Chạm bằng đôi tay, lớn lên bằng trái tim

Giữa thế giới số ngày càng thông minh, vẫn có những điều chỉ có thể học bằng đôi tay, cảm nhận bằng trái tim và những trải nghiệm đáng nhớ của tuổi thơ.

Mở những cánh cửa khám phá

Mùa hè những năm gần đây, gia đình anh Minh Công (phường An Hải) thường xuyên đưa các con tham gia những chuyến đi bộ khám phá bán đảo Sơn Trà vào mỗi cuối tuần. Với gia đình anh đó không chỉ là hoạt động rèn luyện sức khỏe mà còn là khoảng thời gian để cùng trò chuyện, quan sát thiên nhiên và học những điều không có trong sách vở.

Minh Khuê (13 tuổi) con anh Công kể rằng ban đầu em khá ngại vì đường dốc, nắng và cảm giác mệt khi phải đi bộ nhiều. Thế nhưng sau mỗi hành trình, điều khiến Khuê háo hức lại không phải quãng đường đã chinh phục mà là những trải nghiệm trên đường đi, đó là gặp đàn voọc chà vá chân nâu chuyền cành, được lắng nghe tiếng chim giữa rừng hay cảm giác được hít thật sâu mùi của cây cối, hoa lá rừng khiến sau mỗi chuyến đi em lại khám phá thêm một điều mới ở Sơn Trà.

Theo anh Minh Công, những chuyến đi như vậy giúp các con học cách vượt qua giới hạn của bản thân, biết quan sát, yêu thiên nhiên và trân trọng môi trường sống. Anh chia sẻ: “Chỉ một cú click chuột, AI có thể cho các con biết Sơn Trà có những loài động vật nào, nhưng không thể mang đến cảm giác hồi hộp khi tận mắt nhìn thấy đàn voọc trong môi trường tự nhiên hay niềm vui khi gia đình cùng chinh phục một cung đường khó. Tôi nghĩ những ký ức, kỷ niệm ấy mới là điều sẽ theo con suốt nhiều năm sau”.

Mỗi mùa hè đến, thay vì chỉ tìm cách lấp đầy quỹ thời gian của con bằng các lớp học, ngày càng nhiều phụ huynh lựa chọn để con được bước ra khỏi màn hình, hòa mình vào những trải nghiệm thực tế.

Thành phố cũng tổ chức đa dạng các hoạt động hè, từ lớp năng khiếu, kỹ năng sống, mỹ thuật, âm nhạc, thể thao tại Cung văn hoá Thiếu nhi đến các CLB đọc sách, khoa học, sáng tạo, trại hè quân đội, chương trình khám phá thiên nhiên, bảo vệ môi trường, dạy bơi và các sân chơi STEM gắn với thực hành, chế tạo robot… Mỗi hoạt động đều mở ra cơ hội để trẻ được tự khám phá và trưởng thành qua trải nghiệm.

Lớn lên từ những trải nghiệm thật

Nhiều năm qua, Bảo tàng Đà Nẵng trở thành điểm hẹn của nhiều em nhỏ với chuỗi hoạt động trải nghiệm phong phú theo phương châm “học mà chơi, chơi mà học”, từ tháng Sáu đến tháng Tám hằng năm.

Bà Ngô Thị Bích Vân, Phó Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng cho biết, điểm nổi bật trong các hoạt động là các em được học qua trải nghiệm. Thay vì chỉ tham quan và nghe giới thiệu hiện vật, các em được trực tiếp tham gia các hoạt động tương tác, sáng tạo và khám phá. Nhờ vậy, lịch sử, văn hóa trở nên gần gũi, sinh động và dễ tiếp cận hơn.

Năm nay, Bảo tàng Đà Nẵng có chương trình “Chạm hè 2026” được tổ chức xuyên suốt tại 3 cơ sở trực thuộc với 14 hoạt động mang tính trải nghiệm, tương tác cao.

Đặc biệt, khóa học Thuyết minh viên nhí, khởi đầu từ mùa hè năm 2017 đến nay đã trở thành hoạt động giáo dục được nhiều phụ huynh, học sinh mong đợi vào mỗi dịp hè. Theo bà Bích Vân, mục tiêu của chương trình không phải đào tạo các em trở thành những thuyết minh viên hay MC mà tạo môi trường để trẻ học bằng trải nghiệm, tự khám phá, rèn luyện kỹ năng giao tiếp, thuyết trình, làm việc nhóm và nuôi dưỡng tình yêu với lịch sử, văn hóa.

AI và công nghệ số mang đến nhiều cơ hội tiếp cận tri thức, nhưng khó có thể thay thế những trải nghiệm trực tiếp. Khi được tận mắt quan sát hiện vật, lắng nghe câu chuyện lịch sử ngay trong không gian trưng bày, tham gia trò chơi, workshop hay hóa thân thành thuyết minh viên nhí, các em không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn học bằng cảm xúc và sự tương tác.

“Một hiện vật được tận mắt nhìn thấy, một câu chuyện do chính mình kể lại hay một sản phẩm tự tay làm ra luôn để lại dấu ấn sâu sắc và bền vững hơn nhiều so với việc chỉ tiếp cận qua màn hình”, bà Vân chia sẻ.

Theo PGS. TS Nguyễn Thị Hằng Phương, Giảng viên cao cấp Khoa Tâm lý - Giáo dục - Công tác xã hội, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng), điều đáng lo hiện nay không phải trẻ thiếu kiến thức mà là thiếu những trải nghiệm đời sống.

Nhiều em dành nhiều thời gian trên màn hình nhưng ít cơ hội tiếp xúc với thiên nhiên, lao động, sinh hoạt gia đình hay hoạt động cộng đồng. Điều đó khiến trẻ có thể biết nhiều nhưng lại lúng túng trước những tình huống thực tế, khó thích ứng, kiểm soát cảm xúc và hiểu chính mình.

PGS. TS Hằng Phương cho rằng, AI là công cụ hỗ trợ học tập hiệu quả nhưng không thể thay thế những trải nghiệm làm nên sự trưởng thành. Cha mẹ cần tạo cơ hội để trẻ học từ cuộc sống, từ những việc rất giản dị như cùng đi chợ, nấu ăn, lập kế hoạch cho một chuyến đi hay tham gia các hoạt động cộng đồng.

Mỗi trải nghiệm đều có thể trở thành một bài học quý nếu giúp trẻ biết quan sát, suy ngẫm và trưởng thành từ chính những điều mình đã đi qua. Cha mẹ nên để con được sống, được trải nghiệm và tích lũy những ký ức đẹp cùng gia đình. Chính những khoảnh khắc bình dị ấy sẽ nuôi dưỡng sự tự tin, lòng nhân ái và bản lĩnh sống - những giá trị theo trẻ suốt cuộc đời, điều mà công nghệ hay AI không thể thay thế.

THU HÀ