Làm sao để nâng giá trị ẩm thực bản địa
ĐNO - Ẩm thực bản địa đang là từ khóa thu hút nhiều du khách khi đến với Đà Nẵng bởi ngành văn hóa du lịch địa phương đang chú trọng thúc đẩy phục dựng những giá trị ẩm thực truyền thống như một giải pháp chính định hướng “về nguyên bản” cho các trải nghiệm của du khách.
Theo đó, nhiều câu chuyện đặc sắc liên quan đến lịch sử và văn hóa truyền thống ẩm thực tại các vùng cơ sở đang được khai thác mà bán đảo Sơn Trà là một điểm nhấn điển hình.
Những nghệ nhân làm mắm cuối cùng?
Ông Huỳnh Văn Mười (phường Sơn Trà) tư lự rồi bày tỏ, có lẽ ông là thế hệ những người cuối cùng của làng mắm Tân Thái nổi danh một thời.
Người đàn ông gần 60 tuổi này đã trăn trở giấc mơ tái hiện làng chài cha ông trong gần 21 năm qua. Ông kể rằng mình đã có một thời trai trẻ lang bạt, đi nhiều nơi, làm nhiều nghề kiếm sống, nhưng từ năm 2007, sau khi cha ông mất, ông thay đổi suy nghĩ, mong mỏi nhìn thấy lại hình ảnh ký ức tuổi thơ, của cuộc đời một ngư dân sóng gió, sống lại những tháng ngày theo cha lênh đênh trên biển.
Ông bắt đầu tìm kiếm, sưu tập, phục dựng lại những vật dụng quen thuộc ở làng chài cũ, đam mê gom nhặt những hiện vật nghề đi biển.
Mấu chốt quan trọng là suốt quá trình sưu tra phục dựng đó, ông Huỳnh Văn Mười nhận ra, một nghề đã lưu truyền suốt 300 năm qua ở làng quê ông, rất có thể sẽ mai một thất truyền. Đó là nghề làm nước mắm từ cá cơm tươi.
Với chính gia đình ông, nghề này đã truyền qua 11 đời nhưng cho đến nay, cả làng ông chỉ còn hơn 10 người nhớ đến, có nắm bắt những kỹ thuật chượp ủ truyền thống, có hiểu biết nhận ra vị mắm xa xưa. Tất cả cũng không còn theo nghề này nữa vì khó so cạnh nổi với thị trường nước chấm hiện đại và nhất là không có nhiều lợi nhuận khi làm đúng một mẻ mắm nguyên bản.
Ông Huỳnh Văn Mười đã bắt đầu học lại nghề cha ông, tìm hiểu lại các công thức truyền thống từ những người già còn sót lại trong làng. Dòng chảy đô thị hóa càng lan tỏa nhanh, thời gian càng đi qua, ông Mười càng nhận thấy cơ hội nắm bắt được những kiến thức xa xưa thêm mỏng mảnh. Nên rất tự nhiên, ông càng dành tâm huyết vào việc sưu tra những hiện vật mang dấu ấn làng nghề chài lưới cũ, và những kiến thức, kinh nghiệm làm nên những mẻ mắm ngon.
“Tôi không ngại học hỏi và cũng không ngại chia sẻ cho mọi người biết về nghề làm mắm ở làng Tân Thái của tôi, từ mắm nhĩ đến mắm thính…, để ai cũng có thể tự làm được hũ mắm ngon”, ông Mười tâm sự.
Cho đến nay, ông Huỳnh Văn Mười tự hào đã tạo được một góc nhỏ trưng bày những câu chuyện về làng chài xưa trong nhà mình, và có hẳn một gian chượp ủ, sản xuất nước mắm truyền thống ở căn bếp riêng. Khu vực này đã được ông sử dụng, cho những du khách và người quan tâm đến trải nghiệm, tìm hiểu về nghề làm nước mắm cùng những hương vị độc đáo mà biển cả mang lại cho cuộc sống dân làng ông.
Lịch sử làng Tân Thái đã có từ thời Lê, tên cũ là Tân An rồi đổi qua Tân Thái. Sau này, làng nhập với làng Mân Quang để thành cái tên Mân Thái như hiện nay. Nhưng với những người xưa cũ thì cái tên Tân Thái mới là gốc rễ bền lâu, và dân làng quen gọi làng Tân Thái. Đây là lý do để xác định những hũ nước mắm người dân nơi đây làm ra, là mắm Tân Thái, như một dấu khắc sâu vào thế hệ làm nước mắm truyền thống cuối cùng.
Khát vọng vực dậy và lan tỏa giá trị
Dịp Tết cổ truyền vừa qua, ông Huỳnh Văn Mười và nhóm du lịch ẩm thực bản địa bán đảo Sơn Trà đã ngồi lại, cùng lên kế hoạch phục dựng các giá trị văn hóa ẩm thực địa phương, trong đó có câu chuyện hũ mắm Tân Thái.
Hiện tại, ý tưởng xây dựng một bảo tàng nghề biển đã được ông Mười và các cộng sự đưa ra, chọn Lăng Cá ông làng Tân Thái để đăng ký chính quyền địa phương cho phép triển khai, sau đó thiết kế trưng bày, giới thiệu các vật dụng, ngư lưới cụ, thuyền chài… với du khách và cư dân sở tại.
Ông Mười sẽ phối hợp một số đơn vị lữ hành và các hướng dẫn viên bản địa xây dựng tour giới thiệu, kể các câu chuyện về nghề biển và làng chài Tân Thái.
Đặc biệt với hũ mắm cá cơm, ông Mười tin tưởng đây sẽ là sản vật hồn cốt cho các kế hoạch tái hiện tinh thần và hương vị biển truyền thống. Nếu được sự hỗ trợ của địa phương, ông sẽ tổ chức, vận động người dân trong làng tổ chức sản xuất nước mắm trở lại, thúc đẩy lan tỏa nghề truyền thống này với cộng đồng. Cá nhân ông và gia đình sẽ đóng vai trò cốt lõi cho những hoạt động phục dựng tổ chức sản xuất này.
Bí thư Đảng ủy phường Sơn Trà Hoàng Sơn Trà nhìn nhận, những đề xuất từ cộng đồng người dân địa phương nhằm thúc đẩy phát huy giá trị văn hóa bản địa, là rất cần thiết, cần được nghiên cứu triển khai.
Qua những hiện vật làng nghề biển, hay những hũ mắm truyền thống, người dân sẽ xích lại gần nhau, cùng phục dựng làng biển, tái tạo nguồn tài nguyên cá cơm bản địa. Tất cả sẽ giúp làng chài hồi sinh những giá trị lịch sử văn hóa lâu đời, là câu chuyện rất xứng đáng để kể cho các thế hệ mai sau, kể cho du khách đến với Đà Nẵng.
Do đó, địa phương hết sức quan tâm những đề xuất này, sẽ phối hợp cùng người dân, các doanh nghiệp và tổ chức quan tâm, tiếp nhận sự đánh giá, nghiên cứu từ sở ngành quản lý để hiện thực hóa thành các dự án, đề tài thực tiễn, qua đó càng làm giàu hơn, phong phú hơn các giá trị văn hóa di sản quê hương.