[eMagazine] - Để ký ức dân tộc mãi sống động trong lòng dân
ĐNO - Từ những căn nhà tưởng niệm đến các tour du lịch giữa đại ngàn, hành trình đánh thức các "địa chỉ đỏ" đang bền bỉ kết nối quá khứ với hiện tại. Đây là cách để ký ức dân tộc mãi sống động và trở thành điểm tựa tinh thần cho thế hệ mai sau.
.png)
ĐNO - Từ những căn nhà tưởng niệm đến các tour du lịch giữa đại ngàn, hành trình đánh thức các "địa chỉ đỏ" đang bền bỉ kết nối quá khứ với hiện tại. Đây là cách để ký ức dân tộc mãi sống động và trở thành điểm tựa tinh thần cho thế hệ mai sau.
.png)
Mỗi hồ sơ di tích được hoàn thiện là một bước tiến trong việc xác lập cơ sở pháp lý để bảo vệ, đầu tư và phát huy giá trị lịch sử. Công tác này ngày càng trở nên cấp thiết khi các dấu tích vật chất dần mai một, nhân chứng đã tuổi cao, địa danh thay đổi và nguồn tư liệu vẫn còn phân tán trong nhân dân.
Địa chỉ đỏ từ lòng dân
Nằm sâu trong con hẻm nhỏ tại thôn Dưỡng Mông (xã Xuân Phú), có một ngôi nhà vắng bóng người nhưng khói hương vẫn ấm cúng, thờ phụng di ảnh một gia đình 5 người đã hy sinh vì độc lập dân tộc. Đó là gia đình liệt sĩ Đoàn Lời (1911 - 1969), vợ là Mẹ Việt Nam anh hùng Lưu Thị Chảo (1920 - 1967), cùng ba người con liệt sĩ gồm: Đoàn Thanh (1950 - 1971), Đoàn Ngọc Mau (1953 - 1974) và Đoàn Đình (1955 - 1973).
Nhiều năm trước, trên nền nhà cũ của gia đình liệt sĩ Đoàn Lời, người thân và bà con dựng một căn nhà nhỏ làm nơi thờ phụng. Năm 2022, huyện Quế Sơn cũ đầu tư xây dựng nhà tưởng niệm khang trang hơn, tạo điều kiện tổ chức hoạt động tri ân và giáo dục lịch sử địa phương.
Anh Đoàn Công Trường, cháu nội liệt sĩ Đoàn Lời và là người phụ trách hương khói hiện tại, chia sẻ rằng gia đình mong mỏi công trình sớm được công nhận là di tích lịch sử. Theo anh Trường, điều cốt yếu là câu chuyện về các thành viên được hệ thống hóa đầy đủ, có tư liệu kiểm chứng để trao truyền vẹn nguyên cho thế hệ mai sau.
Theo Phòng Văn hóa - Thông tin xã Xuân Phú, dù là địa chỉ quen thuộc trong cộng đồng, công trình vẫn cần được định danh rõ nét về giá trị lịch sử, hiện trạng và phạm vi bảo vệ. Nguồn tư liệu có thể khai thác từ giấy báo tử, bằng Tổ quốc ghi công, gia phả, hồ sơ chính sách, cùng lời kể của các thân nhân, đồng đội và bậc cao niên.
Thách thức lớn nhất hiện nay là các nhân chứng đều đã tuổi cao sức yếu, cảnh quan di tích biến dạng, tên làng xã qua các thời kỳ thiếu tính thống nhất. Tài liệu liên quan thường nằm rải rác tại gia đình, địa phương, cơ quan quân sự hoặc kho lưu trữ. Nhiều sự kiện dù in đậm trong trí nhớ người dân nhưng khi đưa vào hồ sơ vẫn đòi hỏi sự chính xác về bản đồ, mốc thời gian và tài liệu gốc.
Gìn giữ dấu tích
Tại xã Quế Phước, nhiều địa danh lịch sử sống mãi trong lòng dân dù dấu tích thực địa đã phôi pha. Tiêu biểu là chiến thắng Đại đội Nùng dọc sông Thu Bồn (thôn Tứ Nhũ). Ngày 20/3/1963, hai đại đội biệt kích Nùng đã càn quét vào vùng giải phóng Thạch Bích - Nhụ Sơn, tàn phá làng mạc và mưu toan triệt hạ cơ sở cách mạng.
Tại hướng Thạch Bích, một cánh quân địch theo Khe Chín Khúc thâm nhập đầu làng, thiêu rụi khoảng 80 nóc nhà, tàn sát gia súc và truy lùng cư dân. Lực lượng vũ trang huyện cùng du kích xã đã bám sát, tổ chức trận địa chặn đánh quyết liệt khi địch rút quân qua đập ông Hậu, Cồn Con và dọc bờ sông Thu Bồn.
Theo tư liệu địa phương, với 27 cán bộ, chiến sĩ và du kích, quân ta đã chia cắt đội hình đối phương, đánh thiệt hại nặng một đại đội biệt kích, thu giữ nhiều vũ khí và bắt sống 3 chỉ huy, trong đó có chuẩn úy Điểu Xương. Trận đánh không chỉ tạo tiếng vang về quân sự mà còn có ý nghĩa chính trị, binh vận sâu sắc, góp phần giữ vững vùng giải phóng.
Ông Nguyễn Đình Mỹ, Trưởng thôn Tứ Nhũ cho biết, năm 2011, chính quyền địa phương dựng bia tưởng niệm tại nơi diễn ra chiến thắng. Công trình giúp đánh dấu địa điểm lịch sử, tạo nơi để người dân dâng hương và kể lại trận đánh cho con cháu.
Quế Phước còn ghi dấu với bia tưởng niệm 7 liệt sĩ hy sinh tại Khe Chín Khúc (thôn Thạch Bích) và địa đạo Hố Nhi (thôn Mậu Long). Khe Chín Khúc từng là tuyến hành lang huyết mạch; ngày 20/12/1969, 7 cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh sau trận phục kích và oanh kích bằng hỏa lực của địch. Sau ngày thống nhất, nhân dân đã tự nguyện lập bia tưởng niệm để ghi nhớ công ơn.
Địa đạo Hố Nhi từng là nơi trú ẩn, nuôi giấu cán bộ và bảo vệ lực lượng cách mạng giai đoạn 1965 - 1974. Hồ sơ hiện tại đã xác định đây là địa điểm ghi dấu sự kiện lịch sử tiêu biểu, đồng thời đề xuất cơ quan chức năng sớm xếp hạng để tạo cơ sở pháp lý cho việc bảo tồn và phát huy giá trị.
Ông Phan Thanh Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Quế Phước cho biết, địa phương đang nỗ lực rà soát hiện trạng, sưu tầm tư liệu và gặp gỡ nhân chứng để hoàn thiện hồ sơ di tích. Theo ông, trở ngại lớn nhất là tên địa danh đã thay đổi, nhân chứng thưa vắng và tài liệu bị phân tán. Xã ưu tiên lập hồ sơ cho những địa điểm có giá trị tiêu biểu và đủ điều kiện xác minh.
"Việc xếp hạng di tích là cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ, đầu tư và tổ chức các hoạt động về nguồn. Quá trình này cũng giúp địa phương kịp thời ghi lại ký ức của các nhân chứng và chuẩn hóa thông tin trước khi bị mai một. Với những nơi dấu tích vật chất còn ít, sự cẩn trọng trong tư liệu sẽ quyết định chất lượng và sức sống của di tích về sau", ông Thanh khẳng định.
[VIDEO] - Mong mỏi của người dân và chính quyền địa phương về việc công nhận di tích cho các địa chỉ đỏ:
Các cuộc hành trình về nguồn đang đưa lịch sử địa phương tiệm cận hơn với đội ngũ cán bộ, đảng viên và học sinh. Khi các buổi sinh hoạt chuyên đề hay lễ kết nạp Đoàn được tổ chức tại di tích, người tham gia sẽ hiểu sâu hơn về những con người, sự kiện và trách nhiệm gìn giữ ký ức quê hương.
Sinh hoạt tại địa chỉ đỏ
Thời gian qua, nhiều đơn vị đã chủ động đưa nội dung sinh hoạt chuyên đề về các "địa chỉ đỏ" nhằm đổi mới và nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ. Việc rời hội trường để tìm về nơi diễn ra các sự kiện lịch sử giúp nội dung thảo luận thêm trực quan, đặt mỗi đảng viên vào không gian của sự chiêm nghiệm và lòng tự hào.
Đầu tháng 5/2026, Chi bộ cơ quan Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Xuân Phú chọn di tích lịch sử Dốc Tầng làm nơi tổ chức chuyên đề "Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh về vai trò của cán bộ Mặt trận trong công tác dân vận".
Nội dung tập trung vào quan điểm "dân là gốc", tác phong gần dân, hiểu dân, trọng dân; trách nhiệm nắm bắt tình hình, tăng cường đối thoại, đổi mới tuyên truyền và phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên.
Dốc Tầng là nơi chứng kiến sự kiện lịch sử ngày 16/4/1930: đồng chí Phạm Thâm, Phó Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam, công bố quyết định kết nạp các đồng chí Đoàn Xuân Trinh, Võ Kiên, Ngô Châu vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Đồng thời thành lập Chi bộ ghép Quế Trạch - Phương Trì - Hòa Mỹ. Đây là chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Quế Sơn do đồng chí Đoàn Xuân Trinh làm Bí thư, đặt nền móng vững chắc cho phong trào cách mạng tại địa phương.
Bà Dương Thị Kim Huệ, Bí thư Chi bộ cơ quan Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Xuân Phú cho biết, lựa chọn Dốc Tầng làm nơi sinh hoạt giúp cán bộ, đảng viên nhìn rõ hơn mối liên hệ giữa truyền thống cách mạng với nhiệm vụ đang đảm nhận.
.jpg)
"Những người gây dựng chi bộ đầu tiên đã bám dân, dựa vào dân để gây dựng phong trào. Trở về Dốc Tầng, mỗi cán bộ Mặt trận càng ý thức hơn về trách nhiệm sâu sát cơ sở, lắng nghe tâm tư nguyện vọng của nhân dân. Một buổi sinh hoạt tại di tích chỉ thực sự hiệu quả khi có tư liệu chuẩn xác và gắn kết chặt chẽ với nhiệm vụ hiện tại", bà Huệ chia sẻ.
[VIDEO] - Đại diện lãnh đạo xã Xuân Phú chia sẻ về việc chọn các địa chỉ đỏ để tổ chức sinh hoạt chuyên đề:
Mỗi chuyến đi - một bài học
Từ đầu năm 2026, nhiều cơ quan tại Đà Nẵng đã chọn di tích làm không gian giáo dục truyền thống. Điển hình như Chi bộ Tổ chức - Công đoàn thuộc Đảng ủy Công ty Điện lực Đà Nẵng sinh hoạt tại Di tích quốc gia Nhà lưu niệm Phan Châu Trinh và Huỳnh Thúc Kháng; Chi bộ Khuê Trung 07 (phường Cẩm Lệ) hành hương về Nghĩa trủng Hòa Vang; hay Chi bộ Sư phạm Cơ bản (Trường Cao đẳng Đà Nẵng) thăm Địa đạo Kỳ Anh; Chi bộ Văn phòng HĐND - UBND phường Hòa Xuân tổ chức hoạt động tại Bảo tàng Đà Nẵng...
Lễ kết nạp đội viên, đoàn viên tại các "địa chỉ đỏ" cũng là một cách học lịch sử đầy sinh động. Trong không gian linh thiêng, lời tuyên thệ của người trẻ càng thêm sức nặng khi được nghe về những tấm gương đã ngã xuống khi tuổi đời còn thanh xuân trên chính mảnh đất quê hương.
Khu di tích lịch sử Nước Oa, xã Trà Tân là nơi thường xuyên đón các đoàn về nguồn. Nội dung tập trung tìm hiểu vai trò của căn cứ Nước Oa trong kháng chiến chống Mỹ, truyền thống của lực lượng cách mạng Khu V và trách nhiệm gìn giữ di tích.
.jpg)
Khu di tích lịch sử Nước Oa, còn gọi là Khu di tích lịch sử cách mạng Trung Trung Bộ, từng là căn cứ của Khu ủy Khu V, Bộ Tư lệnh Khu V và nhiều cơ quan dân, chính, đảng trong kháng chiến chống Mỹ. Di tích được công nhận cấp quốc gia năm 1992, gồm quần thể 11 điểm lớn nhỏ, tiêu biểu là khu làm việc của Khu ủy Khu V, căn cứ An ninh Khu V, khu lưu niệm và đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ.
Ông Lê Minh Chiến, Chủ tịch UBND xã Trà Tân cho biết, địa phương thường xuyên tôn tạo, chỉnh trang và phối hợp chuẩn bị chu đáo để đón các đoàn khách. Việc này không chỉ giữ gìn sự trang nghiêm mà còn đảm bảo tính thống nhất trong công tác thuyết minh, giới thiệu.
Theo ông Chiến, mỗi đoàn đến Nước Oa có nhu cầu tìm hiểu khác nhau. Có đoàn quan tâm hoạt động của Khu ủy Khu V, có đoàn muốn nghe về lực lượng an ninh, có đơn vị chọn nơi đây để sinh hoạt chính trị. Địa phương phải chuẩn bị tư liệu, người thuyết minh và không gian đón tiếp phù hợp.
Phương thức truyền đạt cần được linh hoạt hóa theo từng đối tượng: học sinh tiếp cận qua ảnh tư liệu và trải nghiệm thực tế; cán bộ, đảng viên tập trung vào thảo luận chuyên môn; thanh niên tham gia số hóa tư liệu hoặc xây dựng bản đồ "địa chỉ đỏ". Sự đa dạng này giúp lịch sử thấm sâu vào nhận thức của mỗi người.
Đà Nẵng sở hữu hệ thống di tích phong phú, đủ tiềm năng để kiến tạo các tour du lịch chuyên đề gắn với văn hóa bản địa. Khi mỗi điểm đến được bảo tồn bài bản, kể bằng ngôn ngữ của những câu chuyện đặc sắc và có sự gắn kết của cộng đồng, giá trị lịch sử sẽ được tiếp nối bền vững.
Tour lịch sử giữa đại ngàn
Trên địa bàn xã Avương còn nhiều địa điểm ghi dấu lịch sử cách mạng. Đồn Ateép, thôn Ateép, được thực dân Pháp xây dựng cuối năm 1937. Đồn Ga’lâu, thôn Ga’lâu, xây dựng năm 1958, đến năm 1960 bị lực lượng bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương huyện Tây Giang cùng quân, dân du kích xã Avương tiêu diệt dưới sự chỉ huy của đồng chí Nguyễn Chơn.
Địa phương còn có khu vực kho, trạm tập kết vũ khí trong kháng chiến chống Mỹ; địa điểm mở lớp dạy tiếng Cơ Tu tại Trường Nghee (Trường Trung cấp Nghề) thôn T’ghêy do Ban Cán sự tỉnh miền Tây Quảng Nam - Đà Nẵng tổ chức năm 1957; trận địa phòng không của dân quân du kích trên đồi Apát, còn gọi Bôl Apát, hoạt động trong giai đoạn 1969 - 1973. Địa điểm chiến thắng Apăl và Ga’lâu là những nơi ghi dấu chiến công tiêu biểu của quân, dân địa phương.
Các địa danh ấy nằm giữa rừng và làng Cơ Tu, tạo điều kiện để Avương xây dựng hành trình lịch sử gắn với văn hóa bản địa.
Ông Lưu Văn Khương, Phó Chủ tịch UBND xã Avương cho biết, địa phương đang khẩn trương khảo sát, cắm mốc khoanh vùng bảo vệ các địa điểm chiến thắng Apăl và Ga’lâu. Sau bước định danh, xã sẽ tiến hành chỉnh trang, lắp đặt biển chỉ dẫn và thực hiện các hạng mục tu bổ trên nguyên tắc tôn trọng tối đa yếu tố gốc.
"Công tác bảo tồn phải đi trước một bước. Khi ranh giới và giá trị lịch sử được xác lập rõ ràng, địa phương mới có thể xây dựng các tuyến tham quan bền vững, vừa giúp du khách hiểu về lịch sử đấu tranh, vừa tôn trọng bản sắc văn hóa và đời sống của bà con Cơ Tu", ông Briu Quân nhấn mạnh.
Kết nối địa đạo với sông Đầm
Phường Bàn Thạch có nhiều địa điểm gắn với lịch sử đấu tranh cách mạng, tiêu biểu là Di tích quốc gia Địa đạo Kỳ Anh, Di tích lịch sử Bãi sậy Sông Đầm, Vườn Miếu - nơi thành lập lực lượng vũ trang tập trung xã Kỳ Anh và địa điểm nhập ngũ của thanh niên huyện Bắc Tam Kỳ trong kháng chiến chống Mỹ tại Cầu Vinh Dự.
Những năm qua, địa phương từng bước khoanh vùng bảo vệ, tu bổ hạng mục xuống cấp và đầu tư hạ tầng phục vụ tham quan. Địa đạo Kỳ Anh được cải tạo cảnh quan, xây dựng nhà đón tiếp, nhà trưng bày, khu vệ sinh, mái che cửa hầm, hầm cây rơm và bãi đỗ xe. Bãi sậy Sông Đầm được trồng cây, phục hồi hệ sinh thái, làm đường tiếp cận và bến thuyền.
