Giá đường giảm hơn 3.000 đồng/kg, ngành mía đường trước nguy cơ đứt gãy chuỗi sản xuất

Ngành mía đường Việt Nam đang đối mặt với thách thức nghiêm trọng khi giá đường liên tục giảm sâu, đe dọa trực tiếp đến sinh kế của khoảng 220.000 hộ nông dân và sự ổn định của các doanh nghiệp sản xuất. Theo báo cáo mới nhất, giá đường đã giảm hơn 3.000 đồng/kg, hiện chỉ còn bằng 84% so với cùng kỳ năm ngoái.

Diễn biến giá đường và áp lực tài chính đối với doanh nghiệp

Trong niên vụ 2023/24, ngành mía đường Việt Nam đã ghi nhận những kết quả tích cực khi năng suất đường vươn lên dẫn đầu khu vực Đông Nam Á, vượt qua các quốc gia như Thái Lan, Indonesia và Philippines. Tuy nhiên, bước sang năm 2025, chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu rạn nứt do biến động bất lợi của thị trường.

Ông Nguyễn Văn Lộc, Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA), cho biết lượng đường tồn kho từ niên vụ trước hiện còn rất lớn, trong khi triển vọng tiêu thụ ngắn hạn không khả quan. Áp lực này khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào tình cảnh khó khăn về tài chính, đặc biệt là các đơn vị niêm yết trên thị trường chứng khoán. Để duy trì tín dụng và niềm tin của nhà đầu tư, một số doanh nghiệp buộc phải công bố báo cáo tài chính tích cực dù thực tế đang chịu lỗ do chu kỳ thu hồi vốn kéo dài.

Nghịch lý thu nhập của nông dân trồng mía

Hiện nay, giá thu mua mía tại Việt Nam vẫn dao động trong khoảng 1,2-1,5 triệu đồng/tấn, cao hơn khoảng 1,5 lần so với Thái Lan. Tuy nhiên, do chi phí vật tư nông nghiệp, phân bón và nhân công tăng cao, lợi nhuận thực tế của người nông dân bị thu hẹp đáng kể.

Với năng suất bình quân hiện tại, mỗi hecta mía mang lại doanh thu khoảng 68-69 triệu đồng. Sau khi trừ các chi phí đầu vào, người trồng chỉ còn thu về khoảng 25-40 triệu đồng/ha. Mức thu nhập này được đánh giá là thấp so với các loại cây công nghiệp khác như cà phê hay hồ tiêu. Trong khi nông dân Thái Lan nhận được nhiều chính sách trợ giá trực tiếp và gián tiếp từ Chính phủ, nông dân Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào giá thị trường.

Thách thức từ vấn nạn đường lậu và lỗ hổng quản lý

Một nghịch lý đang tồn tại là dù giá đường trong nước đang ở mức thấp hơn so với các quốc gia láng giềng, đường lậu vẫn liên tục tràn vào thị trường Việt Nam. Nguyên nhân chính được xác định là do đường lậu trốn thuế và các nghĩa vụ hóa đơn, chứng từ.

Cụ thể, đường có nguồn gốc từ Thái Lan thường được tập kết tại Dansavanh (Lào), cách cửa khẩu Lao Bảo (Quảng Trị) chỉ khoảng 3 km, hoặc qua các tuyến đường mòn tại Tây Ninh, An Giang và Đồng Tháp trước khi thẩm lậu vào nội địa. Đáng chú ý, lượng đường nhập lậu bị bắt giữ trong năm 2025 chỉ đạt khoảng 270 tấn, giảm mạnh so với con số 866,7 tấn của năm 2024, cho thấy hiệu quả kiểm soát thị trường còn hạn chế.

So sánh các biện pháp bảo hộ thị trường đường trong khu vực

Trước thực trạng này, Hiệp hội Mía đường Việt Nam kiến nghị Chính phủ cần thực hiện nghiêm các chỉ đạo về chống buôn lậu và áp dụng các biện pháp kiểm soát đường nhập khẩu phù hợp với thông lệ quốc tế. Việc xử lý triệt để các hành vi gian lận thương mại và siết chặt truy xuất nguồn gốc được xem là yếu tố then chốt để khôi phục môi trường cạnh tranh công bằng cho ngành mía đường trong thời gian tới.

PHỐ HỘI