Đưa các liệt sĩ trở về đất mẹ

Cho đến những ngày tháng Bảy này, mệnh lệnh từ trái tim thôi thúc những người lính thời bình luồn rừng vào từng hang đá sâu, thực hiện lời thề thiêng liêng: Đón các anh về với đất Mẹ hiền hòa.

Luồn rừng, tách đá tìm đồng đội

Nằm sâu trong lòng núi thuộc thôn Lâm Tây, hang Đá Sập tĩnh mịch và thâm nghiêm. Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước khốc liệt, nơi đây còn được biết đến với cái tên hang Thương nghiệp K600, giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng. Hang núi này từng là điểm tập kết, trú quân, trung chuyển lương thực, thực phẩm và cơ động chiến đấu của rất nhiều đơn vị chủ lực như: Trung đoàn 31, Trung đoàn 36, Trung đoàn 141, Trung đoàn 575 Pháo binh, cùng các lực lượng vận tải, bệnh xá 78. Đây cũng là nơi dừng chân qua đêm của nhiều cán bộ cánh Bắc Hòa Vang sang Đại Lộc mua gạo, nhu yếu phẩm.

Một ngày tháng 4/1969, trận mưa bom tàn khốc của kẻ thù dội xuống vách núi, làm sập cửa hang, chôn vùi vĩnh viễn những cuộc đời đang độ thanh xuân mười chín, đôi mươi. Chiến tranh lùi xa, những manh mối về các liệt sĩ nhạt nhòa dần.

Nằm trong “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, hành trình tìm lại các liệt sĩ ở khu vực hang Đá Sập đã được xúc tiến rất khẩn trương. Sau hội thảo thu thập, xác minh thông tin vào giữa tháng 6 vừa qua, hàng loạt đợt khảo sát được tiến hành. Sau khi rà phá, xử lý vật liệu nổ, dưới tán rừng già, Đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố thay mặt đội quy tập đốt những nén nhang, xin phép anh linh liệt sĩ cho phép được tiến hành đợt tìm kiếm, cất bốc.

Thiếu tá Nguyễn Văn Lâm, Phân đội trưởng Phân đội 3, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố bùi ngùi kể lại, công tác tìm kiếm, quy tập gặp rất nhiều khó khăn. Những người lính thời bình sau khi lội bộ đường rừng dốc đứng, luồn lách qua từng khe hẹp giữa những phiến đá núi khổng lồ đè chồng lên nhau, gắng sức lật từng tảng đá để tiến vào khu vực tìm kiếm. Không gian trong lòng hang khá chật, có những đoạn ánh sáng không thể lọt qua khe đá, người lính phải len lỏi, bò trườn sâu vào từng ngách hẹp.

Lãnh đạo Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố có mặt, căn dặn tỉ mỉ từng cán bộ chiến sĩ tận tâm, tận lực cho việc tìm kiếm, che chắn cẩn thận từng hài cốt lẫn di vật tìm được, không để thời tiết làm lạnh lẽo thêm anh linh của các liệt sĩ.

Giữa lòng hang lạnh, các chiến sĩ quỳ rạp mình trong không gian chật hẹp, đôi bàn tay tỉ mẩn bới từng vốc đất bết chặt, gạt đi từng lớp bùn đất bám trên vách đá. Sự kiên trì và lòng tôn kính ấy đã được đền đáp.

Ngày 13/7, 5 bộ hài cốt liệt sĩ đầu tiên được tìm thấy và đưa ra khỏi hang đá. Nằm cạnh các anh là những kỷ vật mộc mạc đến nghẹn lòng: dép rọ, chai thuốc, bàn chải, hộp lương thực và cả bom đạn còn lắp ngòi nổ. Ai nấy đều lặng đi, nước mắt chực trào khi chạm vào những chứng tích của một thời hoa lửa.

