gọi Moscow và Washington trở lại bàn đàm phán, đạt thỏa thuận về khuôn khổ kế tiếp nhằm khôi phục các giới hạn có thể kiểm chứng, giảm thiểu rủi ro và tăng cường an ninh chung.
Hiệp ước New START giữa hai cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới, xét về số lượng đầu đạn hạt nhân, sở hữu khoảng 90% tổng số đầu đạn hạt nhân toàn cầu, kết thúc mà chưa có dấu hiệu khởi động đàm phán để gia hạn hiệp ước, ít nhất cho đến lúc này. Hiệp ước hết hạn, điều đó giải phóng cả Moscow và Washington khỏi một loạt các hạn chế đối với kho vũ khí hạt nhân.
Hiệp ước New START đóng vai trò như “bức tường thành” chống lại cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới giữa Mỹ và Nga. Đây cũng là thỏa thuận song phương về kiểm soát vũ khí duy nhất còn lại giữa hai nước, trước khi hết hiệu lực vào ngày 5/2. Theo Reuters, một ngày trước khi New START hết hiệu lực, Nga cho rằng các bên tham gia hiệp ước không còn bị ràng buộc bởi các nghĩa vụ hoặc tuyên bố tương ứng nào.
Bộ Ngoại giao Nga cho hay nỗ lực gia hạn hiệp ước, với sáng kiến cuối cùng được đưa ra vào ngày 22/9 năm ngoái, khi Tổng thống Nga Vladimir Putin công khai đề xuất duy trì giới hạn đối với các loại vũ khí liên quan được quy định trong New START ít nhất một năm sau khi hiệp ước kết thúc.
Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao cho biết đến nay chưa nhận được phản hồi chính thức nào từ phía Mỹ liên quan đến sáng kiến trên thông qua các kênh song phương. Dù vậy, Nga tuyên bố vẫn sẵn sàng “tìm kiếm các phương thức chính trị - ngoại giao để ổn định toàn diện tình hình chiến lược trên cơ sở các giải pháp đối thoại bình đẳng và cùng có lợi”.
Theo Guardian, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 4/2 cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ đưa ra quyết định sau đó và nhắc lại lời kêu gọi về một thỏa thuận mới bao gồm hiệp ước đa phương, không chỉ có Nga và Mỹ.
Theo phóng viên TTXVN tại New York, trong một tuyên bố được đưa ra ngay trước khi Hiệp ước New START hết hạn ngày 5/2, Tổng thư ký António Guterres cảnh báo các hệ quả nghiêm trọng nếu để những giới hạn mang tính ràng buộc pháp lý đối với kho vũ khí hạt nhân chiến lược của Mỹ và Nga hết hiệu lực, trong bối cảnh căng thẳng toàn cầu gia tăng và nguy cơ sử dụng vũ khí hạt nhân đang ở mức cao nhất trong nhiều thập kỷ.
Theo người đứng đầu tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh, thế giới đang bước vào một giai đoạn chưa từng có tiền lệ, khi không còn bất kỳ văn kiện pháp lý nào kiểm soát kho vũ khí của hai siêu cường hạt nhân này.
Tuy nhiên, Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres cũng cho rằng bước ngoặt này là thời điểm phù hợp để tái định hình các khuôn khổ kiểm soát vũ khí giữa lúc môi trường an ninh toàn cầu đang thay đổi, đồng thời hoan nghênh tuyên bố của các nhà lãnh đạo Mỹ-Nga thừa nhận sự nguy hiểm của một cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân mới.
Ông Guterres kêu gọi Mỹ và Nga lập tức quay lại bàn đàm phán và đạt được thỏa thuận nhằm khôi phục các cơ chế kiểm soát hạt nhân có thể kiểm chứng, giảm thiểu rủi ro và tăng cường an ninh toàn cầu.
Hiệp ước New START được Nga - Mỹ ký kết năm 2010 tại Prague, giới hạn kho vũ khí hạt nhân của mỗi bên ở mức 1.550 đầu đạn chiến lược, giảm gần 30% so với giới hạn trước đó vào năm 2002. Hai bên cũng nhất trí giới hạn số lượng phương tiện vận chuyển đầu đạn hạt nhân, như tên lửa đạn đạo liên lục địa và máy bay ném bom hạng nặng, không quá 700 chiếc.
New START có hiệu lực vào ngày 5/2/2011 với thời hạn ban đầu là 10 năm và được gia hạn thêm 5 năm vào năm 2021. Hiệp ước đồng thời cho phép Mỹ và Nga tiến hành các cuộc thanh tra tại chỗ, đột xuất đối với các cơ sở vũ khí hạt nhân của nhau, trao đổi dữ liệu và thông báo cho nhau các vụ thử tên lửa, di chuyển vũ khí và những thay đổi đối với lực lượng hạt nhân.