Đại biểu Quốc hội Nguyễn Xuân Nghiêm: Tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia phải thực chất, hiệu quả

Tham gia thảo luận tại hội trường, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng cho rằng, việc tích hợp cần được thực hiện thực chất, tạo ra phương thức quản trị và điều phối nguồn lực thống nhất, thay vì chỉ đơn thuần hợp nhất nguồn vốn.

Khi đã xác định một chương trình mục tiêu quốc gia duy nhất, cần có mục tiêu chung, logic chính sách thống nhất, cơ chế điều phối nguồn lực và phương thức tổ chức thực hiện đồng bộ.

Theo đại biểu, tích hợp không có nghĩa xóa bỏ các mục tiêu, đối tượng hay chính sách đặc thù của từng lĩnh vực. Những chính sách đặc thù cần tiếp tục được bảo vệ, nhưng cách thức lập kế hoạch, phân bổ nguồn lực, tổ chức thực hiện, theo dõi và đánh giá cần thống nhất.

Điều này đặc biệt quan trọng bởi trên cùng một địa bàn có thể đồng thời có nhu cầu về giao thông, nước sạch, trường học, sinh kế, giảm nghèo, văn hóa, chuyển đổi số và phát triển sản xuất.

Đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm đặc biệt lưu ý nguyên tắc phân bổ ngân sách đối với các địa phương tự cân đối ngân sách, nhất là trong bối cảnh nhiều địa phương sau sắp xếp có sự thay đổi lớn về diện tích, dân số và không gian phát triển.

Lấy thành phố Đà Nẵng hiện nay làm ví dụ, đại biểu cho rằng cần phân biệt rõ khả năng cân đối ngân sách của toàn địa phương với mức độ khó khăn của từng vùng bên trong địa phương. Một địa phương có khả năng tự cân đối ngân sách không đồng nghĩa tất cả địa bàn đều có điều kiện phát triển tương đương nhau.

Nếu chỉ căn cứ vào khả năng cân đối ngân sách của toàn tỉnh, thành phố để xác định trách nhiệm bố trí nguồn lực, có thể dẫn đến tình trạng một vùng miền núi vốn còn nhiều khó khăn nhưng do được sắp xếp vào đơn vị hành chính có khả năng cân đối ngân sách cao hơn nên mức độ ưu tiên hỗ trợ lại giảm xuống, trong khi điều kiện khó khăn thực tế chưa thay đổi.

Vì vậy, đại biểu đề nghị khi phân bổ nguồn lực cần tính đồng thời khả năng cân đối của toàn địa phương với các yếu tố như diện tích vùng miền núi, số lượng đồng bào dân tộc thiểu số, số xã, thôn đặc biệt khó khăn, mức độ thiếu hụt hạ tầng và dịch vụ cơ bản, điều kiện địa hình, mức độ phân tán dân cư và chi phí đưa chính sách đến người dân.

Đại biểu nhấn mạnh, thay đổi địa giới hành chính không nên mặc nhiên đồng nghĩa với thay đổi mức độ ưu tiên đối với những địa bàn còn khó khăn nếu điều kiện khó khăn thực tế chưa thay đổi tương ứng.

Từ đó, đề nghị nghiên cứu cơ chế hỗ trợ một phần ngân sách cho các tỉnh, thành phố tự cân đối ngân sách nhưng có những yếu tố đặc thù như diện tích miền núi rộng lớn, đông đồng bào dân tộc thiểu số, nhiều xã, thôn khó khăn, đặc biệt khó khăn.

Đối với việc phân cấp, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm đồng tình với quan điểm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, nhưng cho rằng cần gắn phân cấp với năng lực thực hiện.

Thực tế tại các xã miền núi cho thấy có những địa bàn diện tích rộng, dân cư phân tán, giao thông khó khăn, số lượng dự án lớn nhưng bộ máy chuyên môn còn mỏng. Nếu áp dụng một cơ chế phân cấp giống nhau cho tất cả xã mà không tính đến diện tích, dân số, mức độ phân tán dân cư, số lượng dự án và năng lực cán bộ thì hiệu quả thực hiện sẽ khác nhau.

Do đó, đại biểu đề nghị không chỉ quy định xã chưa đủ điều kiện thì chưa được phân cấp, mà cần xác định rõ tiêu chí “đủ điều kiện”, có cơ chế hỗ trợ và lộ trình để các xã từng bước đáp ứng yêu cầu. Xã đủ điều kiện thực hiện đầy đủ thẩm quyền được phân cấp; xã chưa đủ điều kiện cần được hỗ trợ về chuyên môn, nhân lực, kỹ thuật hoặc có sự hỗ trợ trực tiếp trong thời gian chuyển tiếp.

Kết thúc nội dung phát biểu, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm nhấn mạnh 3 nguyên tắc: tích hợp phải thực chất; không để việc tích hợp làm giảm mức độ ưu tiên đối với những địa bàn, đối tượng còn khó khăn; phân cấp phải đi cùng năng lực, nguồn lực và trách nhiệm.

Theo đại biểu, hiệu quả chương trình không nên chỉ được đo bằng số vốn bố trí hay tỷ lệ giải ngân mà quan trọng nhất là kết quả thực chất và khả năng người dân tiếp cận chính sách.

Đây cũng phải là thước đo cuối cùng của việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia: người dân, nhất là người dân ở những nơi khó khăn nhất, có thực sự được tiếp cận chính sách thuận lợi hơn, được hưởng đầy đủ hơn và có kết quả tốt hơn hay không.

HỒNG CHÂU