Dấu ấn xứ Quảng từ Cách mạng tháng Tám đến Quốc khánh 2/9/1945

Ngày 18/8/1945, nhân dân Quảng Nam khởi nghĩa giành chính quyền ở Hội An, trở thành một trong những địa phương giành chính quyền sớm nhất cả nước. Tiếp đó, ngày 26/8/1945, cuộc khởi nghĩa ở thành phố Đà Nẵng giành thắng lợi trọn vẹn. Chỉ trong 9 ngày, chính quyền ở Quảng Nam và Đà Nẵng đã hoàn toàn về tay nhân dân, khẳng định tinh thần đoàn kết và ý chí cách mạng kiên cường của Đảng bộ, nhân dân xứ Quảng.

Những địa danh mang dấu ấn lịch sử

Theo cuốn Lịch sử công tác Tuyên giáo Đảng bộ thành phố Đà Nẵng (1930 - 2020), Di tích lịch sử nhà ông Ung Tòng (vùng Khương Mỹ, Tam Kỳ cũ) là “đại bản doanh” kích hoạt làn sóng cách mạng xứ Quảng. Nơi đây, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Nam đã họp khẩn cấp từ ngày 12-14/8/1945. Ngay khi nhận tin Nhật đầu hàng Đồng minh, Tỉnh ủy đã chớp thời cơ phát lệnh tổng khởi nghĩa trên toàn tỉnh.

Sáng 18/8/1945, Tỉnh đường Quảng Nam (Hội An) là nơi khởi nghĩa diễn ra sớm nhất. Hàng vạn quần chúng bao vây Tỉnh đường, buộc Tỉnh trưởng bù nhìn thân Nhật bàn giao con dấu, sổ sách, đánh dấu Quảng Nam là một trong 4 địa phương giành chính quyền sớm nhất cả nước. Tối cùng ngày, tại Phủ đường Tam Kỳ, hàng nghìn người dân mang theo gậy tầm vông, giáo mác bao vây, buộc tri phủ đầu hàng, giao nộp vũ khí, bằng sắc cho Ủy ban bạo động Việt Minh. Sự kiện thể hiện sự phối hợp nhịp nhàng giữa lực lượng tự vệ vũ trang và phong trào đấu tranh của nông dân địa phương.

Tại tòa Đốc lý Tourane (Đà Nẵng), sáng 26/8/1945, tiếng còi tầm từ Nhà máy Điện vang lên làm hiệu lệnh tổng khởi nghĩa. Lực lượng tự vệ lập tức chiếm đóng Tòa Đốc lý (nay là Bảo tàng Đà Nẵng). Ngày 28/8/1945, cuộc mít tinh khổng lồ của gần 3 vạn người dân diễn ra trang nghiêm tại sân vận động thành phố. Tại đây, Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời thành phố Tourane chính thức ra mắt, đánh dấu bước chuyển mình lịch sử.

Nơi khởi nguồn sức mạnh ở Đà Nẵng

Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Hòa Vang là địa bàn giành chính quyền sớm nhất tại Đà Nẵng. Từ những cuộc mít tinh, biểu tình của hàng nghìn quần chúng đến việc thành lập chính quyền cách mạng, nhân dân Hòa Vang đã thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh và sức mạnh đoàn kết. Những địa danh từng ghi dấu sự kiện lịch sử hôm nay tiếp tục trở thành không gian giáo dục truyền thống, để thế hệ trẻ tiếp nối lịch sử bằng những việc làm thiết thực.

Sự kiện đầu tiên diễn ra tại tổng An Phước (thuộc các xã Hòa Khương, Hòa Phong và Hòa Phú cũ). Sáng 16/8/1945, cuộc mít tinh tại sân vận động Cẩm Toại nhanh chóng chuyển thành cuộc biểu tình thị uy của hàng nghìn quần chúng. Đoàn biểu tình kéo đến các xã, buộc chính quyền cũ nộp triện đồng và tuyên bố thành lập Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời, từng bước xóa bỏ bộ máy cai trị cũ, đưa chính quyền về tay nhân dân.

