Bới đất tìm ADN, đưa liệt sĩ về quê mẹ
VHXQ - Với hơn 26 ngàn mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại các nghĩa trang, thành phố Đà Nẵng đang bước vào cuộc chạy đua với thời gian để lấy mẫu giám định ADN nhiều nhất cả nước. Nhiều hài cốt đã hòa vào đất sau hơn nửa thế kỷ, mỗi mẩu xương, chiếc răng còn sót lại đều là hy vọng mong manh đưa các anh trở về với gia đình.
Những giây phút nghẹn lòng giữa nghĩa trang
Đứng giữa Nghĩa trang Liệt sĩ xã Hòa Tiến những ngày linh thiêng của tháng Bảy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Trần Anh Tuấn nghẹn giọng: “Đất nước đã hòa bình hơn 50 năm, kinh tế phát triển, đời sống người dân thay đổi nhưng việc chưa tìm được thông tin các liệt sĩ còn nằm lại ở lòng đất… là một món nợ và là nỗi day dứt đối với người ở lại”.
Trưa 1/7, khuôn viên Nghĩa trang Liệt sĩ xã Hòa Tiến nóng hầm hập như giữa nồi rang. Hai lều dã chiến được dựng ở hai vị trí cách không xa nhau: một dùng bảo quản các mẫu vật vừa thu thập, lều còn lại liên tục được di chuyển theo từng ngôi mộ để che cho lực lượng cất bốc làm nhiệm vụ.
Mồ hôi ướt đẫm áo, Trung tá Nguyễn Linh Thiên, Trưởng ban Chính sách, Phòng Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng, tất bật di chuyển giữa các nghĩa trang để hỗ trợ những tổ công tác lấy mẫu. Từ ngày triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, khối lượng công việc của ông tăng lên gấp nhiều lần.
“144 nghĩa trang đang đồng loạt triển khai lấy mẫu ADN. Anh em làm việc từ sáng đến tối. Điều mong mỏi lớn nhất là lấy được nhiều mẫu đủ điều kiện xét nghiệm. Chỉ cần thêm một liệt sĩ tìm được gia đình cũng là niềm hạnh phúc rất lớn của chúng tôi", ông Thiên nói.
Nghĩa trang Liệt sĩ xã Hòa Tiến là một trong những nơi có số mộ chưa xác định được thông tin nhiều nhất Đà Nẵng. Gần 300 ngôi mộ được cắm cờ Tổ quốc, trên bia chỉ ghi dòng chữ "Liệt sĩ chưa xác định được thông tin". Ngoài khu nghĩa trang này, Ban Chỉ huy Quân sự xã Hòa Tiến còn phải khai quật thêm hai nghĩa trang khác, với tổng số hơn 500 phần mộ cần lấy mẫu.
Nhiều tuần qua, bộ đội chính quy, dân quân địa phương và tổ thợ cất bốc (4 người dân địa phương) cùng nhau làm việc từ sáng tới tối. Cái nóng dưới tấm bạt nhựa như thiêu như đốt, nhưng điều khiến mọi người nặng lòng hơn cả là khoảnh khắc mở từng nắp mộ. Sau hàng chục phút cẩn thận gạt từng lớp cát, nhiều ngôi mộ chỉ còn lại nắm đất đen. Hài cốt của những người từng cầm súng bảo vệ Tổ quốc đã hòa vào lòng đất.
Trung tá Nguyễn Phú Thịnh - Chính trị viên Phó Ban Chỉ huy Quân sự xã Hòa Tiến cho biết, mỗi ngày tổ cất bốc khai quật khoảng 20 mộ. "Nhiều hài cốt đã phân hủy hoàn toàn. Anh em phải gạn từng nắm cát, chắt chiu từng mẩu xương nhỏ nhất với hy vọng còn giữ được ADN."
Cuộc chạy đua với thời gian
Theo Bộ Tư lệnh Quân khu 5, toàn quân khu hiện có hơn 50.000 ngôi mộ liệt sĩ trong các nghĩa trang được lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Riêng Đà Nẵng chiếm hơn một nửa số lượng này.
Để kịp thời đẩy nhanh tiến độ, các đội chuyên môn được thành lập với các thành phần gồm Ban chỉ huy quân sự các xã, công an làm nhiệm vụ hỗ trợ an ninh, các thành viên trực tiếp cất bốc. Đặc biệt, cán bộ Trung tâm Pháp y Đà Nẵng có mặt ngay tại nghĩa trang để đánh giá từng mẫu hài cốt trước khi chuyển ra Hà Nội xét nghiệm.
Đứng dưới cái nắng gần 40 độ C trong bộ đồ bảo hộ kín mít, ông Đậu Minh Thanh, cán bộ Trung tâm Pháp y Đà Nẵng, tiếp nhận từng mẫu hài cốt được phủ quân kỳ đưa tới. "Mỗi lần tiếp nhận một mẫu, chúng tôi phải thay toàn bộ đồ bảo hộ để tránh nhiễm chéo ADN. Mọi thao tác đều phải tuyệt đối chính xác vì đây có thể là cơ hội cuối cùng để xác định danh tính một liệt sĩ", ông Thanh nói.
Theo ông, chỉ khoảng 30% mẫu thu được đủ điều kiện gửi đi xét nghiệm. Ngay cả những mẫu đạt yêu cầu cũng chưa chắc thành công bởi nhiều hài cốt đã mủn mục, ADN bị phân hủy theo thời gian.
Ông Thanh cũng cho biết mỗi mẫu vật được xem là đủ điều kiện lấy mẫu phải có đủ xương to, xương nhỏ, mẩu răng… Hài cốt đưa lên được đặt lên bàn lấy mẫu, cán bộ sẽ trực tiếp đánh giá, chắt chiu từng mẩu xương nhỏ nhất để cắt theo kích cỡ, đặt vào hộp rồi điền thông tin. Đều đặn hằng tuần, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng sẽ gom các mẫu lấy được từ nghĩa trang, đưa ra Hà Nội xét nghiệm.
Trung tá Nguyễn Linh Thiên cho biết ông cùng anh em đã trực tiếp ra thủ đô, mang theo từng mẫu vật được lấy từ nghĩa trang với niềm mong mỏi, hy vọng sẽ tìm ra được người thân liệt sĩ, đưa các anh về với mẹ, với quê nhà. Các mẫu ADN của liệt sĩ sau khi xét nghiệm sẽ đồng bộ với dữ liệu từ Bộ Công an để khớp thông tin gia đình.
Từ đầu năm đến nay, Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (PC06) Công an Đà Nẵng đã phối hợp thu nhận hơn 2.000 mẫu ADN của thân nhân các gia đình có liệt sĩ chưa xác định được nơi an táng.
Mỗi mẫu ADN được bổ sung vào cơ sở dữ liệu đồng nghĩa với việc thêm một tia hy vọng để những người con đã nằm lại hơn nửa thế kỷ có thể được gọi đúng tên và trở về với gia đình.