Mở rộng PrEP, ngăn chặn nguy cơ lây nhiễm HIV
Đà Nẵng đang đẩy mạnh tiếp cận điều trị dự phòng trước phơi nhiễm với HIV bằng thuốc ARV (PrEP), một giải pháp thiết thực nhằm giảm ca nhiễm mới trong nhóm nguy cơ cao. Tuy vậy, cùng với mở rộng độ phủ, việc giữ người sử dụng duy trì điều trị vẫn là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả chương trình.
Chủ động dự phòng từ sớm
Trong phòng chống HIV/AIDS, điều trị là khâu quan trọng, nhưng dự phòng sớm mới là hướng đi bền vững để giảm số ca nhiễm mới. Thay vì chỉ can thiệp khi nguy cơ đã xảy ra, PrEP giúp người chưa nhiễm HIV nhưng có hành vi nguy cơ cao chủ động bảo vệ bản thân bằng một biện pháp dự phòng hiệu quả.
Theo ThS. Bùi Ngọc Chương, Trưởng nhóm can thiệp giảm hại Khoa Phòng chống HIV/AIDS, hiệu quả của PrEP không chỉ nằm ở thuốc dự phòng mà còn ở khả năng đưa người có nguy cơ cao tiếp cận sớm hơn với tư vấn, xét nghiệm định kỳ và các dịch vụ chăm sóc phù hợp. Khi được triển khai đúng đối tượng và duy trì liên tục, đây là giải pháp thiết thực trong giảm nguy cơ lây nhiễm HIV mới tại cộng đồng.
Năm 2025, chương trình PrEP tại Đà Nẵng ghi nhận nhiều kết quả tích cực bước đầu. Toàn thành phố hiện có 3 cơ sở y tế cung cấp dịch vụ PrEP. Trong năm, có 1.463 người nhận dịch vụ PrEP ít nhất một lần, đạt 60,95% so với chỉ tiêu 2.400 người. Trong số này, có 1.207 người là nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM), chiếm 82,5%. Cùng thời gian đó, có 524 người sử dụng PrEP lần đầu, trong đó 394 người là MSM, chiếm 75,2%. Lũy tích đến ngày 30/11/2025, toàn thành phố có 3.565 người đã sử dụng dịch vụ PrEP ít nhất một lần.
Những con số này cho thấy dịch vụ PrEP đã từng bước tiếp cận đúng nhóm ưu tiên, đồng thời khẳng định vai trò ngày càng rõ của dự phòng chủ động trong công tác phòng chống HIV/AIDS tại địa phương. Việc ngày càng nhiều người chủ động tìm đến PrEP cũng phản ánh sự chuyển biến tích cực trong nhận thức về dự phòng HIV.
Mở rộng độ phủ, giữ được người dùng
Thực tế, mở rộng tiếp cận mới chỉ là bước đầu, hiệu quả của chương trình còn phụ thuộc vào việc người sử dụng duy trì điều trị đủ lâu để được bảo vệ liên tục.
Báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Đà Nẵng cho biết, trong năm 2025 có 381 lượt bệnh nhân cũ quay lại điều trị, nhưng cũng ghi nhận tới 867 lượt dừng điều trị. Tỷ lệ người sử dụng PrEP từ 3 tháng trở lên kể từ lần đầu tiên sử dụng đạt 42,95%. Thách thức hiện nay không chỉ nằm ở việc tăng độ bao phủ dịch vụ, mà còn ở khả năng duy trì điều trị và giữ người sử dụng gắn bó với chương trình.
Theo bác sĩ Đỗ Trường Lưu, bác sĩ điều trị PrEP tại Khoa Phòng chống HIV/AIDS, việc gián đoạn hoặc dừng điều trị PrEP có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như thay đổi nơi ở, thay đổi hành vi nguy cơ, tâm lý e ngại, lo lắng về tính riêng tư hoặc chưa duy trì được thói quen tái khám đúng hẹn. Vì vậy, để nâng cao hiệu quả chương trình, bên cạnh mở rộng độ phủ, cần tổ chức dịch vụ theo hướng linh hoạt hơn, tăng cường tư vấn, theo dõi, hỗ trợ phù hợp và tạo thuận lợi hơn cho người sử dụng trong quá trình duy trì điều trị.
Việc tiếp cận nhóm nguy cơ cao, đặc biệt là nhóm MSM, hiện vẫn còn không ít khó khăn. Đây là nhóm có tính di biến động cao, khó tiếp cận, khó lộ diện; trong khi một bộ phận có học vấn, nghề nghiệp ổn định lại dè dặt hơn khi tìm đến dịch vụ. Điều đó đặt ra yêu cầu dịch vụ dự phòng không chỉ phải thuận tiện mà còn cần thân thiện, kín đáo và bảo đảm riêng tư. Hiệu quả của PrEP vì thế không chỉ phụ thuộc vào thuốc, mà còn phụ thuộc vào niềm tin, tính bảo mật thông tin và cảm giác an toàn mà hệ thống y tế mang lại cho người sử dụng.
Đẩy mạnh truyền thông
Truyền thông vẫn là mắt xích quan trọng trong nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi và kết nối nhóm đích với dịch vụ dự phòng, để người có nguy cơ chủ động tìm đến PrEP. Trong năm 2025, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Đà Nẵng đã tổ chức 10 cuộc truyền thông nhóm lớn cho 2.800 cán bộ, công nhân viên, người lao động, học sinh, sinh viên; thực hiện 34 cuộc truyền thông nhóm nhỏ cho 510 khách hàng thuộc nhóm đích tại cộng đồng; đồng thời duy trì fanpage và website với 30 tin, bài về phòng chống HIV/AIDS.
Cùng với đó, mô hình tự xét nghiệm HIV tại nhà đạt 71,2% (541/760). Phòng tư vấn xét nghiệm HIV tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Đà Nẵng đã tư vấn, xét nghiệm cho hơn 3.000 lượt khách hàng, trong đó 74% là nam quan hệ tình dục đồng giới. Kết quả này cho thấy khi dịch vụ được tổ chức theo hướng thuận tiện, riêng tư và phù hợp với cách tiếp cận của nhóm nguy cơ cao, khả năng kết nối với chương trình dự phòng sẽ rõ ràng và hiệu quả hơn.
Theo báo cáo quý I/2026, toàn thành phố đã sàng lọc 17.790 mẫu máu, phát hiện 52 trường hợp nhiễm mới HIV, trong đó có 26 trường hợp là người Đà Nẵng. Riêng tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Đà Nẵng, tháng 3/2026 ghi nhận 197 bệnh nhân điều trị PrEP.
Trong năm 2026, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Đà Nẵng tiếp tục xác định PrEP là một nội dung ưu tiên trong công tác phòng chống HIV/AIDS. Trọng tâm là đa dạng hóa mô hình cung cấp dịch vụ, ưu tiên thanh niên, học sinh, sinh viên, công nhân khu công nghiệp; đồng thời tăng cường kết nối, chuyển gửi các trường hợp xét nghiệm HIV âm tính nhưng có nguy cơ cao đến với dịch vụ dự phòng...