Nghiên cứu đầu tư các công trình ngăn mặn phù hợp
Trước những thay đổi trong việc điều tiết nước trong mùa cạn của các nhà máy thủy điện trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn, thành phố Đà Nẵng đang khẩn trương nghiên cứu cũng như chỉ đạo đề xuất chủ trương đầu tư các công trình ngăn mặn phù hợp ở hạ lưu nhằm bảo đảm cấp nước sinh hoạt và sản xuất.
Nhiễm mặn kéo dài, cường độ lớn
Sau khi mực nước sông Vu Gia tại trạm thủy văn Ái Nghĩa (xã Đại Lộc) và sông Yên tại thượng lưu đập dâng An Trạch (xã Hòa Tiến) hạ xuống mức thấp lịch sử vào tháng 8/2023 và tháng 2/2024 làm nhiều trạm bơm cấp nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp phải ngừng hoạt động cục bộ, việc điều tiết nước từ các hồ chứa (thủy điện) trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn trong mùa cạn có sự thay đổi.
Theo đó, việc điều tiết nghiêng về bảo đảm mực nước sông Yên tại thượng lưu đập dâng An Trạch từ 1,6m trở lên để có đủ cao trình mực nước tối thiểu tại các bể hút cho các trạm bơm hoạt động, thay vì nghiêng về khống chế độ mặn tại các sông ở hạ lưu, nhất là tại cửa thu nước thô vào nhà máy nước Cầu Đỏ (phường Cẩm Lệ).
Việc này không chỉ dẫn đến nồng độ mặn tại cửa thu nước thô vào nhà máy nước Cầu Đỏ gia tăng cao, mà còn làm cho nước mặn có điều kiện xâm nhập quá sâu lên thượng lưu các sông.
Điển hình là trong tháng 5 và 6/2024, nước mặn xâm nhập sâu lên sông Túy Loan khiến nhiều trạm bơm cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp ở sông Túy Loan và sông Yên bơm nhầm nước mặn vào ruộng lúa rồi ngừng hoạt động nhiều ngày ngay đầu vụ hè thu.
Nửa đầu tháng 5/2026, nước mặn cũng xâm nhập các bể hút của trạm bơm Túy Loan, Miếu Ông, Dương Sơn ở sông Yên và Túy Loan với nồng độ mặn lớn, dẫn đến chậm cấp nước phục vụ sản xuất lúa vụ hè thu.
Theo Công ty CP Cấp nước Đà Nẵng, qua thống kê từ năm 2016 đến hết tháng 6/2026, trong năm 2024, tại cửa thu nước thô vào nhà máy nước Cầu Đỏ (phường Cẩm Lệ) có đến 172 ngày bị nhiễm mặn nặng, chỉ thấp hơn năm 2019 (206 ngày), nhưng độ mặn lớn nhất đến 11.697mg/l, cao gấp đôi so với năm 2019 (5.109mg/l).
Trong 6 tháng đầu năm 2026, có đến 123 ngày bị nhiễm mặn nặng trong bối cảnh trong mùa mưa bão năm 2025 có lũ lụt lịch sử, nhưng độ mặn lớn nhất đến 12.426mg/l, cao nhất trong 10 năm qua.
Ông Trần Phước Thương, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Cấp nước Đà Nẵng cho hay, các nhà máy thủy điện cũng thường giảm lưu lượng xả nước vào những ngày cuối tuần làm cho độ mặn tại cửa thu nước thô vào nhà máy nước Cầu Đỏ tăng cao vào những ngày đầu tuần.
Trong bối cảnh thay đổi phương thức điều tiết nước từ các nhà máy thủy điện trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn vào mùa cạn theo hướng không dùng nước ngọt xả về đẩy mặn cho khu vực cửa thu nước thô nhà máy nước Cầu Đỏ như trước đây, thành phố cần yêu cầu các nhà máy thủy điện tăng cường xả nước về hạ du sông Vu Gia khi mực nước sông Yên tại thượng lưu đập dâng An Trạch hạ thấp dưới 1,6m (tối đa khoảng 8 giờ trong một ngày) để đảm bảo cao trình mực nước cho các trạm bơm phòng mặn hoạt động phục vụ cấp nước sinh hoạt.
