Người đi tìm liệt sĩ từ những cơ duyên kỳ lạ

Cầm trên tay tập hồ sơ, những bức họa bản đồ và cả những không ảnh chụp từ máy bay trinh sát Mỹ những năm chiến tranh ở chiến trường Hiệp Đức, ông Nguyễn Tiến Đãi, nguyên cán bộ Ban Tác chiến Quân khu 5, giọng run run: “Tôi đã lớn tuổi rồi, đồng lương cũng dành dụm chắt chiu nhưng tôi làm lộ phí đi hết khắp nơi để mong giúp tìm được nơi chôn cất các liệt sĩ. Mình được sống trong hòa bình là quá may mắn, chỉ thương những người nằm lại mà chưa được thờ tự, hương khói”...

Hai mươi năm đi tìm cậu ruột là liệt sĩ

Đón chúng tôi tại căn nhà cũ kỹ trên đường Phạm Quang Ảnh, thành phố Đà Nẵng, ông Đãi phờ phạc người, giọng khàn đục bởi suốt từ ngày có Chiến dịch 500 ngày đêm ông hầu như ít khi ở nhà. Ban đêm ở Đà Nẵng cũng là thời gian ở cách đó nửa vòng trái đất đang là ban ngày - nơi những người bạn ở Mỹ cộng tác cùng ông giúp tìm kiếm liệt sĩ Việt Nam hy sinh trong chiến tranh dành thời gian để trao đổi cùng ông các cứ liệu, hình ảnh lịch sử.

Ông Đãi lôi tập hồ sơ dày cộp, mỗi tập được ông dán mẩu giấy ghi rõ ngày tháng, mốc sự kiện để tiện tra lục khi có việc cần. Nhìn sự hiền lành, chất phác bên ngoài, ít ai nghĩ rằng ông từng là cán bộ dày dạn kinh nghiệm trận mạc, am hiểu về địa hình, địa vật và nguyên là cán bộ tác chiến điện tử.

Ông Đãi kể rằng câu chuyện ông hợp tác với những cựu binh Mỹ để đối chiếu hồ sơ, tìm kiếm liệt sĩ Việt Nam hy sinh bắt đầu từ chính câu chuyện nỗi đau trong gia đình ông. Từ 20 năm trước, gia đình ông từng trải qua những tháng ngày khổ đau, dằn vặt vì người cậu ruột của ông hy sinh ở chiến trường Quảng Nam (cũ) không tìm được nơi chôn cất.

“Bà tôi (mẹ của liệt sĩ) và cả gia đình ở ngoài Bắc luôn ngóng đợi và cầu mong một ngày sẽ tìm được con về. Tôi là bộ đội, công tác ở Quân khu 5 nên mọi hy vọng đều đổ dồn khiến tôi áp lực vô cùng”, ông Đãi nói.

Người cựu chiến binh kể rằng, suốt gần 20 năm trời, ông lang thang hết các nghĩa trang, gửi nhờ hỏi khắp nơi nhưng không tìm ra được nơi người cậu ruột đang nằm. Tình cờ một ngày, khi ngồi tra lục tàng thư ở Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Nam (cũ), ông nhìn thấy cái tên liệt sĩ Vũ Xuân Thủy, quê ở Bắc Ninh. Bằng một linh cảm kỳ lạ nào đó, ông Đãi tiếp tục tìm thêm hồ sơ thì được biết liệt sĩ Vũ Xuân Thủy đang được chôn cất ở huyện Đại Lộc.

Tìm đến tận nơi, ông chùng xuống khi tên trên bia lại sai khác: Vũ Xuân Thy. Cố gắng tra cứu và tìm hiểu thêm, ông bật khóc khi xác định được đây chính là mộ phần của cậu ruột. “Không rõ lý do nào đó cái tên gốc của cậu tôi là Võ Xuân Thủy lại được đổi thành Vũ Xuân Thy. Ngày biết tin, người nhà tôi ở quê đã ngã gục, khóc nghẹn đi vì phải chờ đợi, kiếm tìm quá lâu”, ông Đãi kể.

“Hãy đừng thôi hy vọng kiếm tìm”

Ông Đãi nói rằng chính từ sự vất vả, sai lệch quá nhiều do dữ kiện chiến tranh mà phải mất gần 20 năm ông mới tìm lại được mộ của cậu ruột mình, dù nơi nằm của liệt sĩ cách ông không xa. Từ sự khó nhọc và không kết thúc hy vọng đó, ông đem câu chuyện chia sẻ lên Facebook để truyền cảm hứng cho những thân nhân liệt sĩ khác. “Tôi muốn mọi người nhìn vào câu chuyện của tôi để tiếp tục nuôi hy vọng. Một khi chúng ta còn kiếm tìm, còn chờ đợi nghĩa là liệt sĩ còn cơ hội được đón về”, ông Đãi chia sẻ.

Cựu chiến binh Nguyễn Tiến Đãi kể rằng ông không nghĩ câu chuyện mình đăng tải trên Facebook lại dẫn tới một cơ duyên vô cùng đặc biệt. Ở nửa vòng trái đất, tại Mỹ, những cựu binh từng tham chiến ở chiến trường Việt Nam đã đọc được những trải lòng của ông.

Từ thông tin này, ông Đãi và các cựu binh trao đổi qua tin nhắn, rồi email. Khi tạo đủ được lòng tin và cùng nhìn thấy nhau ở một tấm lòng, các cựu binh chia sẻ họ nắm giữ rất nhiều tư liệu về các trận đánh ở chiến trường Việt Nam, từ miền Trung vào tận Thành phố Hồ Chí Minh.

Ông Đãi đưa chúng tôi các bức ảnh, email các cựu binh trong các lần cùng ông khảo sát chiến trường xưa để tìm liệt sĩ. Thật bất ngờ, chúng tôi nhận ra hai gương mặt vô cùng quen thuộc với Chiến dịch 500 ngày đêm đang được triển khai trên cả nước: Bob Connor và Richard W. Magner - hai cựu binh Mỹ đang góp công rất lớn để dẫn tới khai quật mộ liệt sĩ hố chôn tập thể tại Công viên Lê Thị Riêng (Thành phố Hồ Chí Minh).

Ông Đãi đưa chúng tôi các bài báo, hồ sơ mà ông cùng cựu binh Bob Connor và Richard W. Magner đã hợp tác để dẫn tới các đợt cất bốc hài cốt liệt sĩ lên tới hàng trăm, hàng nghìn ở các tỉnh thành miền Trung, miền Nam. Theo ông Đãi, không chỉ bằng trải nghiệm từ cuộc chiến, các cựu binh Mỹ sẵn sàng cung cấp các bức không ảnh, tư liệu những trận đánh ngày xưa được thuật lại chi tiết, cặn kẽ ở chiến trường Việt Nam.

Khi có đợt tìm kiếm nào, những thông tin này trở nên vô cùng quý giá, đầy xác thực để giúp cơ quan chức năng xác định số lượng liệt sĩ, địa điểm hy sinh. Từ đó các đợt cất bốc đạt kết quả ngoài mong đợi.

Ông Đãi cho biết, từ không ảnh của hai cựu binh Mỹ, ông đã đối chiếu tọa độ, xác định được một hố chôn tập thể nghi có 17 liệt sĩ hy sinh giai đoạn 1965 tại Hiệp Đức. Số hài cốt này hiện do một người dân coi sóc, hương khói. Toàn bộ thông tin đã được cung cấp cho Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng để kiểm tra, đối chiếu, xác minh trong Chiến dịch 500 ngày đêm.

CẨM PHÔ