Tìm hướng phát triển du lịch bền vững cho Aur

Chưa có sinh kế từ du lịch

Mới đây, tại chương trình tham quan, học tập kinh nghiệm tại Hội An, đại diện chính quyền xã Avương, cộng đồng thôn Aur, Hợp tác xã Cơ Tu Trường Sơn cùng các chuyên gia, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực du lịch và phát triển cộng đồng đã trao đổi về mô hình hợp tác xã du lịch dựa trên văn hóa bản địa, nông nghiệp và thủ công mỹ nghệ.

Già làng Ating Del (thôn Aur, xã Avương) chia sẻ, vài năm gần đây, bà con đã quen với việc đón khách vào làng. Mỗi khi có đoàn đến, người dân cử người dẫn đường, chuẩn bị cơm, rau rừng, cá suối và chỗ nghỉ bằng sự hiếu khách vốn có của người Cơ Tu. Cộng đồng chia nhau phục vụ du khách, song họ chưa biết tính giá, chưa có quy ước về chi phí và chưa xác định rõ đầu mối tổ chức.

“Khách đến thì bà con vui, có gì ăn nấy, ai khỏe thì dẫn đường, ai ở nhà thì lo nấu ăn. Nhưng bà con chưa biết làm du lịch, chưa biết công sức của mình tính như thế nào. Có đoàn ở lại, mình phải bỏ việc, lấy thức ăn trong nhà ra đãi khách, sau đó thu được bao nhiêu cũng chưa rõ”, già Del nói.

Câu chuyện ấy cho thấy khoảng trống rõ nhất của Aur hiện nay là khâu tổ chức. Làng có cung đường trekking xuyên rừng, khe suối, bãi cỏ, nguồn thực phẩm tự nhiên và đời sống cộng đồng gắn kết, nhưng các giá trị vẫn rời rạc.

Ông Lưu Văn Khương, Phó Chủ tịch UBND xã Avương cho biết, Aur có hơn 100 nhân khẩu, đường vào làng chủ yếu là lối đi bộ do người dân tự mở. Khách thường mất hơn 3 giờ để vượt qua nhiều suối, ghềnh và những khoảng rừng còn khá nguyên vẹn.

Theo ông Khương, địa phương đã nhận diện rõ tiềm năng, song nguồn lực đầu tư, nhân lực phục vụ, năng lực quản lý và kết nối thị trường còn hạn chế. Người dân chưa quen buôn bán, chưa biết xây dựng sản phẩm. Một số mô hình trước đây phụ thuộc nhiều vào đơn vị đầu tư nên khó duy trì sau khi đối tác rút đi.

“Trước mắt, người dân cần được hướng dẫn tại làng về kỹ năng đón khách, vệ sinh chế biến món ăn, quản lý lưu trú, tính đúng chi phí và xây dựng quy chế chia sẻ lợi ích. Hợp tác xã hoặc tổ hợp tác có thể làm đầu mối tiếp nhận khách, phân công công việc, niêm yết giá, dành một phần doanh thu cho bảo vệ rừng, xử lý rác, gìn giữ nhà Gươl và các sinh hoạt văn hóa cộng đồng”, ông Khương nói.

Lựa chọn cách làm phù hợp

Nhiều chuyên gia, nhà quản lý du lịch cho rằng, Aur cần đi chậm và giữ được giới hạn của mình ngay từ đầu. Một con đường mở rộng quá mức, những hạng mục bê tông đặt sai chỗ hoặc lượng khách vượt sức chịu đựng của làng đều có thể làm thay đổi nhanh cảnh quan, nếp sống và môi trường vốn tạo nên sức hút riêng của Aur.

Ông Phan Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch thành phố Đà Nẵng cho rằng, sự cách biệt của Aur không nên được nhìn như một trở ngại phải nhanh chóng xóa bỏ. Với một điểm đến còn giữ được không gian yên tĩnh, môi trường sạch, thực phẩm làm ra tại chỗ và nhịp sống ít bị chi phối bởi công nghệ, khoảng cách ấy chính là phần quan trọng tạo nên giá trị.

Trong bối cảnh nhiều điểm du lịch cộng đồng đang dần giống nhau về cách tổ chức dịch vụ, cảnh quan và trải nghiệm, Aur vẫn còn một đời sống riêng, chưa bị sắp đặt theo nhu cầu của du khách.

“Vì vậy, Aur phù hợp với nhóm khách có nhu cầu trải nghiệm sâu, ở lâu hơn và sẵn sàng chi trả tương xứng, thay vì chạy theo số lượng. Hạ tầng phục vụ du lịch cũng cần gọn nhẹ, có thể tháo lắp và hạn chế tối đa tác động đến đất, rừng”, ông Thanh chia sẻ.

Từ cách tiếp cận này, ông Lê Quốc Việt, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Điểm đến xứ Quảng, Trưởng làng du lịch cộng đồng làng chài Tân Thành - Hội An đề xuất định vị Aur như một “làng sạch” theo nghĩa rộng.

Khái niệm này không dừng ở việc không có rác, mà còn bao gồm nguồn thực phẩm, không khí, cảnh quan và cách cộng đồng gìn giữ đời sống lành mạnh. Khi trở thành một cam kết chung, “làng sạch” có thể giúp Aur xác lập tiêu chuẩn phục vụ, lựa chọn đối tác và đặt ra quy tắc ứng xử đối với du khách.

“Tuyến đường 15km vào làng có thể trở thành sản phẩm trekking đặc trưng, nhưng cần được khảo sát kỹ, chia chặng hợp lý, bố trí điểm nghỉ, phương án cứu hộ và đội ngũ hướng dẫn viên bản địa. Cùng với đó là việc kiểm kê tài nguyên, xây dựng bản đồ, lịch trình, giá dịch vụ, điều kiện sức khỏe và quy tắc ứng xử để doanh nghiệp lữ hành có đủ thông tin tổ chức tour”, ông Việt nói.

Bà Đặng Hương Giang, đại diện tổ chức Children of Vietnam lưu ý rằng, mọi quyết định phát triển cần được đặt trên nền tảng đồng thuận của cộng đồng. Người dân phải trực tiếp tham gia xác định những giá trị có thể giới thiệu với du khách, những không gian cần bảo vệ và giới hạn không được vượt qua.

Theo bà Giang, giai đoạn đầu nên tổ chức một số tour thử nghiệm quy mô nhỏ, lấy ý kiến người dân sau từng đoàn, theo dõi tác động đến môi trường và sinh hoạt của làng rồi mới điều chỉnh cách vận hành. Việc tạo điều kiện cho thanh thiếu niên đi học hỏi các mô hình phù hợp cũng là bước chuẩn bị cần thiết, bởi du lịch chỉ có thể đứng vững khi thế hệ trẻ hiểu giá trị quê hương và đủ năng lực tiếp nhận công việc sau này.

PHAN VINH