Theo cuốn Lịch sử đấu tranh cách mạng huyện Hòa Vang, quần chúng các xã Phú Sơn, Hương Lam, Cẩm Toại, La Châu… mang theo giáo, mác, gậy gộc từ ngã tư, khu vực sân vận động Cẩm Toại, kéo đến nhà chánh tổng Dương Chiên tại khu vực chợ, buộc y nộp triện đầu hàng.

Sau đó, đoàn tiếp tục kéo qua xã Hương Lam, trước hàng nghìn quần chúng, đại biểu Việt Minh Lê Đình Hoàng, Ủy viên quân sự Ban bạo động huyện, giải thích 10 chính sách của Việt Minh, góp phần củng cố niềm tin và định hướng hành động của nhân dân. Từ Bồ Bản, An Tân đến các địa phương khác, đoàn biểu tình đi đến đâu cũng hô vang khẩu hiệu, diễn thuyết, vận động nhân dân và buộc lý trưởng nộp triện đồng, sổ sách cho cách mạng. Ở những nơi chính quyền cũ bị đánh đổ, Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời được thành lập ngay, tuyên bố xóa bỏ bộ máy cai trị của đế quốc, phong kiến.

“Địa chỉ đỏ” tiếp lửa thế hệ trẻ

Nói đến phong trào cách mạng ở Đà Nẵng trong những ngày tháng Tám năm 1945, không thể không nhắc đến những ngôi đình. Tại Hương Lam, lực lượng cách mạng vận động nhân dân biểu tình giành chính quyền thành công. Sau đó, đình Cẩm Toại trở thành trụ sở chính quyền cách mạng tổng An Phước. Từ tháng 9/1945 đến 15/2/1946, chính quyền tại đây đã lãnh đạo cứu đói, vận động thanh niên tham gia quân giải phóng và đoàn quân Nam tiến, hợp nhất 16 làng thành 2 xã và bầu Ủy ban hành chính liên xã Liên An - Phước Hiệp.

Trong những ngày phong trào cách mạng sôi sục, đình Hương Lam là nơi xuất phát lực lượng đấu tranh tại xã Hòa Khương. Sau khi giành chính quyền, đình Hương Lam tiếp tục là nơi cán bộ Việt Minh tiếp xúc, tuyên truyền 10 chính sách của Việt Minh; củng cố chính quyền, bài trừ mê tín dị đoan và hủ tục lạc hậu; xây dựng nếp sống mới, phát động phong trào “Bình dân học vụ”, “Hũ gạo tiết kiệm”. Ngày 6/1/1946, khi nơi đây được chọn làm địa điểm bầu cử Quốc hội khóa I, đình tiếp tục là nơi tổ chức các lớp “Bình dân học vụ” xóa mù chữ.

Ngày nay, mái đình không chỉ là chứng tích lịch sử mà còn là nơi sinh hoạt chính trị. Ông Phạm Thế Quý, Bí thư Chi bộ thôn Hương Lam, xã Hòa Tiến cho biết, vào các dịp kết nạp đảng viên mới hay sinh hoạt chuyên đề, địa phương chọn tổ chức tại sân đình, giúp lịch sử quê hương được khơi gợi, truyền lại một cách gần gũi.

Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Hòa Vang Lê Văn Hùng Vương chia sẻ, trước khi sắp xếp đơn vị hành chính, huyện Hòa Vang đã triển khai đưa giáo dục lịch sử địa phương thành môn học chính. Hiện nay, các xã Hòa Tiến, Hòa Vang tiếp tục duy trì, kết hợp các buổi sinh hoạt tại “địa chỉ đỏ”, chăm sóc di tích và đền ơn đáp nghĩa, từ đó hun đúc niềm tự hào, trách nhiệm của học sinh với quê hương, tình nguyện vì cộng đồng, xây dựng đời sống văn hóa.

HÀN NGUYÊN