Mở không gian, kết nối chuỗi cung ứng logistics Đà Nẵng
Vai trò của các hành lang kinh tế và vận tải xuyên biên giới ngày càng quan trọng. Nhận diện rõ xu thế này, Đà Nẵng đang tích cực triển khai các giải pháp phát triển hạ tầng, tăng cường kết nối liên vùng nhằm tối ưu hóa năng lực cạnh tranh và bảo đảm sự liền mạch của chuỗi cung ứng.
Mở không gian, kết nối chuỗi cung ứng logistics Đà Nẵng
Vai trò của các hành lang kinh tế và vận tải xuyên biên giới ngày càng quan trọng. Nhận diện rõ xu thế này, Đà Nẵng đang tích cực triển khai các giải pháp phát triển hạ tầng, tăng cường kết nối liên vùng nhằm tối ưu hóa năng lực cạnh tranh và bảo đảm sự liền mạch của chuỗi cung ứng.
Thúc đẩy vận tải xuyên biên giới
Cần khai thác linh hoạt các tuyến vận tải
Nhìn nhận từ thực tiễn kết nối, ông Nguyễn Duy Minh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) phân tích, Đà Nẵng nằm ở vị trí chiến lược trên trục vận tải Bắc - Nam và là điểm nối từ Thái Bình Dương sang Ấn Độ Dương. Trục vận tải này nằm trọn trong vành đai công nghiệp trải dài từ Thượng Hải, Thâm Quyến qua Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh xuống Bangkok, Malaysia và Singapore.
Để giải quyết bài toán này, ông Wang Ran, đại diện khu vực Đông Nam Á của Tổ chức Vận tải đường bộ thế giới (IRU), đề cập đến Công ước Vận tải hàng hóa đường bộ xuyên biên giới (TIR). Ông Wang Ran dẫn chứng, TIR là hệ thống quá cảnh hải quan hài hòa toàn cầu giúp giảm thiểu kiểm tra thực tế, tiết kiệm tới 92% thời gian chờ tại biên giới và 50% chi phí vận chuyển.
Bên cạnh các hành lang đường bộ, việc khai thác linh hoạt tuyến vận tải mới cũng tạo ra sức bật lớn. TS. Lê Quang Trung, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) đề xuất giải pháp kết nối thương mại giữa Quảng Tây (Trung Quốc) và Đà Nẵng thông qua dự án kênh đào Bình Lục.
Đồng thời, TS. Lê Quang Trung đề xuất, chính quyền thành phố Đà Nẵng cần hoàn thiện khung pháp lý cho các tuyến vận tải ven biển quốc tế; tiếp tục đầu tư đồng bộ hạ tầng cảng biển Liên Chiểu và các cảng vệ tinh gắn liền với Khu thương mại tự do; phối hợp mở rộng các nghị định thư tạo thuận lợi thương mại, cho phép thông quan nông sản và hàng hóa công nghệ cao qua đường biển.
Tăng cường mở rộng kết nối
Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm logistics quốc tế, GS.TS Thomas Sim, Chủ tịch Liên đoàn Các hiệp hội giao nhận vận tải quốc tế (FIATA) cho rằng, cạnh tranh logistics hiện nay không chỉ dựa vào hạ tầng vật lý mà phụ thuộc vào hành lang số. Do đó, Đà Nẵng cần thúc đẩy ứng dụng vận đơn vận tải đa phương thức điện tử (eFBL) được bảo mật bằng công nghệ blockchain và tích hợp khung pháp lý quốc tế MLETR. Theo Chủ tịch FIATA, việc triển khai eFBL giúp loại bỏ các chứng từ giấy phức tạp, tăng tính minh bạch và rút ngắn thời gian thông quan.
“Song song, thành phố cần triển khai 5 trụ cột chiến lược bao gồm: xây dựng cơ sở hạ tầng thương mại kỹ thuật số; thống nhất quy định pháp lý và công nhận lẫn nhau về chứng từ điện tử; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; tăng cường hợp tác công - tư; triển khai các dự án thí điểm hành lang kỹ thuật số trước khi nhân rộng. Đà Nẵng không nên đặt mình trong vị thế cạnh tranh với các cảng biển khác, mà cần định vị là một mắt xích chuyên biệt có khả năng kết nối và bổ trợ hoàn hảo trong mạng lưới trung tâm châu Á - Thái Bình Dương”, GS.TS Thomas Sim khuyến nghị.
Cùng quan điểm, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) thông tin, sự hình thành của các hành lang kinh tế mới không chỉ hướng tới kết nối hạ tầng giao thông mà còn mở rộng sang kết nối chuỗi cung ứng, dòng hàng, đầu tư, dữ liệu và đổi mới sáng tạo. Đối với Việt Nam, hệ thống 17 FTA đã có hiệu lực cùng vị trí địa lý chiến lược tại trung tâm Đông Nam Á chính là cơ hội quan trọng để nâng cao vị thế trong mạng lưới logistics khu vực và toàn cầu.
