Khu vực phía tây Đà Nẵng:Vùng đệm sinh thái hay vùng phát triển mới?

Giữ rừng Ông Nguyễn Thanh Bình (bên phải) trồng cây tại dự án “Rừng bách thảo” của mình. Ảnh: NAM PHƯỚC

Bằng sinh kế

Theo quy hoạch, vai trò của miền núi được nâng tầm từ chức năng bảo vệ rừng, giữ nguồn nước và ổn định dân cư sang định hướng phát triển kinh tế xanh dựa trên tài nguyên rừng, dược liệu, nông nghiệp bản địa và đời sống cộng đồng. Tại xã Trà Linh, câu chuyện về cây sâm Ngọc Linh là minh chứng điển hình cho sự chuyển dịch này.

Từ loại dược liệu quý dưới tán rừng, sâm Ngọc Linh đã trở thành cây trồng đặc hữu có giá trị kinh tế cao, thu hút sự tham gia của hộ dân, doanh nghiệp, hợp tác xã cùng hệ thống cơ sở giống, chế biến và dịch vụ hỗ trợ. Quan trọng hơn, nhận thức của người dân đã thay đổi sâu sắc khi sinh kế gắn liền với nhiệm vụ giữ rừng, bảo vệ nguồn nước và bảo tồn vùng sinh trưởng tự nhiên.

Ông Bùi Như Chương (thôn 2, xã Trà Linh) sở hữu vườn sâm rộng hơn 3ha, được canh tác từ năm 2012. Nhớ lại những ngày đầu cùng dân bản địa nhân giống sâm Ngọc Linh, ông không ngờ loài dược liệu này lại thay đổi hoàn toàn diện mạo một xã từng nghèo nhất tỉnh Quảng Nam cũ.

“Trước đây, bà con thường nhìn vào rừng để xem có thể khai thác gì sống qua ngày. Nay có cây sâm, muốn giữ vườn sâm, bắt buộc phải giữ bóng rừng, giữ nước, giữ đất và an ninh vùng trồng. Cây sâm không chỉ giúp bà con nâng cao thu nhập mà còn buộc họ thay đổi tư duy về rừng. Đây là bước ngoặt lớn, bởi khi người dân xem rừng là tài sản để làm ăn lâu dài, việc bảo vệ rừng không còn dừng lại ở những lời vận động chung chung”, ông Chương chia sẻ.

Từ vùng sâm Ngọc Linh đến những đồi quế Trà My, đẳng sâm ở Tây Giang, Đông Giang hay nông sản đặc trưng vùng trung du, miền núi, có thể thấy khu vực phía tây đang sở hữu hệ tài nguyên bản địa độc đáo. Thách thức hiện nay là phải tổ chức được các vùng nguyên liệu, chuỗi giá trị, sản phẩm chế biến sâu gắn với các điểm trải nghiệm và thương hiệu địa phương, nhằm đảm bảo quá trình phát triển không làm tổn hại đến lõi sinh thái, lợi thế lớn nhất của khu vực này.

Tại xã Sơn Cẩm Hà, dự án “Rừng bách thảo” quy mô 20ha của ông Nguyễn Thanh Bình đang phát triển theo mô hình vườn - rừng kết hợp du lịch trải nghiệm. Ông Bình ưu tiên bảo tồn, nhân giống các loài gỗ quý, dược liệu và nông sản hữu cơ, đồng thời lồng ghép cảnh quan làng quê vào câu chuyện canh tác để tạo nên sản phẩm du lịch độc đáo.

“Tại rừng bách thảo, quả bưởi, quả mít hay bó rau sạch nếu chỉ bán như nông sản thuần túy thì khó tạo nên sự khác biệt. Nhưng khi khách đến vườn, nghe kể về cách chăm cây, tản bộ dưới lối mòn và chứng kiến nếp sống của bà con, họ sẽ cảm nhận giá trị sản phẩm theo cách rất riêng. Nông dân thời đại mới cần biết kể câu chuyện của mình, biết tận dụng mạng xã hội để kết nối sản phẩm với du khách và thị trường”, ông Bình nói.

