Trung Quốc lần đầu có hai chủ nhân “Nobel Toán học” trong một năm

Đây không chỉ là niềm tự hào to lớn của giới toán học Trung Quốc, mà còn được xem là dấu mốc khẳng định sự trỗi dậy ấn tượng của nghiên cứu khoa học cơ bản tại châu Á.

Những công trình chinh phục Fields

Theo China Daily, tại Đại hội Toán học quốc tế (ICM) ở Mỹ, Huy chương Fields năm 2026 vinh danh 4 nhà toán học dưới 40 tuổi có đóng góp xuất sắc, bao gồm Wang Hong và Deng Yu (Trung Quốc), John Pardon (Mỹ) và Jacob Tsimerman (Canada).

Điều khiến kỳ trao giải năm nay trở nên đặc biệt là cả Wang Hong và Deng Yu đều là công dân Trung Quốc, cùng theo học Đại học Bắc Kinh danh tiếng năm 2007, trước khi tiếp tục nghiên cứu ở nước ngoài.

Đây cũng là lần đầu tiên Trung Quốc có công dân giành Huy chương Fields và là lần đầu hai nhà toán học được đào tạo bậc đại học trong nước cùng bước lên bục vinh danh trong một kỳ trao giải.

Thành tích này đưa Trung Quốc trở thành quốc gia thứ năm trên thế giới, sau Mỹ, Pháp, Anh và Nga, có hai chủ nhân Huy chương Fields trong cùng một kỳ trao giải, đồng thời là quốc gia châu Á đầu tiên đạt cột mốc này.

Đằng sau những tấm huy chương là hành trình nghiên cứu đầy ấn tượng. Theo CNN, ở tuổi 35, Wang Hong trở thành người phụ nữ thứ ba trên thế giới trong lịch sử 90 năm của Huy chương Fields được vinh danh.

Wang Hong theo học tại Đại học Bắc Kinh khi mới 16 tuổi, sau đó học thạc sĩ tại Pháp, hoàn thành tiến sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Hiện bà là Giáo sư tại Đại học New York (Mỹ) và Viện Nghiên cứu Khoa học cao cấp (IHES) của Pháp.

Nhà khoa học nữ này được trao giải nhờ đóng góp quan trọng trong việc giải quyết một phiên bản của giả thuyết Kakeya. Đây là bài toán tồn tại hơn một thế kỷ trong lĩnh vực giải tích điều hòa và lý thuyết đo hình học.

Theo đó, tham gia nghiên cứu quỹ đạo tạo ra khi một đoạn thẳng quay trong không gian ba chiều, mở ra nhiều hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu sóng và tín hiệu.

Trong khi đó, Deng Yu (37 tuổi) cũng khởi đầu từ Đại học Bắc Kinh trước khi chuyển sang MIT, rồi bảo vệ tiến sĩ tại Đại học Princeton năm 2015, hiện là giáo sư Đại học Chicago (Mỹ).

Nhà khoa học này được vinh danh nhờ những đột phá liên quan đến phương trình vi phân riêng phần và việc giải quyết những khía cạnh quan trọng của “Bài toán thứ sáu của Hilbert”, một trong 23 bài toán nổi tiếng được nhà toán học David Hilbert đề xuất từ năm 1900.

Công trình góp phần lý giải cách hành vi của cả một hệ thống có thể được suy ra từ chuyển động của từng hạt riêng lẻ, với nhiều ứng dụng trong nghiên cứu khí động học và vật lý chất khí.

“Trái ngọt” từ khoa học cơ bản

Ngay sau lễ trao giải, mạng xã hội Trung Quốc bùng nổ với hàng triệu lượt thảo luận. Theo CNN, nhà toán học Shing-Tung Yau, người gốc Hoa đầu tiên nhận Huy chương Fields năm 1982 nhận định, thành tích của Wang và Deng hiện thực hóa khát vọng kéo dài hàng thập kỷ của cộng đồng toán học Trung Quốc.

Đồng thời, bày tỏ hy vọng hai nhà toán học này sẽ trở về Trung Quốc giảng dạy, góp phần xây dựng thế hệ kế thừa đủ sức cạnh tranh ở đỉnh cao khoa học thế giới.

Không ít ý kiến cũng xem chiến thắng của Wang Hong là nguồn cảm hứng lớn đối với phụ nữ trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM). Đây cũng là minh chứng mạnh mẽ bác bỏ định kiến lâu nay rằng nam giới vượt trội hơn nữ giới trong toán học.

Ở góc nhìn rộng hơn, thành công của Wang Hong và Deng Yu phản ánh quá trình đầu tư lâu dài của Trung Quốc cho khoa học cơ bản. Trong nhiều năm, quốc gia này liên tục tăng ngân sách nghiên cứu, nâng cao chất lượng các trường đại học và xây dựng chiến lược phát triển các ngành khoa học nền tảng song hành với công nghệ cao.

Trung Quốc cũng nỗ lực đảo ngược tình trạng “chảy máu chất xám”, khi nhiều tài năng trẻ trước đây lựa chọn phát triển sự nghiệp tại phương Tây. Dù cả hai nhà khoa học đều tiếp tục con đường nghiên cứu ở Mỹ và châu Âu, việc họ được đào tạo đại học tại Trung Quốc cho thấy năng lực đào tạo trong nước đang từng bước tiệm cận các trung tâm khoa học hàng đầu thế giới.

Trong cuộc phỏng vấn gần đây với truyền thông Trung Quốc, Deng Yu cho rằng, sự xuất hiện ngày càng nhiều của các nhà toán học trẻ Trung Quốc trên sân khấu quốc tế là kết quả của quá trình tích lũy tri thức và kinh nghiệm bền bỉ qua nhiều năm. Khi cộng đồng toán học liên tục tạo ra những công trình chất lượng, việc xuất hiện các tên tuổi tầm cỡ thế giới là điều tất yếu.

Hai tấm Huy chương Fields năm 2026 phản ánh sự trưởng thành của nền khoa học đặt nghiên cứu cơ bản vào vị trí trung tâm. Đây cũng là tín hiệu cho thấy bản đồ toán học thế giới mang dấu ấn đa dạng hơn, với sự góp mặt nổi bật của những “bộ óc xuất chúng” châu Á.

THƯ LÊ