Hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ - Kỳ 2: Theo dấu những người nằm lại

Trở lại chiến trường xưa

Giữa tháng 6/2026, theo lời mời của Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng, Ban Liên lạc Trung đoàn Pháo binh 575 gồm 5 thành viên từ các tỉnh, thành phố phía bắc: Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên có mặt tại xã Hà Nha để tham gia hội thảo thu thập, xác minh thông tin, xác định danh sách, số lượng liệt sĩ hy sinh tại khu vực hang Đá Sập (thôn Lâm Tây, xã Hà Nha).

Theo Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố, hang Đá Sập (còn gọi là hang Thương Nghiệp K600) nằm ven chân núi dãy Sơn Gà (thôn Lâm Tây), cách khu dân cư thôn Lâm Tây khoảng 3km. Trong kháng chiến, hang Đá Sập có vị trí chiến lược hết sức quan trọng, là nơi tập kết của nhiều đơn vị chủ lực như: Trung đoàn 31, Trung đoàn 36, Trung đoàn 141, Trung đoàn Pháo binh 575, các lực lượng Vận tải 130, Bệnh xá 78 và là nơi nghỉ tạm của cán bộ, chiến sĩ khi di chuyển qua khu vực này.

Thông tin cựu chiến binh cung cấp, ngày 25/4/1969, pháo binh từ núi Lở cùng với máy bay F4 của địch ném bom hạng nặng vào những nơi chúng nghi có bộ đội trú quân. Hang Đá Sập bị ném bom, đất đá trượt xuống bịt kín các cửa hang, nhiều cán bộ và bộ đội bị mắc kẹt, hy sinh…

Ông Lê Huy Từ (sinh năm 1947, quê xã Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên), Phó ban Liên lạc Trung đoàn Pháo binh 575 cho biết, hôm đó ông và một đồng đội khác ngồi ở hang phía đông, nhìn sang hang Đá Sập thấy máy bay địch quần đảo ném bom liên tục, nhiều hang sập, khói bụi mịt trời. Trong lúc đang trú ẩn, một quả bom rơi xuống trước cửa hang nơi ông đang trú, đập vào vách đá bị bẹp một bên nên không nổ. Ông Từ và đồng đội may mắn thoát chết trong gang tấc.

Vài tiếng đồng hồ sau, địch chấm dứt ném bom, các đơn vị nháo nhác tìm kiếm đồng đội. Trung đoàn Pháo binh 575 mất 4 người. Theo ông Từ, hang Đá Sập là một tổ hợp nhiều hang nhỏ nên trận ném bom ngày 25/4/1969 không chỉ có 1 hang sập mà còn nhiều hang khác. Ông đề nghị cần có máy dò để dò rà xem hang nào có hài cốt liệt sĩ, từ đó lên kế hoạch tìm kiếm, quy tập.

Còn ông Nguyễn Đình Cáp (sinh năm 1947, xã Ô Diên, thành phố Hà Nội), cựu chiến binh Trung đoàn Pháo binh 575 cho hay, hơn 20 năm qua, đều đặn đến ngày 25/4 hằng năm, những người còn lại của Trung đoàn Pháo binh 575 năm xưa đều tìm về hang Đá Sập để thắp nén hương tưởng nhớ đồng đội một thời. “Ngày đó mỗi người lính chúng tôi đều giữ trong tim lời thề: nếu chết thì thôi, còn sống thì về báo tin cho gia đình của đồng đội. Mình còn sống được là quá quý! Bản thân mình có vợ, có con, nghĩ lại thương những đồng đội ra đi khi còn quá trẻ, thương những người con mất cha, những người vợ chờ chồng”, ông Cáp xúc động nói.

Không ngừng tìm kiếm

Thực hiện kế hoạch của Ban Chỉ đạo thành phố về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đầu tháng 6/2026, Đoàn công tác Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố, UBND và Ban Chỉ huy Quân sự xã Hà Nha tiến hành khảo sát thực địa tại hang Đá Sập.

Qua khảo sát, phát hiện nhiều di vật của các liệt sĩ như: dép su, dép rọ, tấm vải dù, tấm áo mưa, pin đại, dây thông tin, dao, ví cá nhân, lon cá hộp, bàn chải đánh răng, đạn AK và khu vực kho để đạn có khoảng 18 đến 20 quả đạn nhiều chủng loại như cối 82, cối 81, DKZ.

Tại vị trí được xác định là nơi bị trúng bom, đoàn khảo sát phát hiện 1 đôi dép rọ nữ cùng nhiều di vật của liệt sĩ và 1 đoạn xương ống chân dài khoảng 40cm nằm lộ thiên trong hang. Đoàn khảo sát đã tiến hành thực hiện công tác khoanh vùng, giữ nguyên hiện trường.

Đại tá Võ Văn Tuấn, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố cho biết, kết quả khảo sát thực địa cùng với những ý kiến, thông tin thu thập được tại hội thảo là cơ sở để xác minh, đối chiếu các thông tin về hài cốt liệt sĩ tại hang Đá Sập. Từ đó, làm căn cứ pháp lý, khoa học để Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố xây dựng kế hoạch tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại đây trong thời gian sớm nhất.

Đến với hội thảo, ngoài những cựu chiến binh Trung đoàn Pháo binh 575, cán bộ đơn vị Thương Nghiệp K600, còn có nhiều người là thân nhân các liệt sĩ từng tham gia chiến đấu tại Mặt trận Quảng Đà. Nhiều người trong số họ đang từng ngày mong mỏi tìm được hài cốt của cha, anh.

Hơn 5 năm nay, ông Lê Văn Bình (sinh năm 1954, xã Liên Minh, thành phố Hà Nội), em trai liệt sĩ Lê Hữu Lược (hy sinh năm 1967) không quản ngại đường xa, nhiều lần vào thành phố Đà Nẵng tìm thông tin của anh trai.

Mỗi chuyến đi, ông dành hàng chục ngày liền xuống các thôn, bản nơi anh trai được an táng ban đầu để tìm kiếm nhưng vẫn chưa có kết quả. Giờ đây, ước mong của gia đình là sớm ngày tìm được hài cốt của anh đưa về quê hương, để gia đình nguôi ngoai nỗi nhớ mong sau hàng chục năm tìm kiếm”, ông Bình tâm sự.

Cũng gần 10 năm nay, anh Nguyễn Văn Hải (xã Đan Phượng, thành phố Hà Nội) lặn lội gần 20 lần vào lại Mặt trận Quảng Đà tìm hài cốt của cha là liệt sĩ Nguyễn Văn Nhiên (hy sinh năm 1969). Ngoài tìm thông tin của cha, anh Hải với vai trò là thành viên Ban Liên lạc Trung đoàn Pháo binh 575 còn mang trên vai trọng trách tìm kiếm thông tin các liệt sĩ khác mà thân nhân các liệt sĩ nhờ cậy.

“Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là hành trình nhân văn, thể hiện sự tri ân sâu sắc đối với thân nhân, gia đình liệt sĩ. Chúng tôi, những thân nhân liệt sĩ không mong gì hơn ngoài việc sớm tìm được hài cốt liệt sĩ, trả lại đầy đủ thông tin cho những ngôi mộ còn thiếu vắng thông tin”, anh Hải chia sẻ.

LAM PHƯƠNG