Trong chiến lược đó, Đà Nẵng hội tụ đầy đủ điều kiện để trở thành cực tăng trưởng mới: nằm ở vị trí cửa ngõ ra biển của Hành lang kinh tế Đông - Tây, hệ thống cảng biển đang được đầu tư mạnh mẽ, nhất là cảng Liên Chiểu, cùng định hướng phát triển Khu thương mại tự do, Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng và đầu mối vận tải đa phương thức.
Đà Nẵng đang có nhiều cơ hội trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa, logistics và thương mại của khu vực miền Trung Việt Nam nói riêng và khu vực Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương nói chung. Đây cũng chính là những định hướng lớn mà Bộ Công Thương luôn đồng hành với thành phố trong quá trình xây dựng chính sách và phát triển hạ tầng logistics.
Đưa dòng hàng về Đà Nẵng
Nhìn nhận các thách thức
Dưới góc nhìn từ các nhà đầu tư và doanh nghiệp khai thác cho thấy, cơ chế ưu đãi hay hạ tầng của địa phương mới chỉ là điều kiện cần, điều kiện đủ là phải có dòng hàng đi qua.
Ông Nguyễn Đẳng Song, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Cảng Đà Nẵng, cho rằng hệ sinh thái logistics vận hành hiệu quả phải dựa trên 3 trụ cột: thể chế, hạ tầng và kết nối nhằm đảm bảo luồng hàng thông suốt với chi phí tối ưu.
Ông Song chỉ ra thực tế, nếu như miền Bắc có các tập đoàn công nghệ lớn như LG hay Samsung, còn miền Nam có năng lực xuất nhập khẩu mạnh từ Đồng Nai, Bình Dương tạo nguồn hàng dồi dào cho cảng Cát Lái, thì Đà Nẵng vẫn phụ thuộc nhiều vào dịch vụ và du lịch.
Bên cạnh vận tải đường biển, logistics hàng không được đánh giá là xương sống trong việc kết nối chuỗi cung ứng toàn cầu. Ông Đỗ Xuân Quang, Phó Tổng Giám đốc Vietjet Air thông tin, sản lượng hàng hóa qua sân bay Đà Nẵng tăng trưởng rất nhanh những năm gần đây, từ 31.000 tấn năm 2024 lên 42.000 tấn năm 2025 và dự kiến đạt 60.000 - 70.000 tấn. Động lực chính cho sự tăng trưởng này bước đầu đến từ luồng hàng quá cảnh.
Sản lượng hàng hóa qua sân bay Đà Nẵng
Sản lượng hàng hóa qua sân bay Đà Nẵng
Động lực tăng trưởng chính bước đầu đến từ luồng hàng quá cảnh.
Tuy nhiên, quy định hiện hành đang kiểm soát hàng quá cảnh khắt khe như hàng xuất khẩu. Cạnh đó, năng lực của các doanh nghiệp logistics nội địa còn hạn chế về vốn và công nghệ cũng là “điểm nghẽn” để thu hút dòng hàng.
Về không gian phát triển sang hạ tầng đường bộ, ông Ngô Quang Mỹ, Phó Chủ tịch Hiệp hội Logistics thành phố Đà Nẵng, nhận định rằng bên cạnh các dự án cảng biển và sân bay, lĩnh vực vận tải đường bộ kết nối hậu phương phải được quan tâm đúng mức. Đơn cử, cần nâng cấp tuyến đường 150km kết nối từ Đà Nẵng đến cửa khẩu Đắc Tà Oọc (Sê Kông); nếu hạ tầng được đầu tư hoàn chỉnh sẽ giúp Đà Nẵng mở rộng vùng thị trường sang Nam Lào, Đông Bắc Thái Lan và Campuchia, đưa thành phố thành một nút giao logistics lớn trên Hành lang kinh tế Đông - Tây.
Gỡ nút thắt để thu hút dòng hàng
Đề xuất giải pháp cho bài toán kết nối, ông Kelvin Tang, Phó Chủ tịch phụ trách vận tải đường bộ và đường sắt khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại CEVA Logistics, cho rằng Đà Nẵng cần triển khai các giải pháp logistics tích hợp đa phương thức. Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Tang đề xuất các mô hình kết nối như vận chuyển đường bộ từ Đà Nẵng gom hàng qua biên giới, hoặc mô hình kết nối đường biển - đường hàng không (Sea-Air) hay kết nối chặng ngắn sang các cảng lớn tại Trung Quốc như Thượng Hải, Thâm Quyến. Đây là giải pháp bền vững giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 30% chi phí vận hành.
