Nâng tầm giá trị kinh tế rừng từ gỗ lớn và chứng chỉ FSC
Phát triển trồng rừng gỗ lớn gắn với xây dựng chứng chỉ quản lý rừng bền vững tại Đà Nẵng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công tác bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học, phòng chống thiên tai và phát triển kinh tế xanh theo định hướng tăng trưởng bền vững.
Hiệu quả liên kết
Ông Nguyễn Hữu Dương, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Hiệp Thuận (xã Hiệp Đức) chia sẻ, hành trình đưa chứng chỉ quản lý rừng bền vững về với đại ngàn là một cuộc chuyển mình đầy ấn tượng. Nếu như năm 2017, diện tích rừng có chứng chỉ tại hợp tác xã chỉ vỏn vẹn 239ha với 54 hộ tham gia, thì đến nay con số này đã bứt phá lên 1.558,33ha với 273 hộ tham gia.
Theo ông Dương, sự chênh lệch về hiệu quả kinh tế là rất rõ rệt. Đại bộ phận nhân dân canh tác theo lối cũ thường bán gỗ dăm khi cây mới 4-5 tuổi, khiến giá trị thu nhập trên một đơn vị diện tích luôn ở mức thấp.
Để tháo gỡ nút thắt này, ngay từ ngày đầu thành lập, Hợp tác xã Nông nghiệp Hiệp Thuận đã kiên trì chiến lược liên kết chuỗi từ khâu giống đến tiêu thụ. Đơn vị triển khai các cơ chế tiếp sức thiết thực cho bà con, như hỗ trợ 30% chi phí duy trì để kéo dài chu kỳ rừng từ tuổi thứ 5, cung cấp cây giống chất lượng cao theo diện hỗ trợ 100% không hoàn lại hoặc trả sau.
Đặc biệt, việc ký cam kết bao tiêu sản phẩm với mức giá cao hơn thị trường 5-7% tạo dựng niềm tin vững chắc cho thành viên. Đến nay, hợp tác xã không chỉ sở hữu 1.558ha rừng theo chứng chỉ quản lý rừng bền vững mà còn mở rộng mạng lưới liên kết tiêu thụ với hơn 7 doanh nghiệp lâm sản uy tín trên cả nước, khẳng định tính đúng đắn của hướng đi trồng rừng chu kỳ dài.
Tương tự, mô hình liên kết giữa Công ty CP Đầu tư và phát triển lâm nghiệp Quảng Nam (QNAFOR) với các nhóm hộ dân tại các xã như Tiên Phước, Lãnh Ngọc, Sơn Cẩm Hà, Việt An, Hiệp Đức, Trà Liên, Trà Tân và Trà My cũng ghi nhận những con số khả quan. Tính đến năm 2026, tổng diện tích đánh giá cấp chứng chỉ rừng của mô hình này đạt tới hơn 8.117ha với sự tham gia của 1.345 hộ dân. Thành công này đến từ việc kiên trì tổ chức hơn 183 lớp tập huấn và 64 cuộc hội thảo nhằm thay đổi tập quán trồng rừng gỗ lớn của bà con.
Tuy nhiên, lãnh đạo công ty cũng thẳng thắn nhìn nhận, hành trình “xanh hóa” rừng gỗ lớn vẫn đối mặt với không ít rào cản. Đó là tập quán khai thác trắng rừng gỗ nhỏ để thu hồi vốn nhanh, đời sống miền núi còn nhiều khó khăn và rủi ro thiên tai rình rập. Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững khắt khe cùng hồ sơ thủ tục phức tạp, việc xác nhận nguồn gốc đất đai tại cấp xã còn vướng mắc khiến nhiều hộ dân nhỏ lẻ vẫn e ngại khi tham gia chuỗi liên kết.
Phát triển bền vững
Đánh giá về dư địa phát triển, Chi cục Kiểm lâm Đà Nẵng cho biết, hiện nay sản lượng gỗ khai thác trên địa bàn đạt 1,9 triệu m3/năm với giá trị sản xuất hơn 3.000 tỷ đồng/năm. Thế nhưng, một thực tế đáng trăn trở là hơn 80% diện tích rừng trồng hiện nay khai thác gỗ nhỏ (4-5 năm), chủ yếu sản xuất dăm gỗ. Tỷ lệ rừng gỗ lớn còn thấp do sản xuất manh mún, phân tán và tâm lý sợ rủi ro của người dân.
Dù vậy, những kết quả bước đầu về chứng chỉ rừng với hơn 33.000ha được cấp chứng nhận (FSC, VFCS/PEFC) với sự tham gia của hơn 6.500 hộ dân và nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp là tín hiệu tích cực. Điều này không chỉ giúp lâm sản đáp ứng quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) mà còn tăng khả năng truy xuất nguồn gốc hợp pháp.
Nhận định về vai trò then chốt của rừng gỗ lớn, Chi cục Kiểm lâm cho rằng cây gỗ lớn có lợi nhuận cao gấp 2-3 lần so với gỗ dăm thông thường; giúp bảo vệ nguồn nước, hạn chế xói mòn, sạt lở; đồng thời là nguồn nguyên liệu quý cho chế biến nội thất và xây dựng xanh.
Đặc biệt, khả năng tích lũy carbon vượt trội của rừng gỗ lớn đang mở ra tiền đề quan trọng để hình thành dòng tài chính mới từ tín chỉ carbon hỗ trợ trực tiếp cho người trồng rừng. Mục tiêu chiến lược đến năm 2030, thành phố phấn đấu phát triển rừng gỗ lớn đạt ít nhất 45.000ha với năng suất bình quân 20m3/ha/năm, trên 70% sản lượng gỗ khai thác phải được đưa vào chế biến sâu.
Ông Trần Út, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định, chứng chỉ FSC được quốc tế công nhận là một trong những công cụ hiệu quả nhằm thúc đẩy quản lý rừng có trách nhiệm, đảm bảo hài hòa giữa các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường. Đà Nẵng có tổng diện tích rừng và diện tích đã trồng cây rừng khoảng 745.027ha; trong đó diện tích rừng trồng khoảng 241.639ha. Với tiềm năng đó, việc nâng cao chất lượng rừng trồng và trồng rừng gỗ lớn được cấp chứng nhận FSC là yếu tố vô cùng quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế rừng, góp phần quản lý bền vững tài nguyên rừng, đồng thời là cơ hội để khẳng định giá trị thương hiệu các sản phẩm lâm sản trên thị trường quốc tế.
Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND các xã, phường hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã trong việc liên kết với người dân để tổ chức các hoạt động sản xuất theo chuỗi từ sản xuất giống, trồng rừng đến chế biến, tiêu thụ sản phẩm một cách hiệu quả và mở rộng diện tích liên kết trồng rừng gỗ lớn, cũng như đưa vào cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững trên địa bàn.
Đồng thời triển khai công tác giao đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp cho các hộ gia đình, cá nhân; hỗ trợ xây dựng các vườn ươm, nguồn giống cây lâm nghiệp theo chính sách đầu tư trong lâm nghiệp.
Các doanh nghiệp, hợp tác xã đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu sản phẩm theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, bảo đảm hiệu quả, đáp ứng yêu cầu về tiêu chuẩn, chất lượng sản phẩm, an toàn trong sử dụng trên thị trường trong nước và xuất khẩu; tăng cường đầu tư sản xuất hàng xuất khẩu để tăng năng lực sản xuất và chủ động nguồn hàng.