Sửa đổi Bộ luật Hình sự: Cần hình phạt đủ nghiêm và mở rộng chế tài nhân văn đối với tội phạm kinh tế

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Hải Long cho rằng, sau 8 năm thi hành Bộ luật Hình sự, tình hình kinh tế - xã hội và các loại tội phạm đã có nhiều thay đổi, đặt ra yêu cầu bổ sung quy định đối với những hành vi phạm tội mới, hoàn thiện các hình phạt cho phù hợp với thực tiễn.

Về hình phạt đối với tội phạm kinh tế, đại biểu Nguyễn Hải Long bày tỏ đồng tình với hướng tiếp cận của dự thảo là tăng cường hình phạt tiền và mở rộng cải tạo không giam giữ.

Theo đại biểu, Điều 35 của dự thảo đã nâng mức phạt tiền, cho phép áp dụng phạt tiền là hình phạt chính đối với một số tội rất nghiêm trọng về kinh tế; đồng thời căn cứ vào mức thu lợi bất chính để xác định mức phạt, có thể lên đến 3 lần khoản thu lợi. Trong khi đó, Điều 36 mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ.

Đại biểu đánh giá đây là hướng đi đúng, phù hợp với chủ trương giảm hình phạt tù, thể hiện chính sách nhân văn, nhân đạo của Nhà nước.

Theo đại biểu Nguyễn Hải Long, việc xử lý tội phạm kinh tế cần cân nhắc đầy đủ hiệu quả kinh tế - xã hội. Một doanh nghiệp tiếp tục hoạt động, dây chuyền sản xuất tiếp tục vận hành, người lao động có việc làm và ngân sách tiếp tục có nguồn thu sẽ tạo ra những giá trị tích cực cho xã hội.

Từ đó, đại biểu đề nghị dự thảo mạnh dạn mở rộng phạt tiền là hình phạt chính đối với nhóm tội có bản chất kinh tế; đồng thời mở rộng cải tạo không giam giữ đối với người phạm tội kinh tế đã tự nguyện khắc phục hậu quả, bồi thường đầy đủ và xét thấy không cần thiết phải cách ly khỏi xã hội.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, chính sách nhân văn không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Việc áp dụng các hình phạt này cần đi kèm điều kiện chặt chẽ, tiêu chí rõ ràng và cơ chế giám sát tại cộng đồng, kể cả nghiên cứu cơ chế giám sát điện tử, nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và phòng ngừa việc lợi dụng chính sách.

Đối với chủ trương bỏ hình phạt tử hình ở một số tội danh, đại biểu Nguyễn Hải Long bày tỏ đồng tình, cho rằng đây là xu hướng nhân đạo, tiến bộ và phù hợp với Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị mà Việt Nam là thành viên. Tuy nhiên, đại biểu băn khoăn về khoảng trống trong tính răn đe khi bỏ hình phạt tử hình đối với một số tội đặc biệt nghiêm trọng.

Dẫn quy định tại Điều 142 về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, đại biểu cho biết dự thảo bỏ hình phạt tử hình, trong khi khung hình phạt cao nhất còn lại là tù chung thân. Theo quy định về giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù, tù chung thân vẫn có thể được xét giảm xuống 30 năm và thời gian thực tế chấp hành tối thiểu có thể thấp hơn.

Vì vậy, đại biểu đề nghị đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi và tội buôn bán ma túy, nếu bỏ hình phạt tử hình thì cần nghiên cứu hình phạt thay thế là tù chung thân không xét giảm án. Đồng thời, khi quy định hình phạt này cần xem xét loại trừ cả việc giảm án và đặc xá, để bảo đảm tính nghiêm khắc và sức răn đe cần thiết.

Theo đại biểu, việc bỏ hình phạt tử hình không nhất thiết đồng nghĩa với giảm tính răn đe của pháp luật. Hình phạt tù chung thân không xét giảm án có thể vẫn bảo đảm sức răn đe mạnh, bởi người phạm tội phải đối diện với việc chấp hành hình phạt trong thời gian không xác định.

Một nội dung khác được đại biểu Nguyễn Hải Long quan tâm là quy định liên quan đến việc sử dụng các chất mà theo khuyến cáo, sau khi sử dụng không nên điều khiển phương tiện giao thông.

Đại biểu bày tỏ đồng tình với ý kiến của đại biểu Siu Hương (đơn vị Gia Lai); đồng thời cho rằng quy định này cần được làm rõ nhiều vấn đề để tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau. Cụ thể, cần xác định rõ “khuyến cáo” của cơ quan, tổ chức nào; thời gian “sau khi sử dụng” được tính như thế nào; có thể xét nghiệm để xác định tình trạng ảnh hưởng đến khả năng điều khiển phương tiện hay không và giá trị pháp lý của khuyến cáo ra sao.

Theo đại biểu Nguyễn Hải Long, trong cách hiểu thông thường, “khuyến cáo” là đưa ra lời khuyên. Trong hướng dẫn sử dụng thuốc hiện nay, các cụm từ thường được sử dụng là “không nên” chứ không phải “không được”. Vì vậy, nếu quy định không cụ thể, rõ ràng sẽ dễ dẫn đến tình trạng tùy tiện, thiếu thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định theo hướng xác định rõ tiêu chí, căn cứ và phương thức chứng minh, qua đó vừa bảo đảm an toàn giao thông, vừa bảo đảm tính minh bạch, khả thi và thống nhất của pháp luật.

Nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện Bộ luật Hình sự trong bối cảnh tình hình tội phạm có nhiều biến đổi, đại biểu Nguyễn Hải Long cho rằng chính sách hình sự cần bảo đảm sự cân bằng giữa tính nghiêm minh, sức răn đe và tính nhân văn; đồng thời phải có tiêu chí rõ ràng để pháp luật được thực thi thống nhất, hiệu quả trong thực tiễn.

HỒNG CHÂU