Ngoài ra, cần chỉ đạo xây dựng phương án thi công đập tạm ngăn mặn để khi xảy ra tình huống bất thường, khẩn cấp thì kịp thời triển khai ngay nhằm đảm bảo cấp nước sinh hoạt và sản xuất cho khu vực trung tâm thành phố.
Chi Cục trưởng Chi cục Quản lý tài nguyên nước và Thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường) Phạm Quang Đông cũng cho rằng, cần thiết nghiên cứu đầu tư tuyến đập tạm ngăn mặn ở lưu vực sông Túy Loan và hạ lưu sông Yên để bảo đảm nguồn nước ngọt phục vụ sản xuất cho 150ha đất nông nghiệp.
Tránh phụ thuộc vào thủy điện
Năm nay, nước mặn còn xâm nhập sâu vào sông Thu Bồn làm nhiễm mặn kéo dài tại cửa thu nước thô vào nhà máy nước Nam Phước, ảnh hưởng đến việc cấp nước sinh hoạt cho nhiều hộ dân ở xã Nam Phước.
Nước mặn cũng xâm nhập sâu vào sông Vĩnh Điện gây ảnh hưởng đến việc vận hành của các trạm bơm cấp nước sinh hoạt và làm hơn 360ha đất nông nghiệp tại 2 phường Ngũ Hành Sơn và Điện Bàn Đông (thuộc các khu tưới trạm bơm Tứ Câu, Cẩm Sa và Vĩnh Điện) không thể gieo sạ lúa hè thu.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, sở sẽ sớm chủ động phối hợp với các địa phương, đơn vị triển khai các hạng mục phòng chống hạn, thiếu nước và xâm nhập mặn trong năm 2027, trong đó có tuyến đập tạm ngăn mặn trên sông Vĩnh Điện.
Về lâu dài, thành phố đang quy hoạch, xúc tiến triển khai các thủ tục xây dựng đập dâng, công trình dâng nước trên dòng chính đối với các sông có biến động lớn về lòng dẫn, diễn biến hạ thấp đáy sông, suy giảm mực nước và nguy cơ xâm nhập mặn cao như sông Tam Kỳ, Vu Gia, Thu Bồn, Vĩnh Điện, Cu Đê...
Trong đó, UBND thành phố cũng đã phê duyệt giao nhiệm vụ cho đơn vị liên quan lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư các dự án dự kiến đầu tư công trình ngăn mặn trên sông Vĩnh Điện.
Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông và nông nghiệp Đà Nẵng đang thực hiện các bước thủ tục đầu tư công trình ngăn mặn trên sông Thu Bồn thuộc danh mục các dự án trong Chương trình hành động triển khai thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số của Thành ủy Đà Nẵng (Chương trình số 42-CT/TU ngày 10/2/2026) với tổng mức đầu tư dự kiến 1.000 tỷ đồng, thực hiện dự án từ năm 2026 - 2030.
Thành phố đang nghiên cứu đầu tư xây dựng đập điều tiết nước trên sông Quảng Huế; nâng cấp, sửa chữa hệ thống thủy lợi An Trạch…
Ông Trương Xuân Tý, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho hay, ngày 23/7, sở đã đi khảo sát, kiểm tra thực địa tại các tuyến sông để xây dựng bài toán tổng thể về ngăn mặn, giữ ngọt, nhất là trên hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn. Khi giải được bài toán này thì việc ứng phó với hạn, mặn của Đà Nẵng sẽ hữu hiệu.
“Việc sử dụng nước ở hạ du của thành phố Đà Nẵng đang phụ thuộc nhiều vào công tác vận hành điều tiết nước của các nhà máy thủy điện ở thượng nguồn, ngoại trừ lưu vực sông Cu Đê. Do đó, thành phố đang xây dựng phương án ứng phó với hạn, mặn, đảm bảo nhu cầu sử dụng nước ở hạ du mà tránh bị phụ thuộc vào chế độ vận hành của các nhà máy thủy điện”, ông Trương Xuân Tý nói.