Thấy gì khi Đà Nẵng thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp?

Hệ thống… quá tải!

Có thể thấy khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Đà Nẵng đã tạo ra những chuyển biến bước đầu tích cực. Việc bỏ cấp trung gian đã góp phần rút ngắn quy trình xử lý công việc, giảm tầng nấc hành chính, tăng tính trực tiếp trong chỉ đạo, điều hành và nâng cao trách nhiệm của chính quyền cấp xã.

Cùng với đó, quá trình phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho cơ sở đã mở rộng không gian chủ động của cấp xã, tạo điều kiện để giải quyết công việc sát thực tiễn, phù hợp đặc điểm từng địa bàn. Nếu trước đây chính quyền cơ sở chủ yếu thực hiện chức năng quản lý theo mệnh lệnh hành chính thì trong mô hình mới, cấp xã được kỳ vọng trở thành trung tâm điều phối phát triển địa phương, tổ chức cung ứng dịch vụ công, huy động sự tham gia của người dân và doanh nghiệp, đồng thời ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số để nâng cao chất lượng quản trị.

Cùng với đó, hầu hết xã, phường trên địa bàn thành phố đã tiến hành mạnh mẽ việc cải cách hành chính, xây dựng chính quyền số, chuẩn hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính, kết nối dữ liệu, ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao tính công khai, minh bạch, tạo ra tiền đề để xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, được người dân đồng tình, ủng hộ.

Tại các xã miền núi, địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông khó khăn và hạ tầng số chưa đồng bộ, phương tiện và khả năng ứng dụng công nghệ của người dân còn nhiều hạn chế đang là những rào cản lớn.

Ông Phùng Văn Huy - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Trà My đánh giá: “Khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, bắt buộc người cán bộ phải thực sự làm việc và có năng lực giải quyết công việc, không có chuyện làm cho có. Người dân rất đồng tình vì thấy tinh thần phục vụ người dân nhanh, hiệu quả rất rõ.

Tuy nhiên, một thực tế là bằng cấp của cán bộ không phản ánh đúng trình độ; việc ứng dụng công nghệ đối với người dân, nhất là đồng bào miền núi hiện là một trở ngại lớn. Xã tôi dù đạt chuẩn về cung ứng dịch vụ công trực tuyến nhưng hầu hết do anh em cán bộ trong xã giúp người dân thực hiện, sẽ là khó khăn nếu về lâu dài vấn đề này không được khắc phục!”.

Ở khu vực đồng bằng và đô thị, bức tranh về chính quyền địa phương 2 cấp mang một màu sắc khác. Áp lực lớn nhất không phải khoảng cách địa lý mà là khối lượng công việc gia tăng nhanh chóng, việc tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ từ cấp quận, huyện khiến chính quyền cấp xã, phường phải xử lý số lượng hồ sơ hành chính lớn hơn trước rất nhiều, đặc biệt trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài nguyên môi trường và an sinh xã hội; biên chế chưa được bổ sung tương xứng, hạ tầng dữ liệu giữa các địa phương sau hợp nhất vẫn chưa đồng bộ.

Về vấn đề này, ông Nguyễn Hoài Nam - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Cẩm Lệ trao đổi: “Sau một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phường Cẩm Lệ đạt nhiều kết quả tích cực, nổi bật là chất lượng cung ứng dịch vụ công được Xếp hạng xuất sắc Cải cách hành chính toàn thành phố. Đằng sau kết quả đó là sự nỗ lực rất lớn của đội ngũ cán bộ, công chức, người lao động, nhiều ngày làm việc đến sau 20 giờ, để giải quyết khối lượng công việc ngày càng tăng.

Theo tôi, thành phố cần sớm phân bổ biên chế theo quy mô dân số, diện tích và khối lượng công việc của từng xã, phường; đồng thời có cơ chế để địa phương được giữ lại một phần nguồn thu nhằm chủ động đầu tư, giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Bên cạnh đó, cũng cần nghiên cứu mở rộng thẩm quyền cho chính quyền cấp xã, phường trong việc ban hành một số cơ chế đặc thù phù hợp điều kiện từng địa phương!”.

Về công tác tổ chức cán bộ của chính quyền địa phương 2 cấp tại Đà Nẵng sau một năm thực hiện, ông Nguyễn Hồng Hải - Phó ban Tổ chức Thành ủy nêu lên một trong những nghịch lý đáng chú ý. Đó là trình độ bằng cấp của đội ngũ cán bộ rất cao nhưng năng lực đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại vẫn còn khoảng cách. Hiện 98,41% cán bộ cấp xã có trình độ đại học và trên đại học, song nhiều người vẫn thiếu các kỹ năng cốt lõi như chuyển đổi số, phân tích dữ liệu, quản trị địa bàn và đối thoại để xử lý các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