Với xu hướng xanh hóa và chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu bắt buộc để nâng cao năng lực cạnh tranh, ông Razvan Oprisan, Trưởng bộ phận Tích hợp kinh doanh APM Terminals cho biết, APM Terminals có kinh nghiệm vận hành 62 cảng container trên toàn cầu với các tiêu chuẩn phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) và cảng vận hành bằng năng lượng tái tạo. Đối với dự án cảng Liên Chiểu, APM Terminals sẽ phối hợp xây dựng cảng dựa trên các tiêu chuẩn xanh rất cao ngay từ đầu tiên, ứng dụng bản sao kỹ thuật số (digital twins) và quy trình số hóa.
Một trong những tiền đề quan trọng để phát triển ngành logistics tại Đà Nẵng là việc triển khai khu thương mại tự do. Ông Nguyễn Công Tiến, Phó trưởng ban Thường trực Ban Quản lý Khu công nghệ cao và các khu công nghiệp Đà Nẵng, cho biết sau 1 năm được Chính phủ cho phép thành lập từ năm 2025, thành phố nỗ lực triển khai nhiều công việc thực tế. Trong số 7 địa điểm triển khai với tổng diện tích 1.881ha, Đà Nẵng đã cấp chủ trương đầu tư cho 4 vị trí (số 2, 3, 4, 5) và dự kiến nâng lên 6/7 vị trí trong năm 2026. Thành phố cũng đang gấp rút thúc đẩy tiến độ để khởi công các vị trí số 2, 3 và 4 trong năm nay.
Về định hướng thu hút đầu tư, thành phố đang tập trung giải quyết các vấn đề chính mà các nhà đầu tư quan tâm. Cụ thể, thành phố đang xây dựng kết nối đồng bộ giữa hạ tầng sản xuất: khu công nghệ cao, khu công nghiệp, khu công nghệ số... với hạ tầng giao thông, gồm: 2 cảng biển, 2 sân bay quốc tế; đồng thời gắn kết với Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng và cơ chế trọng tài thương mại.
Với thủ tục hải quan, thành phố đang phối hợp với Cục Hải quan, Bộ Tài chính hoàn thiện các thể chế, quy trình thông quan gắn với cảng Liên Chiểu, dự kiến ban hành trong quý III/2026. Về cơ chế một cửa, một đầu mối thủ tục hành chính, Ban Quản lý Khu công nghệ cao và các khu công nghiệp Đà Nẵng được ủy quyền toàn diện để giải quyết hầu hết thủ tục cho doanh nghiệp, từ giấy phép xây dựng, chứng nhận đầu tư, môi trường, lao động nước ngoài cho đến cấp giấy chứng nhận xuất xứ C/O và đăng ký doanh nghiệp.
Từ kết nối vật lý đến năng lực cạnh tranh
Phát triển chuỗi cung ứng tích hợp
Tiến sĩ Yap Kwong Weng, Giám đốc điều hành Vietnam SuperPort, liên doanh giữa Tập đoàn T&T Group và Tập đoàn YCH (Singapore) cho rằng, cơ sở hạ tầng quyết định năng lực cạnh tranh của toàn bộ nền kinh tế chứ không chỉ là công cụ giảm chi phí vận tải. Để tạo ra sự bứt phá, Đà Nẵng cần phát triển hệ sinh thái chuỗi cung ứng tích hợp, trong đó cảng Liên Chiểu, Tiên Sa, Chu Lai - Kỳ Hà cùng với Sân bay quốc tế Đà Nẵng, đường sắt tốc độ cao và logistics hàng không phải được quy hoạch và quản lý như một hệ thống đa phương thức hoàn chỉnh. Cụ thể, mô hình logistics đa phương thức tích hợp giữa cảng cạn, ga đường sắt hàng hóa và nhà ga hàng hóa hàng không sẽ giúp tạo ra lưu lượng giao thương vượt trội.
Đồng thời, sự phát triển này phải gắn liền với việc thu hút các nhà sản xuất lớn trong lĩnh vực điện tử, hàng tiêu dùng và công nghệ cao, đưa cả hệ sinh thái doanh nghiệp đến Đà Nẵng. Như bài học từ Singapore, việc tập trung công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn liền với đào tạo nhân lực kỹ thuật cao và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) chính là nền tảng xây dựng năng lực chống chịu kinh tế bền vững.
