Chuyện ghi ở Ấp Bắc

Sinh kế nơi làng cũ

Trong căn nhà tạm được che chắn bằng những tấm ván gỗ ở khu vực Ấp Bắc, bà Trần Thị Trí (77 tuổi) và ông Lâm Văn Láng (79 tuổi) vẫn sống giữa mảnh vườn đã gắn bó gần trọn đời người.

Bà Trí kể, khu vực Ấp Bắc trước đây có hơn 30 hộ dân sinh sống, nằm trong vùng sạt lở nặng bên dòng sông Vu Gia. Từ năm 2019, chính quyền xã Đại Phong (huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam cũ) vận động người dân di dời khỏi khu vực nguy hiểm. Đến năm 2020, hầu hết các hộ được bố trí đất tái định cư ở khu vực mới, cũng thuộc thôn Mỹ Hảo. Gia đình bà được bố trí lô đất rộng 150m², sau đó tháo dỡ căn nhà cũ đưa lên khu mới dựng nhà cấp 4.

Căn nhà mới kiên cố và nằm ở vị trí an toàn hơn, nhưng bà Trí chỉ ở được một thời gian ngắn rồi lại quay về nền nhà cũ. Bà nói, ở tuổi gần 80, điều níu giữ họ với làng cũ là cả mảnh vườn hơn 2.500m² với rau màu, bò, gà và công việc hằng ngày.

Không riêng gia đình bà Trí, nhiều hộ dân sau khi đã có nhà ở khu tái định cư vẫn quay lại Ấp Bắc để canh tác, chăn nuôi. Những căn nhà mới ở khu tái định cư vì vậy có lúc đóng cửa im lìm, trong khi làng cũ bên kia cánh đồng vẫn đỏ lửa bếp...

Có nhà chưa có sổ

Men theo con đường đất cũ ra mép sông Vu Gia, dấu vết sạt lở ở khu vực Ấp Bắc hiện ra khá rõ. Theo người dân, chỉ khoảng 5 năm gần đây, dòng nước đã cuốn sâu hơn 50m đất từ mép sông vào phía làng cũ. Đây là khu vực nguy hiểm trong mùa mưa lũ, nhưng cũng là nơi nhiều hộ vẫn còn đất sản xuất, chuồng trại, cây trái và nguồn thu nhập chính.

Bà Nguyễn Thị An (52 tuổi, thôn Mỹ Hảo) có hơn 3.000m² đất vườn ở khu Ấp Bắc cũ. Ngoài trồng rau, bà nuôi 2 con bò, thỉnh thoảng làm thêm các việc quanh vùng để trang trải.

Cũng như nhiều hộ khác, gia đình bà được bố trí lô đất 150m² tại khu tái định cư, được hỗ trợ 20 triệu đồng tiền di dời nhà cũ, thêm 50 triệu đồng từ nhà hảo tâm và được địa phương hỗ trợ nguyên vật liệu xây dựng. Nhờ vậy, bà dựng được căn nhà gác lửng.

Điều khiến bà băn khoăn là căn nhà mới đã xây xong nhiều năm nhưng đến nay chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nên gia đình không thể thế chấp vay vốn ngân hàng khi cần. “Có nhà mới rồi nhưng giấy tờ đất chưa có thì mình vẫn chưa thật sự yên tâm. Lúc làm nhà phải vay mượn, giờ muốn xoay vốn để trả nợ cũng khó vì ngân hàng hỏi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Nhà thì mình ở đó, đất thì được cấp đó, nhưng chưa có sổ nên cứ thấy lửng lơ. Còn vườn cũ thì vẫn phải quay lại làm, bỏ đó thì lấy gì sống”, bà An nói.

Tình trạng này cũng là nỗi lo chung của 31 hộ dân được di dời từ Ấp Bắc ra khu tái định cư thôn Mỹ Hảo. Khi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chưa được cấp, tâm lý an cư vẫn bị... treo.

Gỡ vướng để an cư

Ông Ngô Văn Trường, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Vu Gia cho biết, việc di dời các hộ dân khỏi khu vực Ấp Bắc có nguy cơ sạt lở khẩn cấp được thực hiện theo phương án của UBND huyện Đại Lộc cũ từ năm 2019. Đến cuối năm 2020, các hộ được bố trí về khu tái định cư thôn Mỹ Hảo. Đây là phương án tái định cư do thiên tai, mục tiêu trước hết là đưa dân ra khỏi vùng nguy hiểm nên chỉ bố trí đất ở, trong khi phần lớn hộ vẫn sống bằng vườn tược, trồng rau, trồng ớt, chăn nuôi tại nơi cũ.

“Địa phương ghi nhận một số hộ dù đã có nhà mới nhưng vẫn quay lại khu cũ để sinh sống hoặc ở lại lâu hơn mức cần thiết. Xã đã nhiều lần tuyên truyền, vận động, phân tích nguy cơ sạt lở, nhất là mùa mưa lũ, đồng thời lập biên bản cam kết không ở lại khu vực nguy hiểm. Tuy nhiên, do sinh kế và thói quen lao động còn gắn với nơi cũ nên tình trạng này vẫn tồn tại. Mùa mưa lũ, khu vực này luôn được theo dõi đặc biệt, vận động người dân đến nơi an toàn”, ông Trường nói.

Vướng mắc khác là việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại khu tái định cư. Theo ông Trường, từ năm 2020 đến trước khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nội dung này thuộc thẩm quyền UBND huyện Đại Lộc cũ. Do vướng hồ sơ, thủ tục, phương án đất đai và dữ liệu đo đạc, nhiều hộ đã được bố trí đất, xây nhà nhưng chưa được cấp giấy, gây bức xúc, nhất là những hộ cần thế chấp vay vốn.

Sau khi xã Vu Gia vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, UBND xã giao Phòng Kinh tế, trực tiếp là bộ phận đất đai rà soát hồ sơ, phương án bố trí cũ và dữ liệu đo đạc tại khu tái định cư Mỹ Hảo. Hiện địa phương triển khai chiến dịch tăng tốc hoàn thành, làm sạch cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai trong năm 2026, nên hồ sơ tồn đọng của 31 hộ dân được rà soát, đo đạc đồng bộ hơn.

“Quan điểm của xã là tháo gỡ dứt điểm vướng mắc chính đáng của người dân. Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 31 hộ ở khu tái định cư Mỹ Hảo đang được rà soát hoàn thiện. Khi giấy tờ đất đai được giải quyết, người dân sẽ yên tâm hơn với nơi ở mới. Địa phương cũng tiếp tục vận động các hộ không quay lại vùng sạt lở, để việc tái định cư đạt mục tiêu an toàn, ổn định lâu dài”, ông Trường thông tin.

PHAN VINH