Vọng theo hội làng Cơ Tu

Chủ tịch UBND xã Tây Giang Arất Blúi nói, đây là lần đầu tiên chính quyền địa phương tổ chức ngày hội văn hóa truyền thống Cơ Tu quy mô toàn xã. Sau khi sáp nhập từ các xã cũ gồm: Lăng, Dang và A Tiêng, ngày hội được tổ chức như một cuộc hội ngộ mang đậm sắc màu văn hóa, gắn kết cộng đồng Cơ Tu gần nhau hơn. Người dân gửi gắm niềm mong ước về một cuộc sống mới tốt đẹp hơn.

Giai điệu ngày mùa

Mưa rả rích trên sân gươl Làng truyền thống Cơ Tu Tây Giang. Con trâu đã được buộc sẵn. Sau tiếng trống của già làng, hơn 500 nghệ nhân từ 14 thôn trên địa bàn xã cùng nhau tề tựu dưới mái gươl, tất bật chuẩn bị cho ngày hội chung.

Già Bhriu Pố, người ở thôn Lăng, đại diện các già làng khấn thần linh, xin phép tổ chức ngày hội, mời các vị thần cùng về chứng giám.

Lời khấn vừa dứt, chiêng trống nổi lên. Hàng chục nghệ nhân Cơ Tu chính thức bước vào ngày hội bằng vũ điệu truyền thống, tái hiện không gian ngày mùa, mừng quê hương đổi mới.

“Nào! Các chàng trai, cô gái hãy cùng chung tay múa say vũ điệu tâng tung da dá, cùng dâng lên thần linh những gì tốt đẹp nhất, cầu mong dân làng khỏe mạnh, mùa màng tốt tươi, cộng đồng no đủ. Hú…”.

Già Bhriu Pố đầu đội lông chim, tay đeo nanh thú, đứng trước gươl, dùng tay rải những hạt gạo lên trời. Ngày hội chính thức bắt đầu.

Nghệ nhân các thôn lần lượt vào hội chung. Vũ điệu tâng tung da dá được múa quanh vòng tròn cây nêu. Hòa theo nhịp trống, điệu múa thể hiện niềm tin và sức mạnh cộng đồng.

Người Cơ Tu vốn tin vào sức mạnh của thần linh. Khi hoạt cảnh tái hiện nghi thức cúng thần lúa hoàn thành, họ dâng lên thần linh một con gà trống, cùng với trâu là những vật tế chính trong nghi lễ của ngày hội.

Gà trống sau đó được đại diện già làng ném lên ngọn cây nêu, nơi những ống lồ ô được chẻ nhỏ, đan thành hình chiếc phễu ngửa lên trời, hàm ý gửi gắm những lời cầu nguyện tốt đẹp nhất đến với dân làng.

Ông Pơloong Plênh, Phó trưởng Phòng Văn hóa - xã hội xã Tây Giang cho biết, theo tập tục của người Cơ Tu, sau mỗi mùa thu hoạch lúa, nắm cơm đầu tiên được làm lễ cúng dâng lên thần linh. Tùy theo quy mô tổ chức, trong phạm vi gia đình hay cộng đồng, lễ vật được chuẩn bị tương ứng.

“Cái hay nhất trong tục ăn mừng lúa mới chính là sự kết nối tâm linh giữa con người với đất trời thông qua thần linh. Vì thế, xuyên suốt không gian ngày hội, chúng tôi chú trọng tái hiện các nghi thức nguyên bản nhất trong hội làng mừng lúa mới của đồng bào Cơ Tu. Giai điệu ngày mùa là sự hòa quyện tất cả tinh túy văn hóa truyền thống cùng dâng lên thần linh, đất trời”, ông Pơloong Plênh chia sẻ.

Lan tỏa giá trị tích cực

Theo ông Pơloong Plênh, chủ đề ngày hội “Tây Giang ngày mới - Giai điệu ngày mùa” gợi lên một không gian rộng lớn, bao trùm cả vùng đất và danh xưng xã mới sau sáp nhập.

Gắn với đó là những giai điệu ngày mùa, thông qua các hoạt cảnh chân thực tái hiện lễ mừng lúa mới và trình diễn múa tâng tung da dá, giao lưu nói lý - hát lý, thi ẩm thực truyền thống… Đặc biệt, không gian thi giã gạo, gói bánh sừng trâu cũng phần nào tái hiện “giai điệu ngày mùa” trên bản làng của cộng đồng Cơ Tu.

Gần 3 ngày (từ ngày 6/8 đến ngày 8/8) diễn ra ngày hội, già Bhriu Pố gần như có mặt xuyên suốt, cùng dân làng mang đến cho người xem một không gian văn hóa đậm đặc sắc màu.

“Công việc của già không đầu không cuối”, hết đứng ra cúng thần linh lại dặn dò nghệ nhân giữ đúng nhịp chiêng trống theo điệu múa, điệu nhảy tâng tung da dá.

Khi có đông người trẻ tụ tập dưới mái gươl, già Pố lấy ra từ chiếc ta’lec (gùi 3 ngăn của đàn ông Cơ Tu) một ống nứa dài nửa mét, trình diễn tiết mục “giả tiếng chim, thú” đầy độc đáo và thú vị.

Đêm mưa núi, bên trong gươl tại Làng truyền thống Cơ Tu Tây Giang, câu chuyện ngày hội tiếp tục được kể bằng câu lý. Những già làng uy tín của cộng đồng ngồi bên mâm tiệc chung theo vòng tròn lớn.

Cuộc đối đáp như một cách trao truyền bản sắc. Câu lý trở thành sợi dây kết nối giữa người nói và người nghe, giữa nghệ nhân và những người trẻ.

Khi mọi chuyện đã được “thuận lòng”, đại diện già làng gỡ bỏ lá chuối khỏi mâm, bữa tiệc chung chính thức bắt đầu.

Những sản phẩm truyền thống Cơ Tu được mang đến bày biện ở lễ hội.

Hơn 10 năm miệt mài bên khung dệt, cô gái Cơ Tu ở thôn Tưr Blúp Thị Nang mang đến hội làng hàng chục sản phẩm thắt lưng phụ nữ bằng chất liệu thổ cẩm (pa’pat).

Lung linh trong sắc màu thổ cẩm, chị Nang nói, mỗi sản phẩm mang câu chuyện và giá trị khác nhau, như một cách chị quảng bá, kể lại hành trình vực dậy nghề truyền thống vốn đã bị mai một từ rất lâu.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Tây Giang cho biết, rất nhiều hoạt động văn hóa được tổ chức trong khuôn khổ ngày hội lần đầu tiên này, với mục tiêu hướng đến bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu gắn với phát triển du lịch bền vững.

Thông qua các hoạt động, địa phương kỳ vọng quảng bá hình ảnh vùng đất, con người Tây Giang; phát huy tiềm năng văn hóa để phát triển du lịch cộng đồng, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống người dân và tăng cường khối đại đoàn kết các dân tộc.

“Đây cũng là dịp tôn vinh các nghệ nhân, khuyến khích thế hệ trẻ tiếp nối, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống Cơ Tu trên địa bàn xã”, ông Tuấn nói.

Ngoài kia, nắng đã lấp lánh trước thềm gươl…

ALĂNG NGƯỚC