Cạnh đó, chính quyền thành phố cần thu hút nhà đầu tư bằng việc thử nghiệm các mô hình thể chế vượt trội (sandbox) gắn liền với khu thương mại tự do; đẩy mạnh hợp tác công - tư (PPP) trong đổi mới sáng tạo, chủ động đồng hành với doanh nghiệp để nâng cao năng lực công nghệ và chuẩn bị lực lượng lao động chất lượng cao đáp ứng tiêu chuẩn của các tập đoàn toàn cầu.
Ông Dương Tiến Lâm, Trưởng văn phòng đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Logistics Việt Nam tại Đà Nẵng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Logistics thành phố Đà Nẵng nhìn nhận, thị trường logistics đã có sự thay đổi căn bản. Ngày nay, khách hàng không còn mua dịch vụ vận tải đơn thuần mà tìm kiếm sự tin cậy và khả năng giữ cho chuỗi cung ứng vận hành liên tục. Các nhà sản xuất toàn cầu đang thiết kế lại chuỗi cung ứng trên phạm vi ASEAN và GMS, ưu tiên tốc độ, sự minh bạch và theo dõi thời gian thực.
Do đó, các doanh nghiệp chọn điểm đến dựa trên sức cạnh tranh của toàn chuỗi cung ứng chứ không chỉ riêng một bến cảng. Hạ tầng chỉ thực sự tạo ra giá trị kinh tế khi cảng biển, sân bay, đường bộ, thủ tục hải quan, kết nối số và khu thương mại tự do vận hành đồng bộ như một hệ sinh thái. Bên cạnh hạ tầng cứng, hạ tầng số, các thỏa thuận chia sẻ dữ liệu an toàn và logistics thông minh tích hợp AI chính là những mảnh ghép để tối ưu hóa chi phí và tạo dựng lòng tin với các tập đoàn quốc tế.
Nâng tầm EWEC
Dưới góc độ một doanh nghiệp trực tiếp vận hành dịch vụ trên EWEC, ông Dương Tiến Lâm nhận thấy Đà Nẵng đang sở hữu vị trí kết nối rất tốt với các tỉnh Nam - Trung Lào và vùng tiếp giáp Thái Lan, cùng với các chính sách thuận lợi hóa thương mại đường bộ trong khối ASEAN và GMS, việc mở rộng kết nối từ tuyến hành lang EWEC sẽ mang lại không gian phát triển và cơ hội rất lớn cho thành phố.
Do đó, Đà Nẵng cần định vị trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa, thay vì chỉ là điểm xuất phát của hàng hóa. Song song với việc triển khai các dự án chiến lược như cảng biển quốc tế mới, quy hoạch hệ thống logistics hiện đại hay phát triển khu thương mại tự do, việc đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính sẽ là một điểm nhấn để tạo lợi thế cạnh tranh bền vững cho Đà Nẵng, cũng như cộng đồng doanh nghiệp logistics tại địa phương.
Đánh giá về vai trò không gian phát triển, PGS.TS Bùi Tất Thắng, Chủ tịch Hội Phát triển hợp tác kinh tế Việt Nam - ASEAN (VASEAN) cho rằng, EWEC nối liền Việt Nam, Lào, Thái Lan và Myanmar, là không gian kinh tế chiến lược kết nối hai đại dương. Tuy nhiên từ trước đến nay, tuyến đường này ở nhiều nơi vẫn chỉ được vận hành như một tuyến giao thông thuần túy chứ chưa phát triển thành một không gian sản xuất - dịch vụ - đô thị hoàn chỉnh. Để có thể thúc đẩy phát triển và hình thành một điểm thu hút, dẫn dắt hệ sinh thái logistics của đường hành lang kinh tế, Đà Nẵng với vị trí ở điểm cuối của tuyến hành lang, đóng vai trò cốt lõi.
“Đối với EWEC, chúng ta cần nhìn nhận theo hướng phải phát triển nhanh hơn, mạnh hơn và được nâng cấp. Với định hướng mới, quy mô phát triển của Đà Nẵng đã được mở rộng, điểm đến của hành lang không chỉ bó hẹp trong vùng mà sẽ là chuỗi đô thị kéo dài đến tận Chu Lai và xa hơn. Việc này sẽ hình thành một hành lang kết hợp, không chỉ là đường bộ mà còn đóng vai trò là một “hub” (trung tâm trung chuyển) giao cắt với hành lang Bắc - Nam. Đồng thời khiến vị thế của Đà Nẵng càng trở nên quan trọng. Thời gian tới, Đà Nẵng cần chủ động mở rộng không gian kết nối hướng về Tây Nguyên, Nam Lào, Đông Bắc Thái Lan và chuỗi đô thị ven biển. Sự kết nối này tạo điều kiện để hình thành mạng lưới sản xuất vệ tinh, hỗ trợ các hoạt động thương mại và kéo giảm chi phí logistics”, PGS.TS Bùi Tất Thắng gợi mở.