.png)
Điểm sáng tại Bàn Thạch là việc tu bổ di tích luôn gắn liền với mục tiêu phát triển sản phẩm du lịch. Tour kết nối Địa đạo Kỳ Anh - Bãi sậy Sông Đầm đan xen giữa câu chuyện "làng kháng chiến" với trải nghiệm sinh thái như chèo thuyền, kayak và tìm hiểu đời sống cộng đồng, bước đầu thu hút được cả khách quốc tế.
Ông Võ Văn Thiên, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Bàn Thạch cho biết, địa phương đang nâng chất lượng điểm đến, hoàn thiện nội dung thuyết minh và tăng liên kết với doanh nghiệp lữ hành.
"Địa đạo Kỳ Anh minh chứng cho sức mạnh lòng dân và nghệ thuật chiến tranh nhân dân. Trong khi đó, Bãi sậy Sông Đầm với cảnh quan đặc trưng là điểm nhấn giữ chân du khách. Chúng tôi sẽ tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng đội ngũ thuyết minh và tăng cường liên kết với các đơn vị lữ hành", ông Thiên cho biết.
Mở rộng bản đồ du lịch lịch sử
Hệ thống di tích lịch sử tại Đà Nẵng trải dài qua nhiều thời kỳ, tạo dư địa lớn để xây dựng các tuyến du lịch chuyên đề. Từ Thành Điện Hải ghi dấu trận đầu chống liên quân Pháp - Tây Ban Nha, đến Hải Vân Quan, Địa đạo Kỳ Anh, Căn cứ K20, Nhà Mẹ Nhu, Nước Oa, Hòn Tàu, Núi Thành, Thượng Đức... tất cả đều là những "pho sử sống" vô giá.
Lăng mộ Tổng đốc Hoàng Diệu, lăng mộ danh nhân Ông Ích Khiêm có thể kết nối với thành lũy, bảo tàng và các địa điểm quân sự. Tại Ngũ Hành Sơn, dấu tích căn cứ, trạm xá trong hang động mở thêm khả năng kết hợp lịch sử với cảnh quan, văn hóa và tín ngưỡng.
Các điểm đến cần được xâu chuỗi thành những hành trình có chủ đề xuyên suốt. Tuyến "Ký ức chống Pháp" có thể kết nối Thành Điện Hải, Hải Vân Quan với lăng mộ các danh nhân; trong khi tuyến "Kháng chiến trường kỳ" sẽ đưa du khách tìm về K20, Nhà Mẹ Nhu, Địa đạo Kỳ Anh, Nước Oa, Hòn Tàu, Thượng Đức hay các căn cứ cách mạng vùng cao.
Mỗi tuyến tham quan cần được thiết kế tinh gọn, dành thời gian thỏa đáng để du khách trải nghiệm không gian thực tế. Các đơn vị quản lý cần chuẩn hóa khung giờ mở cửa, nội dung thuyết minh và biển chỉ dẫn. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ số sẽ hỗ trợ đắc lực trong việc truyền tải tư liệu đa ngôn ngữ đến du khách.
Khi người dân được tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ và chia sẻ lợi ích kinh tế, cộng đồng sẽ trở thành những "người gác đền" tự nguyện và tâm huyết nhất trong việc giữ gìn di tích.
[VIDEO] - Các địa phương tranh thủ nhiều nguồn lực để đầu tư phát triển du lịch trải nghiệm tại các địa chỉ đỏ:
Cần một câu chuyện rõ ràng cho mỗi tour
Ông Trần Tấn Điền, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ du lịch TADI cho rằng, Đà Nẵng có hệ thống di tích đa dạng, phù hợp với nhiều nhóm khách, song lịch trình và cách thuyết minh phải được thiết kế riêng.
Du khách cần một hành trình có câu chuyện rõ ràng. Nếu các điểm được xâu chuỗi theo giai đoạn, nhân vật hoặc chủ đề, người nghe sẽ dễ hình dung và có lý do ở lại lâu hơn. Một tour lịch sử không nên đưa khách đi qua quá nhiều điểm trong thời gian ngắn. Doanh nghiệp cần chọn những địa chỉ bổ trợ cho nhau, dành đủ thời gian để khách xem tư liệu, nghe kể chuyện, gặp người địa phương và trải nghiệm không gian thực tế.
Nội dung: PHAN VINH - Đồ họa: TUYẾT TRINH