Nhà thờ cổ Tộc Đặng Văn Non Nước kỷ niệm 20 năm được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố
ĐNO - Sáng 30/8, Hội đồng gia tộc Đặng Văn Non Nước tổ chức lễ kỷ niệm 20 năm Nhà thờ cổ Tộc Đặng Văn Non Nước được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố (30/8/2006 - 30/8/2026).
Thủy tổ Tộc Đặng Văn Non Nước là ông Đặng Văn Cẩn, sinh năm Kỷ Mão (1519) tại xã Bạch Đường, huyện Nam Đường, trấn Nghệ An.
Ông từng gia nhập đoàn quân thủy chiến, giữ chức "Tiền trận Sách hữu Thị vệ" dưới triều Lê. Trong vận hội "Tự Bắc Chi Lai", theo chân chúa Nguyễn Hoàng vào trấn thủ phương Nam từ những năm 1558 - 1570, ông đã chọn vùng đất Hóa Quê làm nơi cắm sào, bén rễ.
Nhà thờ tộc Đặng Văn Non Nước được khởi công năm Thành Thái thứ 15 (1903) và hoàn thành năm Khải Định thứ 3 (1918), ngôi nhà thờ là một "bản thông điệp bằng đá" mà tiền nhân gửi lại cho hậu thế.
Nhà thờ cổ được xây dựng bằng đá với diện tích 30m2 (5m x 6m), nằm ẩn mình dưới chân núi Nam Hỏa Sơn. Công trình sử dụng chủ yếu là đá Non Nước, đá mài Trường Định và gạch thẻ lớn. Hệ thống cột, kèo, trính, đanh, bút hoàn toàn bằng đá thể hiện kỹ thuật chế tác của nghề đá mỹ nghệ Non Nước.
Không chỉ mang giá trị kiến trúc, Nhà thờ cổ Tộc Đặng còn là một "địa chỉ đỏ" kiên trung trong dòng chảy cách mạng. Với địa thế hiểm yếu sát sườn núi Nam Hỏa Sơn cùng hệ thống hang ngách biến ảo, nơi đây đã trở thành "căn cứ lõm" chiến lược của khu Sông Đà.
Năm 1952, thực dân Pháp đánh sập nửa gian nhà thờ, nơi một số cán bộ ta đã anh dũng hy sinh. Năm 1972, chiến tranh Mỹ - Ngụy tiếp tục đánh phá khiến di tích hư hại nghiêm trọng.
Năm 2000, nhà thờ được trùng tu, hồi sinh diện mạo vốn có. Ngày 30/8/2006, Nhà thờ cổ Tộc Đặng Văn Non Nước được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố.