Vận tải biển tăng tốc tìm lối đi mới

Bản đồ năng lượng mới

Trong nhiều thập niên, eo biển Hormuz là “yết hầu” của thị trường năng lượng khi khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt toàn cầu, tương đương 20 triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua đây. Tuy nhiên, trước những biến động địa chính trị gần đây, nhiều quốc gia vùng Vịnh đã không còn phụ thuộc hoàn toàn hành lang vận tải này.

Các kế hoạch dự phòng được chuẩn bị từ nhiều năm trước đang phát huy tác dụng, góp phần hạn chế cú sốc lớn đối với thị trường dầu mỏ.

Theo ABC News, các nước vùng Vịnh chủ động chuyển một phần đáng kể lượng dầu xuất khẩu sang các tuyến đường ống tránh eo biển này. Đóng vai trò quan trọng nhất hiện nay là đường ống Đông - Tây (Petroline) của Saudi Arabia dài khoảng 1.200km nối trung tâm xử lý dầu Abqaiq với cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ.

Với công suất khoảng 7 triệu thùng/ngày, hệ thống này trở thành “đường cao tốc năng lượng” giúp dầu mỏ Saudi Arabia tiếp cận thị trường quốc tế mà không cần đi qua Hormuz.

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng chuẩn bị “phương án B” với đường ống Habshan - Fujairah dài gần 400km với công suất tối đa khoảng 1,8 triệu thùng/ngày. Đây là tuyến xuất khẩu thường xuyên của UAE vì giúp giảm chi phí bảo hiểm và hạn chế rủi ro khi tàu phải đi qua Hormuz. Những tuyến đường ống này trở thành “van an toàn” giúp thị trường năng lượng toàn cầu duy trì nguồn cung trong các giai đoạn nhiều biến động.

Không chỉ khai thác tối đa hạ tầng hiện có, làn sóng tăng tốc đầu tư dự án mới diễn ra sôi động. UAE xúc tiến xây dựng thêm tuyến đường ống Tây - Đông mới, dự kiến hoàn thành năm 2027; đồng thời phát triển cảng biển mới tại Fujairah để mở rộng năng lực xuất khẩu.

Đa dạng hóa nguồn cung

Bên cạnh vùng Vịnh, bản đồ năng lượng toàn cầu cũng đang được vẽ lại với nhiều cực cung ứng tiềm năng mới. Theo Euronews, dầu thô từ các mỏ ngoài khơi của Na Uy và Anh có thể được vận chuyển trực tiếp bằng tàu tới các cảng châu Âu.

Bờ bên kia Đại Tây Dương cũng trở thành điểm tựa mới. Mỹ, cùng các nước Tây Phi như Nigeria và Angola, gia tăng xuất khẩu dầu sang châu Âu thông qua Đại Tây Dương.

Xa hơn về phía Đông, Kazakhstan và Azerbaijan cũng góp phần mở rộng “bản đồ năng lượng” của thế giới. Dầu từ khu vực Caspi được vận chuyển bằng đường ống đến các cảng Biển Đen, sau đó đi qua eo biển Thổ Nhĩ Kỳ để tiến vào Địa Trung Hải, hình thành thêm hành lang cung ứng quan trọng.

Trong khi đó, Brazil và Guyana trở thành nhà xuất khẩu mới đầy triển vọng. Các chuyến tàu chở dầu từ Nam Mỹ có thể vượt Đại Tây Dương trực tiếp tới châu Âu, tránh hoàn toàn các điểm nóng Trung Đông.

Theo Quỹ tiền tệ quốc tế, kể từ khi căng thẳng gia tăng, sản lượng dầu ngoài khu vực vùng Vịnh tăng gần 2 triệu thùng/ngày so với năm 2025, chủ yếu từ Mỹ, Venezuela, Guyana và Nga. Nguồn cung bổ sung này góp phần làm dịu áp lực đối với thị trường toàn cầu.

Song hành với nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung, nhiều quốc gia tiêu thụ lớn cũng điều chỉnh chiến lược nhập khẩu. Theo AP, Nhật Bản sẽ mở rộng nguồn cung dầu thô và nghiên cứu hỗ trợ các dự án đường ống tránh Hormuz. Các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ lựa chọn chiến lược phối trộn linh hoạt nhiều loại dầu thô và tối ưu tuyến vận tải nhằm duy trì nguồn cung ổn định.

Giới chuyên gia lưu ý, công suất tuyến đường ống hiện hữu vẫn thấp hơn đáng kể so với lượng dầu từng đi qua Hormuz mỗi ngày. Chưa kể, nhiều dự án hạ tầng còn cần đến vài năm để hoàn thành và đòi hỏi nguồn vốn lớn.

Có thể thấy, điều thế giới tìm kiếm là chiến lược xây dựng hệ thống cung ứng đủ đa dạng, linh hoạt để không có bất kỳ điểm nghẽn nào đủ sức làm tê liệt toàn bộ thị trường. Nói cách khác, bài học lớn nhất của thị trường năng lượng hiện nay là không “đặt tất cả trứng vào một giỏ”.

Về dài hạn, quá trình này còn diễn ra đồng nhịp với chiến lược mở rộng năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đa dạng hóa cơ cấu nhiên liệu. Đây được xem là hướng đi giúp tạo nền tảng ổn định cho tăng trưởng kinh tế tương lai.

THƯ LÊ