Chính sách nhà ở phải thực sự phù hợp với khả năng chi trả của người lao động
ĐNO - Chiều 21/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023.
Tham gia thảo luận, đại biểu Phan Thị Thúy Linh, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng bày tỏ đồng tình với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Nhà ở; đồng thời đánh giá cao việc dự thảo lần đầu tiên xác định nhà ở cho thuê là một loại hình nhà ở độc lập, có chương quy định riêng, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan, các nghị quyết có liên quan.
Theo đại biểu, một trong những vấn đề người lao động phản ánh nhiều là quy trình xét duyệt hồ sơ nhà ở xã hội và chứng minh thu nhập còn phức tạp, kéo dài, khiến nhiều người nản lòng.
Theo đó, nguyên nhân một phần do pháp luật hiện hành chưa quy định cụ thể thời hạn xét duyệt hồ sơ. Trong khi đó, tại khoản 5 Điều 61 và khoản 10 Điều 70 của dự thảo, trình tự, thủ tục vẫn được giao Chính phủ quy định, nhưng luật chưa đặt ra giới hạn thời gian cụ thể.
Vì vậy, đề nghị quy định ngay trong luật thời hạn xét duyệt hồ sơ nhà ở xã hội, bảo đảm công khai, minh bạch và tạo thuận lợi cho người dân. Trường hợp số lượng hồ sơ vượt quá số căn hộ, cần áp dụng các tiêu chí ưu tiên được công khai, minh bạch, thay vì chỉ dựa vào hình thức bốc thăm.
Một nội dung được đại biểu Phan Thị Thúy Linh đặc biệt quan tâm là giá bán, giá thuê nhà ở xã hội phải sát với khả năng chi trả của người lao động.
Theo đại biểu, thực tế thu nhập bình quân của người lao động hiện khoảng 9 triệu đồng/tháng, công nhân tại nhiều nơi chỉ có mức thu nhập khoảng 6-8 triệu đồng/tháng. Trong khi đó, một căn nhà ở xã hội diện tích khoảng 50m² có giá trên 1 tỷ đồng sẽ là gánh nặng rất lớn đối với người lao động; giá thuê cũng có thể lên tới khoảng 5 triệu đồng/tháng theo cách tính hiện nay.
Đại biểu phân tích, dự thảo luật có nhiều công thức xác định giá thuê tại các điều khoản khác nhau, nhưng cơ bản đều xuất phát từ chi phí đầu tư, trong khi chưa thể hiện rõ yếu tố khả năng chi trả của người thuê.
“Giá phù hợp”, theo đại biểu, cần được hiểu không chỉ là phù hợp với chi phí đầu tư mà quan trọng hơn là phù hợp với khả năng chi trả của người lao động. Đây mới là điều kiện để chính sách nhà ở xã hội thực sự đến được với những đối tượng cần được hỗ trợ.
Đối với chính sách nhà lưu trú công nhân trong khu công nghiệp, đại biểu Phan Thị Thúy Linh đề nghị dự thảo tiếp tục tháo gỡ những hạn chế về đất đai và chủ thể đầu tư.
Theo đại biểu, khoản 1 Điều 45 quy định quỹ đất làm nhà lưu trú công nhân chỉ được bố trí trong phần đất thương mại, dịch vụ của khu công nghiệp, trong khi Điều 47 giao doanh nghiệp hạ tầng khu công nghiệp thực hiện quy hoạch, đầu tư hạ tầng rồi mới tự đầu tư hoặc cho doanh nghiệp sản xuất thuê đất.
Quy định này khiến quá trình đầu tư nhà lưu trú còn phụ thuộc vào một đầu mối, trong khi tại khoản 1 Điều 51 của chính dự thảo, nhà lưu trú ngoài khu công nghiệp lại có thể được xây dựng trên đất sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung đất sản xuất, kinh doanh vào khoản 1 Điều 45; cho phép doanh nghiệp sản xuất trực tiếp đầu tư nhà lưu trú trong khuôn viên nhà máy trên phần đất đang thuê, đồng thời có chính sách khuyến khích mạnh hơn đối với loại hình nhà ở này.
Một kiến nghị đáng chú ý khác là cho phép thực hiện hình thức thuê mua đối với dự án nhà ở được đầu tư bằng nguồn tài chính công đoàn.
Đại biểu Phan Thị Thúy Linh cho rằng, theo dự thảo, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam là cơ quan chủ quản dự án nhà ở bằng nguồn tài chính công đoàn nhưng hiện chỉ thực hiện theo hình thức cho thuê.
Đại biểu nhấn mạnh, tài chính công đoàn không phải là ngân sách nhà nước mà là nguồn đóng góp của người sử dụng lao động và đoàn viên, được sử dụng để chăm lo trở lại cho người lao động. Vì vậy, nguồn vốn này cần được vận hành theo hướng có khả năng tái tạo, tạo thêm nguồn lực đầu tư cho các dự án nhà ở mới.
Theo đại biểu, nếu chỉ thực hiện cho thuê, thời gian hoàn vốn có thể kéo dài 15-25 năm, làm hạn chế khả năng quay vòng vốn. Nếu bổ sung hình thức thuê mua, nguồn vốn có thể được thu hồi sớm hơn và tiếp tục đầu tư các dự án mới, qua đó mở rộng cơ hội tiếp cận nhà ở cho người lao động.
Thuê mua cũng là một phương thức chăm lo thiết thực, giúp người lao động từng bước có được chỗ ở ổn định. Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị bổ sung hình thức thuê mua vào khoản 2 Điều 32, đồng thời kiểm soát chặt chẽ đối tượng thụ hưởng và mức trả trước, bảo đảm phù hợp với quy định tại Điều 125 của dự thảo.
Theo đại biểu Phan Thị Thúy Linh, sửa đổi Luật Nhà ở lần này cần hướng tới mục tiêu cao nhất là để chính sách nhà ở xã hội thực sự đi vào cuộc sống, giúp công nhân, người lao động có thêm cơ hội tiếp cận chỗ ở phù hợp, ổn định cuộc sống và yên tâm làm việc, đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội.