Không để AI “lập trình cảm xúc”
Trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển với tốc độ chóng mặt, được xem là một trong những công nghệ được đánh giá có ảnh hưởng nhất của thế kỷ 21. Dù vậy, Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres đưa ra cảnh báo, thế giới không thể để AI “mã hóa cảm xúc cho tương lai của nhân loại”.
Tìm tiếng nói chung trong quản trị AI
Đối thoại toàn cầu đầu tiên của Liên hợp quốc về quản trị AI diễn ra trong 2 ngày 6 và 7/7 vừa qua tại Geneva (Thụy Sĩ). Sự kiện quy tụ khoảng 4.000 đại diện của chính phủ, doanh nghiệp, giới học thuật và xã hội dân sự, “khởi động” thảo luận toàn diện về cách tốt nhất khai thác lợi ích, ngăn ngừa rủi ro của một trong những công nghệ mang tính bước ngoặt nhưng cũng gây ra nhiều cuộc “tranh luận nảy lửa”.
Thực tế, sự phát triển chóng mặt của AI đặt ra cả những bước tiến vĩ đại cho nhân loại lẫn thách thức không nhỏ. AI làm thay đổi tích cực đời sống xã hội toàn cầu, từ việc đẩy nhanh tốc độ phát triển đến cải thiện chăm sóc sức khỏe và cung cấp khả năng tiếp cận giáo dục rộng rãi hơn nhưng cũng gây rủi ro cho vấn đề việc làm, tin giả, bảo mật dữ liệu cần được kiểm soát.
Trong đó, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres kêu gọi một hệ thống quản trị toàn cầu để định hình AI vì lợi ích của nhân loại, cảnh báo không nên để công nghệ này “lập trình cảm xúc” (vibe-coding) tương lai của chúng ta. Theo ông, khi AI “không còn là công cụ chờ đợi chỉ dẫn mà chúng viết mã, hành động trên mạng và đưa ra những chọn lựa ngày càng ít được con người giám sát” và đang làm lu mờ ranh giới giữa đúng và sai.
“Lập trình cảm xúc”, thực chất là phong cách lập trình mới nổi, trong đó người dùng không cần phải viết từng dòng mã hay hiểu cấu trúc lập trình truyền thống, thay vào đó, chỉ cần mô tả ý tưởng bằng ngôn ngữ tự nhiên và AI sẽ tự động chuyển đổi các mô tả này thành đoạn mã hoàn chỉnh. Điều này trở nên khả thi là nhờ vào sự phát triển vượt bậc của các công cụ AI lập trình như ChatGPT, GitHub Copilot, Cursor Composer, Replit Agent…
Nhưng đang có xu hướng ngày càng tăng việc giao phó các nhiệm vụ quan trọng cho công nghệ và tin tưởng một cách mù quáng vào kết quả. Ông Antonio Guterres phát biểu, theo UN, “Chúng đang viết mã, hoạt động trực tuyến và đưa ra lựa chọn với sự giám sát của con người ngày càng ít hơn. Cái gọi là mã hóa cảm xúc, hay sử dụng AI để nói cho máy móc biết bạn muốn gì thay vì tự mình mã hóa, có thể tạo ra những điều kỳ diệu. Tuy nhiên, tương lai nhân loại không thể để AI định hình cảm xúc”.
Bảo vệ trẻ em trong thời đại AI
Theo UN, người đứng đầu Liên hợp quốc kêu gọi thế giới cần có các phương pháp chung để đánh giá và xác minh rủi ro và các tiêu chuẩn được thống nhất chung, đặc biệt là nhằm đảm bảo an toàn cho trẻ em khi tiếp cận các hệ thống AI, không cho phép AI đến tay trẻ em cho đến khi được chứng minh là an toàn, cũng như không một trẻ em nào trở thành thí nghiệm của AI. Các quan chức Liên hợp quốc khẳng định, bảo vệ trẻ em trên mạng xã hội là ưu tiên cấp bách, và cần hành động đúng cách.
Ngoài ra, việc tăng cường năng lực và khả năng tiếp cận AI ở các nước đang phát triển cũng rất quan trọng, nhằm thu hẹp khoảng cách kỹ thuật số, đặc biệt với 2,2 tỷ người chưa tham gia vào thế giới kỹ thuật số. Như năm ngoái, đầu tư tư nhân vào cơ sở hạ tầng AI đã đạt gần 500 tỷ USD. Do vậy, tiền bạc hầu như không phải là thách thức mà là việc chi tiêu số tiền đó vì lợi ích của tất cả mọi người.
Mặc dù không có quyết định cụ thể nào từ sự kiện đầu tiên của Liên hợp quốc về quản trị AI ở Geneva, đồng chủ tịch đối thoại Egriselda Lopez khẳng định sự kiện sẽ tạo ra những nền tảng tốt cho con đường phía trước, với cuộc đối thoại thứ hai dự kiến diễn ra tại New York (Mỹ) vào năm tới.