Bảo tồn nghề làm nhà tre, dừa xứ Quảng
“Nghề làm nhà tre, dừa ở Cẩm Thanh” được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ở hạng mục nghề thủ công truyền thống từ năm 2024.
Dù trở thành “linh hồn” cho các công trình sinh thái hiện đại, nghề thủ công truyền thống này vẫn đau đáu nỗi lo đứt gãy khi người làm nghề không còn nhiều.
Để hoàn thiện một ngôi nhà tre, dừa, những người thợ tại Cẩm Thanh, Cẩm Châu (nay thuộc phường Hội An Đông) phải thực hiện quy trình nghiêm ngặt: từ khai thác, sơ chế, phơi lá, ngâm tre, xử lý mối mọt đến chế tác và lắp dựng. Dù sử dụng vật liệu tự nhiên gần gũi, công việc này đòi hỏi sự am tường và đôi bàn tay khéo léo mới có thể tạo nên những mái nhà bền chắc, hài hòa cùng cảnh quan.
Từng có thời điểm, nghề làm nhà tre, dừa mang đến thu nhập ổn định cho hàng trăm hộ dân ven rừng dừa Bảy Mẫu. Tuy nhiên, trước làn sóng đô thị hóa và sự lên ngôi của vật liệu hiện đại, những mái tranh dừa dần bị thay thế bởi bê tông, gạch ngói, khiến nghề truyền thống mất dần vị thế.
Tại thôn Thanh Tây (phường Hội An Đông), hiện chỉ còn vài thợ nhận thi công theo đơn đặt hàng. “Nghề này ngày càng khan hiếm nhân lực vì giới trẻ không còn mặn mà. Không gian sản xuất bị thu hẹp do vật liệu dễ cháy. Các villa, nhà hàng hiện nay cũng ít mặn mà với nhà dừa vì tuổi thọ công trình không cao, trong khi chi phí thi công thủ công khá đắt đỏ”, ông Huỳnh Nhứt, thợ làng nghề chia sẻ.
Tháng 2/2024, khi nghề làm nhà tre, dừa ở Cẩm Thanh được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đồng thời công nhận đạt tiêu chí nghề truyền thống, mở ra cơ hội lớn trong công tác bảo tồn, quảng bá và gắn kết với phát triển du lịch sinh thái cộng đồng. Nhiều sản phẩm từ tre, dừa bắt đầu được thị trường đón nhận với giá trị kinh tế cao hơn.
Tuy nhiên, danh hiệu tự thân không thể bảo tồn bền vững một nghề nghiệp. Điều đáng trăn trở là khi giá trị của nghề được nhìn nhận rõ nét hơn, thì đội ngũ kế cận lại thưa vắng dần. Các nghệ nhân tâm huyết đều đã cao tuổi, trong khi người trẻ thường ưu tiên những công việc nhẹ nhàng với thu nhập hấp dẫn hơn từ dịch vụ du lịch.
Anh Huỳnh Nhựt, truyền nhân đời thứ tư của nghề, chia sẻ: “Gia đình tôi thỉnh thoảng vẫn nhận công trình tại Hội An và các vùng lân cận nhưng việc làm không ổn định. Đời mình còn cố giữ nghề, chứ 5-10 năm tới, không biết còn ai theo nữa”.
Bảo tồn nghề làm nhà tre, dừa vừa để giữ gìn những nếp nhà, đồng thời tạo dựng môi trường để người thợ sống được với nghề. Đó cũng là sự kết nối mật thiết giữa bảo tồn di sản với phát triển du lịch xanh, giữ gìn giữ bản sắc và việc mở rộng thị trường.