Phát huy giá trị bản địa đặc trưng

Chuyên gia tư vấn farmstay Phạm Thanh Tùng nhận định, sau khi mở rộng không gian phát triển, Đà Nẵng có cơ hội bứt phá trên bản đồ du lịch từ biển, đô thị sang miền núi, làng quê và văn hóa cộng đồng. Tuy nhiên, tiềm năng này chỉ thực sự trở thành lợi thế nếu địa phương biết chuyển hóa tài nguyên thành những sản phẩm chất lượng, giàu tính tự sự và có khả năng vận hành ổn định.

“Phía tây Đà Nẵng sở hữu nguồn nguyên liệu dồi dào để kiến tạo các sản phẩm du lịch, nông nghiệp và OCOP đặc trưng, nhưng cần hướng đi thận trọng, chắc chắn để bảo tồn bản sắc cộng đồng. Khi nông nghiệp, dược liệu và du lịch được kết nối bài bản, khu vực này sẽ tạo nên chiều sâu mới cho thương hiệu du lịch Đà Nẵng”, ông Tùng phân tích.

Nghị quyết số 06/NQHĐND xác định khu vực phía tây thành phố có tiềm năng phát triển các ngành kinh tế mới, điển hình là thị trường tín chỉ carbon. Tầm nhìn này nâng tầm giá trị rừng từ chức năng phòng hộ, bảo tồn đa dạng sinh học sang khai thác sinh kế dược liệu, du lịch sinh thái và dịch vụ môi trường rừng. Tuy nhiên, để đảm bảo tính bền vững, cần chú trọng quy hoạch vùng trồng, quản lý chặt chẽ, thực hiện cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch và nâng cao năng lực quản trị cho cộng đồng.

Ông Nguyễn Văn Nhựt, Kiểm lâm địa bàn xã Lãnh Ngọc (Hạt Kiểm lâm liên xã khu vực số 7, thành phố Đà Nẵng) nhận định, sự chuyển biến trong nhận thức của người dân là tín hiệu khả quan. Tuy nhiên, để duy trì hành động bảo vệ rừng bền vững, cần đảm bảo sinh kế ổn định và thiết lập cơ chế đồng hành dài hạn.

“Cư dân sống gần rừng hiểu rõ giá trị của đại ngàn, nhưng khi đời sống còn bấp bênh, áp lực lên công tác bảo vệ rừng là rất lớn. Chỉ khi phát triển được cây dược liệu, du lịch cộng đồng và dịch vụ môi trường rừng, người dân mới thấy rõ lợi ích sát sườn. Theo đó, cần có sự tham gia của doanh nghiệp liên kết, vai trò tổ chức của hợp tác xã và sự hỗ trợ từ chính quyền về thủ tục, kỹ thuật, thị trường cũng như kiểm soát nghiêm ngặt việc sử dụng đất rừng”, ông Nhựt cho hay.

Chuyên gia chuyển đổi xanh Ngô Tấn Thiện (CTC Global) cho rằng, bên cạnh các vùng đô thị, dịch vụ và công nghiệp, phía tây Đà Nẵng cần được định vị là một “vùng phát triển sinh thái”. Đây không chỉ là nơi bảo tồn đa dạng sinh học mà còn là không gian tạo ra các sản phẩm bản địa giá trị cao. Việc phát triển phải dựa trên sức chịu tải của hệ sinh thái. Nếu quy hoạch hạ tầng, tổ chức sản xuất và thương hiệu nông nghiệp được triển khai đồng bộ, khu vực này sẽ trở thành động lực phát triển mới, đóng góp vào sự tăng trưởng bằng chất lượng sinh thái và giá trị văn hóa.

“Phía tây Đà Nẵng cần một không gian phát triển đặc thù, bởi đây là khu vực nhạy cảm trước thiên tai và dễ tổn thương nếu đô thị hóa diễn ra thiếu kiểm soát. Do đó, cần một cơ chế đầu tư riêng biệt, thận trọng và dài hạn, nơi hạ tầng, sinh kế, nông nghiệp bản địa và du lịch sinh thái được đặt trong một chỉnh thể thống nhất. Nếu bảo tồn được rừng, duy trì được cộng đồng và bản sắc địa phương, đây sẽ là vùng phát triển mang giá trị cốt lõi, tạo nên bản sắc riêng biệt cho Đà Nẵng”, ông Thiện khẳng định.

NAM PHƯỚC