Thương mại hóa kết quả nghiên cứu

Tạo “đường băng” thương mại hóa

Trong giai đoạn 2021 - 2025, thành phố Đà Nẵng có 140 đề tài/nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, công nghệ và 39 nhiệm vụ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo sử dụng ngân sách nhà nước, đạt tỷ lệ 100%. Phần lớn kết quả nghiên cứu được chuyển giao cho các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập để phục vụ trực tiếp công tác quản lý, điều hành và phát triển kinh tế - xã hội.

Cũng trong giai đoạn này, thành phố có tổng cộng 46 nhiệm vụ khoa học - công nghệ và nhiệm vụ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo (11 nhiệm vụ khoa học - công nghệ; 35 nhiệm vụ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo) chuyển giao cho doanh nghiệp, chiếm 25,7%. Nhiệm vụ đổi mới sáng tạo cơ bản là ứng dụng và thương mại, còn nhiệm vụ khoa học đều ứng dụng 100% và bước đầu chuyển giao doanh nghiệp và thương mại hóa để phát triển.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ, nguyên nhân chính là việc phân định và xác định quyền sở hữu tài sản hình thành từ ngân sách nhà nước còn nhiều vướng mắc về mặt thủ tục hành chính, khiến việc chuyển giao gặp nhiều rủi ro pháp lý. Sự kết nối giữa “bên cung” (viện nghiên cứu, trường đại học) và “bên cầu” (doanh nghiệp) còn rời rạc.

Cạnh đó, việc chuyển đổi từ kết quả nghiên cứu trong phòng thí nghiệm sang sản xuất thương mại đòi hỏi nguồn vốn đầu tư mạo hiểm lớn, trong khi các quỹ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam còn hạn chế. Hệ thống các tổ chức trung gian, định giá tài sản trí tuệ còn thiếu và yếu, chưa tạo được niềm tin cho các nhà đầu tư và nhà khoa học...

PGS-TS. Trần Mạnh Huy, Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội khóa XVI đơn vị thành phố Đà Nẵng nhìn nhận, thành công của một đề tài nghiên cứu không chỉ là nghiệm thu đúng hạn, mà cần đánh giá thêm bằng khả năng hình thành sản phẩm, hợp đồng chuyển giao, giấy phép khai thác công nghệ hoặc một doanh nghiệp spin-off.

Đà Nẵng hiện không thiếu đề tài nghiên cứu, điều còn thiếu là một “đường băng thương mại hóa” để các kết quả nghiên cứu có thể cất cánh. Khoảng trống lớn nhất hiện nay là thiếu những người có khả năng hiểu công nghệ, hiểu thị trường, biết định giá tài sản trí tuệ, thiết kế mô hình kinh doanh và đưa sản phẩm đến khách hàng.

Cùng quan điểm, ông Trần Nhân Kiệt, Cố vấn khởi nghiệp đổi mới sáng tạo nông - lâm - ngư nghiệp SV-Startup (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng, một nghiên cứu có thể được đánh giá cao về mặt chuyên môn, nhưng để trở thành sản phẩm thương mại cần phải giải quyết các bài toán thực tiễn như: khả năng sản xuất quy mô lớn, giá thành cạnh tranh, nhu cầu thực sự của thị trường và năng lực của doanh nghiệp trong việc bảo đảm chất lượng sản phẩm.

Vì vậy, thương mại hóa cần được xem là một phần của quá trình nghiên cứu ngay từ khi hình thành ý tưởng. Chỉ khi được chuyển hóa thành sản phẩm ổn định, có khách hàng, tạo doanh thu và có khả năng mở rộng, kết quả nghiên cứu mới thực sự tạo ra giá trị. Trong quá trình đó, doanh nghiệp spin-off chính là cơ chế giúp chuyển tri thức trong trường đại học thành tài sản kinh tế và lợi thế cạnh tranh thực tế.

Liên kết nguồn lực thúc đẩy spin-off

Ở góc độ quỹ đầu tư, bà Lê Mỹ Nga, Giám đốc Quỹ đầu tư We Angels nhìn nhận, một “hạt giống” công nghệ muốn lớn mạnh cần được nuôi dưỡng bằng nhiều nguồn lực: công nghệ và kết quả nghiên cứu từ các trường đại học, phòng thí nghiệm; hạ tầng và các chương trình ươm tạo; nguồn vốn từ các quỹ đầu tư; cơ chế, chính sách và sự kết nối của Nhà nước. Để thu hút các quỹ đầu tư, trước hết, cần xây dựng các chương trình ươm tạo ngay trong trường đại học để tạo ra những doanh nghiệp khởi nguồn có nền tảng công nghệ và tài sản trí tuệ rõ ràng.

Theo bà Nga, Nhà nước không nhất thiết phải trực tiếp đầu tư vốn mà nên đóng vai trò cầu nối và tạo dựng uy tín cho hệ sinh thái. Khi đó, các nhà đầu tư sẽ tham gia, hình thành dòng vốn dài hạn cho các doanh nghiệp spin-off.

Khi startup có năng lực, các quỹ có niềm tin và các bên cùng cam kết đồng hành, spin-off sẽ có cơ hội phát triển bền vững.

“Các trường đại học giữ vai trò tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng các chương trình đổi mới sáng tạo và chuyển giao kết quả nghiên cứu để hình thành lõi công nghệ, tài sản trí tuệ cho spin-off. Khi kết hợp được năng lực nghiên cứu của giảng viên, nhà khoa học, doanh nghiệp spin-off mới có đủ nền tảng để giải quyết bài toán của thị trường và thu hút dòng vốn đầu tư”, bà Nga nhận định.

Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nguyễn Thanh Hồng, để thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và gắn kết “3 nhà”, cần tập trung vào ba nhóm giải pháp.

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế đặt hàng, tài trợ nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo hướng gắn với nhu cầu thực tiễn và các bài toán phát triển của thành phố; ưu tiên các nhiệm vụ có doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu, áp dụng cơ chế khoán theo sản phẩm đầu ra và lấy hiệu quả ứng dụng, chuyển giao, thương mại hóa làm tiêu chí đánh giá.

Thứ hai, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu thông qua giao quyền khai thác cho tổ chức chủ trì, hoàn thiện cơ chế định giá tài sản khoa học và công nghệ, phát triển thị trường công nghệ và các tổ chức trung gian...

Cuối cùng, tăng cường kết nối hiệu quả giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo cơ chế, nhà trường là trung tâm nghiên cứu và phát triển công nghệ, còn doanh nghiệp tham gia đặt hàng, đầu tư và thương mại hóa...

VIỆT ÂN