Diễn ngôn triết học bằng hình tượng điêu khắc - sắp đặt

Dù có hai phong cách sáng tạo không thể trộn lẫn, họ lại tương hỗ trong sự chuyển hóa ý niệm Vượt qua bằng ngôn ngữ tạo hình điêu khắc và sắp đặt không gian.

Vượt qua giới hạn của điêu khắc

Diễn ra từ 1/7 đến 10/8, tại trụ sở Hội Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh (218A Pasteur, Quận 3), 5 tác phẩm của Bùi Hải Sơn và 5 tác phẩm của Hoàng Tường Minh được sắp đặt theo đặc điểm kiến trúc, trên một mặt bằng chỉ khoảng 450m², chia làm 2 khu vực, 10 tác phẩm có trọng lượng trên 2.200kg sẽ lấp đầy khối tích không gian 750m3 bằng sự kết hợp đặc biệt của kim loại, gỗ, thủy tinh, phế liệu, ánh sáng và các tấm lưới plastic.

Đây có thể xem là một cuộc phiêu lưu nghệ thuật. Bởi lẽ, nó đặt mục tiêu kích thích nhận thức qua quá trình cảm thụ thẩm mỹ, từ ngôn ngữ điêu khắc riêng của hai nghệ sĩ đến hiệu quả nghệ thuật chung trong không gian tổng thể bao gồm tính vật chất có thể quan sát, các yếu tố vô hình của khoảng trống, sự chiếm chỗ, ánh sáng và bóng tối.

Năm tác phẩm Trầm tích I, II, V và Thị kiến/ Trầm tích III, IV của Bùi Hải Sơn vẫn sử dụng dạng thể “hạt mầm” - biểu tượng nghệ thuật xuyên suốt sự nghiệp sáng tác; thủ pháp tách lớp, điêu khắc “giải phẫu” phối hợp tạo hình đa chất liệu của ông đã đề xuất cách nhìn theo hướng khái niệm hóa, từ hiện thực vật chất “trầm tích” dẫn đến phạm trù thời gian, bản chất và biến dịch, hủy diệt và tái sinh.

Năm tác phẩm Không giới hạn I, II, III, IV, V của Hoàng Tường Minh là hình ảnh biểu tượng hiện thực về ý chí sức mạnh (làm chủ bản năng, vượt qua nghịch cảnh và chuyển hóa năng lượng sáng tạo có thể tham khảo trong triết học của Friedrich Nietzsche). Các biến điệu của sức căng, sự tương phản của trọng lực vừa là hình thức, vừa mang tính nội dung đã được Hoàng Tường Minh thể hiện trong nhiều tác phẩm, nhưng lần này là sự tập trung vào tâm điểm của lực kéo, nơi xuất hiện điểm giới hạn bền kéo và điểm đứt - ranh giới cuối cùng của tự do và phận số, của quá khứ và tương lai.

Hoàng Tường Minh từng chia sẻ về ý niệm không giới hạn: “Không giới hạn với tôi không phải là tuyên ngôn mà là hành trình - liên tục đối thoại, va chạm, và vượt qua những giới hạn của chính mình. Tuổi tác không làm tôi thấy bị giới hạn, mà giúp tôi nhìn mọi thứ sâu hơn, bình tĩnh hơn. Khi còn trẻ, ta phá giới hạn bằng năng lượng, khi trưởng trưởng thành, ta vượt giới hạn bằng sự hiểu biết. Quan trọng là đừng bao giờ ngừng khát vọng sáng tạo".

Thách thức lớn nhất là giữ được cảm giác chuyển động trong một khối vật liệu rất nặng. Việc xử lý mối hàn, liên kết giữa sắt đen và inox, vừa phải đảm bảo kỹ thuật, vừa tạo hiệu quả tương phản ánh sáng, là công đoạn đòi hỏi nhiều tính toán và kiên nhẫn. Hoàng Tường Minh xem đây như một cuộc đối thoại giữa người nghệ sĩ và vật chất - nơi kỹ thuật trở thành một phần của ý niệm.

