Giữ lấy sự háo hức trước màn ảnh
Cuối tuần này, Liên hoan phim châu Á - Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV) chính thức khai mạc. Hàng trăm bộ phim, những gương mặt điện ảnh nổi tiếng của Việt Nam và quốc tế, các hoạt động giao lưu, hội thảo, ươm mầm tài năng, kết nối công nghiệp điện ảnh… sẽ hội tụ về Đà Nẵng. Với công chúng, đó là cơ hội để tiếp cận điện ảnh một cách gần gũi, đa chiều và sống động hơn bao giờ hết.
Giữa không khí rộn ràng ấy, tôi lại chợt nhớ về những đêm chiếu bóng ngày xưa. Ngày ấy, ở nhiều vùng quê xứ Quảng, chỉ cần nghe tiếng loa vang lên từ đầu làng cuối xóm: “Đêm nay, đội chiếu bóng phục vụ bà con bộ phim truyện màu chiến đấu Liên Xô...” là cả vùng quê háo hức. Mấy anh chị thanh niên tranh thủ làm cho xong việc đồng áng, trẻ con thì vội ăn cơm, tất cả đều vì lời rủ rê để ra bãi xem phim cho kịp.
Thế hệ chúng tôi lớn lên cùng những Cánh đồng hoang, Biệt động Sài Gòn, Ván bài lật ngửa cùng những bộ phim Liên Xô như Cuộc chiến đấu bảo vệ Matxcơva, Thép đã tôi thế đấy, Sông Đông êm đềm... Có bộ phim được xem đến lần thứ ba, thứ tư nhưng vẫn háo hức như lần đầu. Bởi ngày ấy, điều níu chân người xem không chỉ là câu chuyện trên màn ảnh mà còn là niềm vui được cùng nhau chờ đợi, cùng nhau sống trong một thế giới khác đầy mơ mộng.
Hồi đó, quang cảnh xem chiếu bóng thường có một tấm màn trắng căng giữa trời đêm, nhiều người mang theo chiếc chiếu cói hoặc lót dép, lót mo cau ngồi bệt xuống đất. Vậy mà ai nấy đều chăm chú. Những thước phim đen trắng hay phim màu đã cũ vẫn có sức hút kỳ lạ. Không có nhiều phim để lựa chọn. Trái lại, sự lựa chọn quá ít nên mỗi lần được xem phim trở thành một sự kiện đáng mong đợi.
Ngày nay, nhiều thứ đã khác. Điện ảnh chưa bao giờ ở gần con người đến thế. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, khán giả có thể tiếp cận kho phim khổng lồ. Phim Tây, Tàu, Á, Âu đủ cả. Các nền tảng trực tuyến mở ra không gian thưởng thức gần như không giới hạn. Vậy thì cần liên hoan phim như DANAFF để làm gì? Tôi nghĩ một trong những cái đích của sự kiện này không chỉ là quảng bá phim ảnh mà còn tạo điều kiện để công chúng gặp gỡ nghệ sĩ, tiếp cận các tác phẩm mới, tham gia những cuộc trò chuyện chuyên sâu về điện ảnh.
Đặc biệt, liên hoan phim góp phần thúc đẩy hình thành hệ sinh thái sáng tạo. Chương trình “Ươm mầm tài năng” năm nay thu hút khoảng 400 hồ sơ từ khắp cả nước; Vườn ươm dự án phim nghệ thuật châu Á nhận hơn 100 dự án đăng ký; chương trình Script Lab dành cho biên kịch trẻ ghi nhận gần 90 hồ sơ tham gia. Bên cạnh đó là các hoạt động kết nối công nghiệp điện ảnh giữa những nhà sản xuất, phát hành trong nước và quốc tế.
Khoảng cách giữa người làm phim và người xem ngày càng được rút ngắn. Những ngôi sao màn bạc từng chỉ xuất hiện qua báo ảnh, nay có thể trực tiếp gặp gỡ khán giả. Những tác phẩm từng chỉ được biết đến qua lời giới thiệu, nay hiện diện ngay trước mắt người xem. Điều mà thế hệ chúng tôi ngày trước khó hình dung thì nay đã thành hiện thực.
Nhưng cũng chính trong thời đại mọi thứ đều sẵn có ấy, đôi khi người ta lại cảm thấy cần giữ lấy sự háo hức.
Ngày xưa, để xem một bộ phim phải chờ đợi nhiều ngày. Bây giờ, hàng nghìn bộ phim nằm sẵn trong thiết bị cá nhân. Ngày xưa, cả làng cùng hồi hộp trước giờ chiếu; bây giờ, mỗi người lặng lẽ xem một màn hình riêng. Ngày xưa, bộ phim kết thúc nhưng câu chuyện còn kéo dài trên đường về, trong câu chuyện bên hiên nhà hay trên bờ ruộng hôm sau; bây giờ, nhiều bộ phim vừa xem xong đã nhanh chóng bị lãng quên bởi một bộ phim khác, một đoạn video khác...
Có người nói rằng chúng ta đang sống trong thời đại dư thừa hình ảnh. Chưa bao giờ con người được bao quanh bởi nhiều màn hình đến thế. Nhưng có lẽ điều làm nên giá trị của điện ảnh không nằm ở số lượng bộ phim có thể xem, mà ở chiều sâu cảm xúc còn đọng lại sau khi xem.
Sự phong phú của lựa chọn đem lại tiện ích, nhưng cũng khiến cảm xúc dễ bị phân tán. Khi cái gì cũng có thể xem bất cứ lúc nào, con người dường như ít còn cảm giác mong chờ. Trong khi đó, chính sự mong chờ mới là một phần quan trọng làm nên giá trị của trải nghiệm.
Bởi vậy, điều đáng quý nhất mà các liên hoan phim mang lại là khơi dậy trong công chúng niềm hứng khởi với điện ảnh, tạo nên những cuộc gặp gỡ giữa nghệ thuật và đời sống, giữa màn ảnh và trái tim người xem.
Từ những sân chiếu bóng năm nào đến những liên hoan phim quốc tế hôm nay là hành trình rất dài của sự phát triển. Điện ảnh đã trở nên hiện đại hơn và rộng mở hơn. Nhưng giữa vô vàn tiện ích của thời đại số, có lẽ vẫn cần giữ lại một điều rất cũ: cảm giác nôn nao trước giờ phim bắt đầu, sự hồi hộp và niềm háo hức được bước vào một thế giới khác qua màn ảnh. Đó là khi điện ảnh trở thành cuộc hẹn đẹp của tâm hồn con người!