Tăng cường tự chủ về thanh toán số
Các nền kinh tế đang tăng quyền chủ động đối với hạ tầng thanh toán, giảm phụ thuộc vào mạng lưới nước ngoài và mở thêm lựa chọn cho người dân, doanh nghiệp.
Thanh toán số đang dần trở thành vấn đề gắn liền với chủ quyền kinh tế và khả năng tự chủ của mỗi quốc gia.
Nỗ lực giảm sự phụ thuộc
Theo Euronews, Liên minh châu Âu (EU) đang xây dựng mạng lưới thanh toán hiệu quả để xử lý giao dịch nội khối và đặc biệt là xuyên biên giới, thay vì phụ thuộc nhiều vào các mạng lưới do tổ chức bên ngoài “lục địa già” thống trị.
Tại khu vực đồng Euro, hai công ty của Mỹ thống trị lĩnh vực thanh toán toàn cầu Visa và Mastercard hiện chiếm khoảng 61% giao dịch thanh toán bằng thẻ và gần như toàn bộ giao dịch thẻ xuyên biên giới. Sự phổ biến của hai mạng lưới quốc tế này mang lại lợi ích rõ rệt. Bởi, người dùng có thể sử dụng một chiếc thẻ tại nhiều quốc gia trong khi doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận khách hàng quốc tế.
Song, sự tiện lợi này lại đi kèm vấn đề về chi phí và quyền kiểm soát. Theo đó, các doanh nghiệp phải trả phí cho mạng lưới thẻ và mức phí chịu ảnh hưởng bởi những điều kiện thương mại được thiết lập bên ngoài EU.
Cạnh đó, khi thanh toán bằng thẻ hoặc điện thoại, thông tin giao dịch có thể được chuyển ra ngoài EU và lưu trữ tại quốc gia thứ ba, nơi dữ liệu có thể được sử dụng để xây dựng hồ sơ hành vi người tiêu dùng. Như vậy, khi nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào hạ tầng bên ngoài, những thay đổi về chi phí, công nghệ, quy định hoặc địa chính trị đều có thể tác động đến hoạt động kinh tế trong nước.
Do đó, Ngân hàng Trung ương châu Âu đang gấp rút triển khai đồng Euro kỹ thuật số nhằm tăng khả năng tự chủ về thanh toán số. Dạng tiền điện tử này sẽ cho phép thanh toán trực tuyến và ngoại tuyến. Các ngân hàng thương mại và nhà cung cấp dịch vụ thanh toán trực tiếp cung cấp dịch vụ tới người dùng.
Chương trình thí điểm đồng Euro kỹ thuật số dự kiến bắt đầu từ năm 2027 với sự tham gia của 36 nhà cung cấp dịch vụ thanh toán, trước khi có thể được triển khai cho thanh toán bán lẻ từ năm 2029. Như vậy, châu Âu đứng trước cơ hội xây dựng hệ sinh thái thanh toán số hoạt động hiệu quả dưới sự kiểm soát của chính mình ngay trên “sân nhà”.
Đa dạng mô hình mới
Nhiều quốc gia khác cũng theo đuổi mục tiêu tự chủ về hệ thống thanh toán số. Theo AP, tại Brazil, hệ thống thanh toán số nhanh và miễn phí PIX đã vươn lên trở thành phương thức thanh toán chủ đạo tại Brazil, chiếm khoảng 54% tổng số giao dịch trong nước. Đối với khách du lịch, thanh toán bằng PIX tại quốc gia Nam Mỹ này có thể rẻ hơn nhiều so với sử dụng thẻ Visa hoặc Mastercard quốc tế.
Sự phát triển nhanh chóng của PIX cho thấy hệ thống thanh toán nội địa thuận tiện, an toàn với chi phí thấp có thể thay đổi đáng kể thói quen của người dân và giảm nhu cầu sử dụng mạng lưới thanh toán truyền thống.
Sáng kiến tại EU và Brazil cho thấy cuộc cạnh tranh trong lĩnh vực tài chính đang chuyển sang một cấp độ mới. Bên cạnh ngân hàng, tổ chức tài chính hay công ty công nghệ tư nhân, các quốc gia và khu vực kinh tế cũng đang nỗ lực xây dựng hạ tầng thanh toán phục vụ thị trường của chính mình.
Bước tiến đáng chú ý hiện nay là nỗ lực kết nối các hệ thống thanh toán nội địa với nhau. Theo Euronews, tại khu vực đồng Euro, Liên minh thanh toán châu Âu (EuroPA) và Sáng kiến thanh toán châu Âu (EPI) ký thỏa thuận kết nối các hệ thống thanh toán tức thời, với tiềm năng phục vụ khoảng 380 triệu người tại 15 quốc gia châu Âu. EuroPA quy tụ nhiều nền tảng thanh toán phổ biến như MB WAY (Bồ Đào Nha), Bizum (Tây Ban Nha) và Andorra, Bancomat (Ý), Vipps MobilePay (khu vực Bắc Âu), Blik (Ba Lan) và IRIS (Hy Lạp).
Trong khi đó, EPI phát triển thương hiệu Wero tại các thị trường như Đức, Pháp, Bỉ, Hà Lan và Luxembourg. Mục tiêu là tạo ra khả năng thanh toán xuyên biên giới mà người dùng không cần thay đổi ứng dụng. Chẳng hạn, người dùng Wero tại Pháp có thể chuyển tiền cho người dùng Bizum ở Tây Ban Nha gần giống như thực hiện giao dịch nội địa.
Thanh toán số được ví như “hệ điều hành” của nền kinh tế số. Khi dòng tiền ngày càng được số hóa, năng lực tự chủ trong thanh toán sẽ quyết định sự thuận tiện giao dịch lẫn góp phần bảo đảm sức chống chịu và vị thế của mỗi nền kinh tế trong hệ thống tài chính toàn cầu.