Còn chia sẻ về ý niệm vượt qua, Bùi Hải Sơn nói: “Chủ đề Trầm tích là một hướng đi mới trong sáng tác của tôi. Điều tôi quan tâm không phải là câu chuyện lịch sử của những vỏ đạn, phế liệu, mà là khả năng chúng có thể bắt đầu một đời sống khác khi trở thành tác phẩm nghệ thuật. Tôi tin rằng vật liệu cũng có ký ức, và nghệ thuật có thể giúp ký ức ấy chuyển hóa thành năng lượng tích cực. Đó chính là điều tôi muốn bày tỏ qua các tác phẩm trong triển lãm Vượt qua”.

Chính vì vậy, triển lãm Vượt qua thể hiện được khát vọng mở rộng tư duy, vượt qua những giới hạn của bản thân và của chính điêu khắc để hướng đến những khả năng mới. Hai nhà điêu khắc đã kết hợp với Hội Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh và các chuyên gia ánh sáng như UNIOS và ASA để sắp đặt tác phẩm và không gian được tôn tạo lẫn nhau. Cách bài trí lần này cũng là một điểm đáng chú ý của làng điêu khắc.

Tái sinh từ trầm tích

Tựa đề triển lãm nghệ thuật Vượt qua của hai nhà điêu khắc Bùi Hải Sơn và Hoàng Tường Minh mang tinh thần triết học sâu sắc về sự giải phóng, niềm hy vọng, sự sống mới và hành trình chuyển dịch từ bóng tối ra ánh sáng. Tuyên ngôn nghệ thuật của triển lãm cũng khái quát trọn vẹn tư duy sáng tác của hai nhà điêu khắc.

Theo đó, triển lãm Vượt qua hình thành từ hai trục suy tưởng: Trầm tích và Không giới hạn. Nếu Trầm tích gợi lên những lớp ký ức lắng đọng của lịch sử và đời sống, nơi các dấu vết của chiến tranh, chia cắt và trải nghiệm cá nhân tích tụ như những tầng địa chất của thời gian. Trong khi đó, Không giới hạn mở ra một chuyển động khác: Khả năng vượt qua các ranh giới vật chất và tinh thần để tái cấu trúc không gian tự do.

Giám tuyển Vũ Huy Thông nhận định, đặt cạnh nhau, hai dòng ý niệm này tạo nên một hành trình chuyển hóa. Từ những lớp ký ức trầm lắng đến mong muốn phá vỡ rào cản, các tác phẩm trong triển lãm gợi ra câu hỏi về cách con người đối diện với quá khứ để mở ra những khát vọng mới. Vượt qua, vì thế không chỉ là hành động đi qua một giới hạn, mà còn là quá trình biến chính những giới hạn ấy thành điểm khởi đầu của tự do.

Sự kết nối giữa hai ý niệm này tạo nên hành trình chuyển hóa từ ký ức đến hy vọng. Thông qua các tác phẩm với chất liệu mang hơi thở đương đại, triển lãm mời người xem nhìn lại quá khứ như một nguồn chất liệu cho sáng tạo, nuôi dưỡng sức mạnh nội tâm và mở ra những góc nhìn mới về cuộc sống.

Triển lãm điêu khắc - sắp đặt Vượt qua của hai nghệ sĩ Bùi Hải Sơn và Hoàng Tường Minh không chỉ mang tính chất hoành tráng của hàng tấn vật liệu và hàng nghìn giờ lao động sáng tạo, tư tưởng nghệ thuật sâu sắc của nó cũng là những giá trị rất đáng ca ngợi trong bối cảnh đời sống xã hội và nghệ thuật Việt Nam hiện nay.

Với nghệ thuật điêu khắc hiện tại, Bùi Hải Sơn và Hoàng Tường Minh thuộc lớp nghệ sĩ có thành tựu nghệ thuật được ghi nhận rộng rãi, có tầm ảnh hưởng hàng đầu, đặc biệt tại Thành phố Hồ Chí Minh, nơi hai ông sống, tham gia các hoạt động sáng tác và giảng dạy nghệ thuật điêu khắc nhiều thập niên qua.

LÝ ĐỢI