Một điểm nghẽn khác là cơ cấu chuyên môn chưa hợp lý: Những lĩnh vực then chốt phục vụ quản trị hiện đại như công nghệ thông tin chỉ chiếm 3,04%, còn xây dựng, đất đai và hạ tầng chiếm 8,85%. Sự mất cân đối này khiến 28 xã, phường trên địa bàn thành phố hiện còn thiếu khoảng 170 cán bộ chuyên sâu ở các lĩnh vực trọng yếu, tạo áp lực không nhỏ đối với việc vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Cần cơ chế và đầu tư mạnh hơn cho chính quyền cấp xã

Từ việc Trường Chính trị thành phố Đà Nẵng thực hiện các đề tài khoa học, nghiên cứu tổng kết thực tiễn tại các xã, phường trên địa bàn thành phố về chính quyền địa phương 2 cấp, cùng việc trao đổi với các chuyên gia, nhà quản lý; chúng tôi cho rằng, để Đà Nẵng thực hiện tốt hơn nữa chính quyền địa phương 2 cấp, thành phố cần sớm có những giải pháp đồng bộ sau:

- Đối với các xã miền núi, yêu cầu trước hết là xây dựng cơ chế hỗ trợ đặc thù, bởi điều kiện tự nhiên, hạ tầng và trình độ tiếp cận công nghệ của người dân còn nhiều hạn chế so với khu vực đồng bằng.

Thành phố cần ưu tiên đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông, hạ tầng số và các trung tâm phục vụ hành chính công trực tuyến; đồng thời mở rộng phân cấp gắn với tăng cường hỗ trợ chuyên môn từ các sở, ngành thông qua tư vấn từ xa, các tổ công tác lưu động và hệ thống điều hành trên nền tảng số.

Cùng với đó là cơ chế ưu tiên về ngân sách, nhân lực và đào tạo nhằm từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi và đô thị, bảo đảm người dân ở vùng sâu, vùng xa được tiếp cận dịch vụ công với chất lượng gần tương đương khu vực trung tâm.

- Đối với các xã, phường đồng bằng và đô thị, trọng tâm là giảm áp lực cho chính quyền cơ sở bằng chuyển đổi số toàn diện, chuẩn hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính và xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông giữa các cấp, các ngành.

Cần nhanh chóng rà soát lại chức năng, nhiệm vụ của từng vị trí việc làm, bổ sung biên chế ở những lĩnh vực đang chịu áp lực lớn như đất đai, xây dựng, tài nguyên - môi trường và công nghệ thông tin. Việc tăng cường phân quyền cũng phải đi đôi với cơ chế kiểm tra, giám sát minh bạch để chính quyền cơ sở chủ động xử lý công việc, hạn chế tình trạng phải xin ý kiến qua nhiều cấp trung gian.

- Về công tác tổ chức cán bộ, cần nghiên cứu triển khai cơ chế “biệt phái động” từ 6 đến 12 tháng đối với đội ngũ chuyên môn của các sở, ngành về hỗ trợ những xã, phường đang thiếu nhân lực. Mục tiêu không chỉ là giải quyết hồ sơ tồn đọng mà quan trọng hơn là chuyển giao quy trình, kỹ năng và kinh nghiệm thực tiễn cho đội ngũ tại chỗ.

Đồng thời cần từ bỏ tư duy phân bổ biên chế bình quân để chuyển sang bố trí nhân lực theo đặc thù quản trị của từng địa bàn; một phường trung tâm đông dân, tốc độ đô thị hóa cao không thể có cơ cấu nhân lực giống một xã miền núi hay xã thuần nông. Thành phố cũng cần xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý nguồn nhân lực theo từng loại địa bàn để bố trí đúng người, đúng chuyên môn, đúng yêu cầu phát triển.

- Thành phố cần đổi mới căn bản công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo hướng “huấn luyện thực chiến”, lấy thực tiễn quản trị cơ sở làm trung tâm. Chương trình đào tạo cần bám sát các tình huống phát sinh trong thực tế như tranh chấp đất đai, xử lý vi phạm tài nguyên môn trường, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, quản trị khủng hoảng truyền thông hay điều hành chính quyền số; chuyển từ truyền thụ kiến thức sang rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống.

Cùng với đó, cơ chế đánh giá cán bộ cũng cần được đổi mới theo hướng định lượng bằng kết quả đầu ra, gắn với việc bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; lấy tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân, tỷ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến và hiệu quả xử lý các vấn đề phát sinh ở cơ sở làm thước đo chất lượng thực thi công vụ.

Một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cho thấy, Đà Nẵng đã đi đúng hướng khi xây dựng một nền hành chính tinh gọn, gần dân và phục vụ tốt hơn. Tuy nhiên, để đáp ứng sự hài lòng hơn nữa của người dân, nhiều áp lực đang đặt lên vai chính quyền cơ sở.

Muốn cải cách đi đến thành công, Đà Nẵng không chỉ cần quyết tâm đổi mới mà còn phải đầu tư tương xứng về cơ chế, nguồn lực và đội ngũ cán bộ. Bởi xét cho cùng, chất lượng của bộ máy được đo không phải ở mô hình tổ chức, mà ở năng lực công vụ của cán bộ, sự hài lòng của người dân và hiệu quả phát triển của từng địa phương.

LƯU ANH RÔ