Giọt nước mắt tri ân

Đứng lặng giữa khói hương trầm, nước mắt giàn giụa trên gương mặt hằn sâu nếp nhăn của cựu chiến binh Lê Huy Từ, Phó Trưởng ban liên lạc Trung đoàn Pháo binh 575. Trái tim người lính già như thắt lại khi nhớ về những đồng đội đã nằm lại hang lạnh suốt 57 năm qua.

“Hôm nay, tôi vô cùng xúc động và biết ơn... Từ hôm qua trở về trước, tôi cứ nghĩ là không có phương tiện gì, không có phép màu nào có thể mang anh em ở trong hang Đá Sập ra được. Thế nhưng nghe tin đội tìm kiếm của thành phố Đà Nẵng tìm được 5 hài cốt trong hang, tôi xúc động đến phát khóc. Anh em chúng tôi gọi điện cho nhau từ hôm qua đến giờ không biết bao nhiêu cuộc... Tôi rất biết ơn Đà Nẵng đã thực hiện chủ trương tìm kiếm hài cốt liệt sĩ rất tích cực và hiệu quả”, cựu chiến binh Lê Huy Từ nói.

Chiều 14/7, tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Hà Nha, lễ truy điệu và an táng 5 hài cốt liệt sĩ diễn ra trong không khí nghẹn ngào, trang trọng. Đông đảo người dân địa phương, các cựu chiến binh đứng đợi từ sớm. Không ai bảo ai, dòng người lặng đi khi những chiếc tiểu sành bọc cờ Tổ quốc được các chiến sĩ trẻ nâng niu, đưa về khu vực làm lễ truy điệu.

Giữa nghi ngút khói hương, điếu văn do Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Anh Tuấn đọc tại buổi lễ khiến những người tham dự không giấu được niềm xúc động: “Sau nhiều năm tìm kiếm, với sự nỗ lực của Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ các cấp, của lực lượng vũ trang và các cơ quan, đơn vị liên quan, 5 hài cốt liệt sĩ đã được tìm thấy tại khu vực hang Đá Sập và hôm nay được đưa về an táng trong lòng đất mẹ. Do điều kiện chiến tranh vô cùng ác liệt và thời gian đã lùi xa, đến nay chúng ta vẫn chưa xác định được tên tuổi, quê quán của các đồng chí. Tuy nhiên, dù quê hương các đồng chí ở đâu trên dải đất hình chữ S thân yêu, thì từ hôm nay, thành phố Đà Nẵng xin được đón các đồng chí về yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hà Nha - nơi đồng chí, đồng đội và nhân dân sẽ đời đời hương khói, chăm nom với tất cả lòng thành kính và biết ơn”.

Trời Hà Nha đổ vài sợi nắng hanh hao qua những hàng mộ trong nghĩa trang liệt sĩ. Cái nắng như ngọn lửa sưởi ấm cho khoảng không lộng gió, xua đi lạnh lẽo, tăm tối của lòng hang sâu thẳm nơi các liệt sĩ gửi lại tuổi thanh xuân suốt 57 năm qua. Nắng như tấm lụa quê hương che chở, bao bọc lấy những hài cốt vừa tìm thấy, đưa các liệt sĩ trở về trong vòng tay ấm áp của nhân dân và đồng đội.

Nén hương thơm thắp lên, khói trầm quyện chặt vào gió ngàn núi đá xã Hà Nha. Lời thề đưa đồng đội trở về từ hang Đá Sập đã được thực hiện bằng cả sự biết ơn, trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Sau hơn nửa thế kỷ đằng đẵng nằm lại nơi hang sâu tăm tối, cuối cùng 5 liệt sĩ đầu tiên đã được tìm thấy và đưa về truy điệu, an táng tại nghĩa trang liệt sĩ.

Hành trình luồn rừng tìm kiếm vẫn chưa dừng lại, bước chân những người lính thời bình vẫn sẽ tiếp tục trong lòng núi. Ở đó, vẫn còn những người đồng đội đang đợi cuộc trở về…

THÀNH CÔNG