Phát triển công nghệ tái chế pin năng lượng mặt trời

Dự án 5RTech đoạt giải Sáng kiến doanh nghiệp Cuộc thi sáng kiến khoa học 2025 do Báo điện tử VNExpress và Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức. Đây là một trong 3 dự án tiêu biểu của khu vực Đông Nam Á tham dự Hội nghị Thượng đỉnh đầu tư Hoa Kỳ - 2025 do Bộ Thương mại Hoa Kỳ tổ chức tại Mỹ.

Chuẩn bị năng lực công nghệ

TS. Đỗ Thế Cần cho biết, sau quá trình nghiên cứu đa dạng lĩnh vực, anh và cộng sự nhận thấy tái chế pin năng lượng mặt trời là hướng đi tiềm năng. Đây là lĩnh vực phù hợp năng lực nghiên cứu của đội ngũ và thị trường điện mặt trời tại Việt Nam đang phát triển nhanh.

Nếu chuẩn bị công nghệ từ sớm không chỉ giải quyết bài toán môi trường mà còn có cơ hội xây dựng ngành công nghiệp mới dựa vào thu hồi và tái sử dụng tài nguyên pin. Năm 2021, dự án 5RTech hình thành với mục tiêu phát triển công nghệ tái chế pin năng lượng mặt trời, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.

Theo TS. Đỗ Thế Cần, quy trình tái chế pin gồm 3 công đoạn. Thứ nhất, đánh giá và phân loại tấm pin. Không phải tất cả các tấm pin thu hồi đều trở thành chất thải. Đối với những tấm pin vẫn còn hiệu suất sẽ được đánh giá, kiểm tra và phân loại để tái sử dụng phù hợp. Thứ hai, tách thành phần thô của tấm pin, bao gồm hộp điện, khung nhôm và kính cường lực. Đây là bước giúp thu hồi vật liệu có giá trị với độ nguyên vẹn cao.

Hiện nay, đối với các tấm pin còn nguyên vẹn, công nghệ của 5RTech có thể thu hồi kính nguyên tấm với độ sạch cao và khung nhôm gần như nguyên trạng để phục vụ tái chế. Thứ ba, thu hồi vật liệu giá trị cao bên trong tế bào pin như đồng, bạc và silicon. Đây là công đoạn phức tạp nhất vì các vật liệu này tồn tại ở dạng liên kết rất chặt chẽ, yêu cầu quy trình xử lý chuyên sâu để đạt hiệu quả thu hồi cao.

“Dự án không chỉ xử lý chất thải mà hướng đến thu hồi tối đa tài nguyên có giá trị. Hiện nay, công nghệ của 5RTech phát triển bởi đội ngũ kỹ sư và nhà khoa học Việt Nam, có thể thu hồi đến khoảng 92% khối lượng vật liệu của tấm pin. Về chi phí, chúng tôi lựa chọn hướng phát triển công nghệ phù hợp điều kiện thực tế của Việt Nam, ưu tiên nội địa hóa quy trình và thiết bị nhằm giảm chi phí, tăng khả năng thương mại hóa. Về mặt ứng dụng, công nghệ của 5RTech được phát triển để triển khai thực tế tại Việt Nam, giúp xử lý pin an toàn, giảm áp lực ô nhiễm môi trường và tạo ra nguồn nguyên liệu thứ cấp phục vụ nền kinh tế tuần hoàn”, TS. Cần cho hay.

GS-TSKH. Lê Thành Nhân cho rằng, 5RTech không chỉ là dự án công nghệ mà còn góp phần hình thành ngành công nghiệp tái chế pin năng lượng mặt trời tại Việt Nam trong tương lai. Hiện nay, lượng pin hết vòng đời sử dụng ở Việt Nam chưa nhiều, nhưng với tốc độ phát triển điện mặt trời trong những năm qua, nhu cầu xử lý và tái chế sẽ tăng nhanh trong 5-10 năm tới. Vì vậy, 5RTech chuẩn bị năng lực công nghệ để khi thị trường phát triển, Việt Nam có sẵn giải pháp xử lý thay vì phụ thuộc vào công nghệ hoặc dịch vụ từ nước ngoài. Qua đó, 5RTech cam kết đóng góp vào sự phát triển bền vững và tăng cường liên kết khu vực thông qua chia sẻ chuyên môn, hợp tác kỹ thuật và đổi mới công nghệ.

Hướng đến giá trị bền vững

Theo TS. Đỗ Thế Cần, trong quá trình nghiên cứu, dự án 5RTech gặp khá nhiều thách thức khi tấm pin thải tại Việt Nam chưa nhiều, khó có đủ mẫu thực tế để nghiên cứu, thử nghiệm và đánh giá công nghệ. Để giải quyết vấn đề này, nhóm đã kết nối nhà khoa học, giảng viên, phòng thí nghiệm và sinh viên các trường đại học để cùng nghiên cứu và thử nghiệm.

Bên cạnh đó, nhóm chủ động tìm hiểu công nghệ trên thế giới, sau đó, cải tiến và phát triển các giải pháp phù hợp điều kiện thực tế của Việt Nam thay vì sao chép nguyên mẫu. Trong quá trình phát triển dự án, 5RTech có cơ hội làm việc với các doanh nghiệp đến từ Nhật Bản và Hàn Quốc có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tái chế. Qua đó, 5RTech đã nhận đơn đặt hàng và cơ hội hợp tác đầu tư từ một số đối tác của các nước trên.

“Năm 2024 và 2025, dự án nhận hỗ trợ kinh phí không hoàn lại từ thành phố Đà Nẵng với đề tài “Hệ thống tách phần thô của tấm pin mặt trời phế thải” và “Hệ thống thu hồi kính của tấm pin mặt trời phế thải”. Đồng thời, nhận sự hỗ trợ rất lớn từ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thành phố và Sở Khoa học và Công nghệ để phát triển các module trong dây chuyền dự án, từng bước thương mại hóa sản phẩm và được chuyên gia tại Hoa Kỳ tư vấn, hỗ trợ hoàn thiện công nghệ. Có thể nói, điều giúp chúng tôi vượt qua khó khăn chính là sự kiên trì của đội ngũ và với niềm tin, Việt Nam có thể làm chủ công nghệ xanh, một lĩnh vực mới trên thế giới”, TS. Cần nói.

GS-TSKH. Lê Thành Nhân chia sẻ, 5RTech vinh dự khi tham dự Hội nghị Thượng đỉnh đầu tư Hoa Kỳ 2025. Sau hội nghị, 5RTech kết nối và làm việc với các đối tác quốc tế để thúc đẩy hợp tác về công nghệ tái chế tấm pin năng lượng mặt trời, sáng tạo xanh và nghiên cứu phát triển sản phẩm chung.

Thời gian đến, 5RTech tiếp tục hoàn thiện công nghệ, nâng cao hiệu suất thu hồi vật liệu đối với các vật liệu có giá trị cao và tăng mức độ tự động hóa, tối ưu chi phí vận hành, mở rộng quy mô xử lý. Kỳ vọng, Việt Nam không chỉ là quốc gia sử dụng năng lượng tái tạo mà còn có thể xử lý, tái chế và tái tạo vật liệu phục vụ cho ngành năng lượng xanh. Đó là giá trị bền vững và lâu dài 5RTech hướng đến.

HUỲNH VY