Bức thiết giảm thiểu rác phát sinh tại nguồn
Với nhiều khó khăn trong công tác thu gom, vận chuyển, xử lý rác ở các vùng nông thôn, miền núi đã đặt ra yêu cầu bức thiết về giảm phát sinh rác tại hộ gia đình và giảm lượng rác đưa đến bãi tập kết thông qua thực hiện phân loại và xử lý rác tại nguồn.
Giải pháp không rác phi tập trung
Hơn 5 tháng qua, với sự tài trợ của Tổ chức Môi trường Thái Bình Dương tại Việt Nam (PE-VN) và hỗ trợ kỹ thuật của Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật thành phố Đà Nẵng, Trung tâm Nghiên cứu xây dựng năng lực thích ứng (CAB), 50 hộ dân ở tổ dân phố Nam Yên (phường Hải Vân) cùng 4 homestay thuộc Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và du lịch cộng đồng Hòa Bắc đã triển khai thực hiện mô hình không rác phi tập trung.
Mô hình này có 2 nhóm giải pháp giảm thiểu: giảm thiểu đầu tiên là lượng rác phát sinh tại nguồn thông qua việc hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần và tận dụng, tái sử dụng, sử dụng vừa đủ.
Giảm thiểu lượng rác đưa đến bãi tập kết thông qua thực hiện phân loại rác tại nguồn thành 3 nhóm rồi xử lý phù hợp, gồm: nhóm rác thực phẩm, hữu cơ được ủ, làm phân bón hữu cơ, nước tẩy rửa sinh học; các loại rác có khả năng tái chế được thu gom và đem bán; lượng rác còn lại được thu gom và mang đến các điểm tập kết để xe vận chuyển đưa về Khu liên hiệp xử lý chất thải rắn Khánh Sơn.
Bà Nguyễn Thị Hoa, chủ homestay Hoa Chín (tổ dân phố Nam Yên, phường Hải Vân) cho hay, để hạn chế phát sinh rác, homestay đã quyết định mua máy lọc nước để ở trong phòng khách chung thay vì cung cấp nước uống đóng chai nhựa như trước đây và để các bình đựng nước, 2 ly bằng thủy tinh trong mỗi phòng ngủ của khách. Ở khu vực lều trại thì homestay đổ nước lọc vào các bình đựng nước có dung tích 20 lít cho khách sử dụng…
Trước đây, mỗi ngày, homestay thải bỏ ra rất nhiều chai nhựa và cả bao ni lông, nhưng nay đã giảm hơn 50% lượng chai nhựa. Không chỉ giảm phát sinh rác, homestay còn thực hiện phân loại rác tại nguồn, tái sử dụng, tái chế; riêng đối với nhóm rác thực phẩm, hữu cơ được ủ làm phân bón và nước tẩy rửa sinh học phục vụ trong homestay.
Sau 5 tháng thực hiện mô hình không rác phi tập trung tại tổ dân phố Nam Yên, khối lượng rác phát sinh hằng ngày tại mỗi hộ gia đình đã giảm trung bình 94,7%; lượng rác được đưa ra điểm tập kết giảm 92,2%... Kết quả này khẳng định tính khả thi của mô hình không rác phi tập trung ở quy mô cộng đồng nông thôn nhỏ, phù hợp với các địa bàn phân tán dân cư ở vùng nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, hải đảo trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
Ông Hồ Tăng Học, Tổ trưởng tổ dân phố Nam Yên nhìn nhận, nhiều hộ gia đình đã có thói quen phân loại rác để thực hiện các biện pháp xử lý, giảm thiểu đáng kể lượng rác đưa ra điểm tập kết. Lượng rác phát sinh hằng ngày giảm từ 3,6kg/hộ xuống còn 0,19kg/hộ. Môi trường ở khu dân cư ngày càng xanh, sạch, đẹp; tình trạng xả rác và thải bỏ rác bừa bãi đã giảm rõ rệt.
Theo ông Học, đối với các hộ kinh doanh du lịch (homestay), việc thực hiện mô hình không rác phi tập trung mang lại hình ảnh thân thiện môi trường và nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo ấn tượng tốt đẹp với du khách. Tổ dân phố đã đề nghị phường Hải Vân và các đơn vị liên quan hỗ trợ nhân rộng mô hình này để Nam Yên ngày càng xanh, sạch, đẹp và phát triển du lịch bền vững.
Nâng cao năng lực thu gom rác
Bà Quách Thị Xuân, Giám đốc Tổ chức Môi trường Thái Bình Dương tại Việt Nam (PE-VN) cho rằng, kết quả thực hiện mô hình không rác phi tập trung tại tổ dân phố Nam Yên (phường Hải Vân) được tổng hợp thành báo cáo để trở thành tài liệu tham khảo nhằm phục vụ việc nhân rộng và phát triển mô hình này tại các khu vực khác của thành phố Đà Nẵng.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, hiện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng có 5 khu xử lý rác tập trung tại khu vực đô thị và đồng bằng (5 khu xử lý rác: Khánh Sơn, Tam Nghĩa, Tam Xuân 2, Đại Hiệp, Cẩm Hà). Các khu xử lý này tiếp nhận rác được thu gom, vận chuyển từ 59 xã, phường với tổng khối lượng rác trung bình khoảng 2.052 tấn/ngày.
Ở khu vực trung du, chỉ có 2 bãi rác đang hoạt động chủ yếu phục vụ xử lý rác ở khu vực 2 xã Quế Sơn và Nông Sơn.
Ở các xã miền núi, chỉ có một số xã ở trung tâm hành chính các huyện cũ hoặc trung tâm cụm xã có 7 bãi rác quy mô nhỏ đang hoạt động, chủ yếu phục vụ xử lý rác thải được thu gom, vận chuyển về từ các khu vực trung tâm xã…
Ông Nguyễn Viết Thuận, Phó Chi cục Bảo vệ môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho hay, đối với khu vực miền núi, phần lớn các khu xử lý rác được đặt tại trung tâm các huyện trước đây. Địa hình phức tạp, khoảng cách xa, giao thông khó khăn khiến công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác gặp nhiều trở ngại, chi phí cao nhưng hiệu quả chưa tương xứng.
Trước nhiều khó khăn như vậy, tại nhiều làng, bản ở miền núi, không ít hộ dân tự thực hiện các biện pháp tự xử lý rác để giảm thiểu phát sinh rác ra môi trường rất tốt. Một số làng, bản còn thống nhất vị trí đổ rác, biện pháp phân loại, xử lý rác và thực hiện rất nghiêm túc, rất ít có tình trạng vứt rác bừa bãi nên khá sạch.
Thực tế này cho thấy sự tham gia tích cực của cộng đồng giúp giảm áp lực, khó khăn cho công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác, nhất là việc giảm thiểu phát sinh rác ngay tại nguồn phát thải.
Sở Nông nghiệp và Môi trường đang lập đề án tổng thể nâng cao năng lực thu gom, vận chuyển, xử lý rác trên địa bàn thành phố. Đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền và huy động sự tham gia của cộng đồng vào công tác này, trong đó chú trọng tuyên truyền để huy động sự tham gia tích cực của các chủ nguồn thải rác (người dân, doanh nghiệp…) vào việc thu gom và xử lý rác.