Rác vũ trụ gia tăng, quỹ đạo Trái đất đối mặt nguy cơ “tắc nghẽn”

Trước nguy cơ này, việc phát triển công nghệ tránh va chạm và dọn dẹp rác thải không gian đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Rác vũ trụ gia tăng nhanh chóng

Theo Tạp chí Time, rác vũ trụ bao gồm các tầng tên lửa bị loại bỏ, tàn dư từ các vụ nổ hay va chạm, và các vệ tinh không còn hoạt động.

Theo tờ Wall Street Journal, hiện có hơn 34.000 vệ tinh và mảnh vỡ đang quay quanh Trái đất với tốc độ vượt quá 17.500 dặm/giờ (khoảng 28.000km/giờ).

Đáng chú ý, quỹ đạo Trái đất còn là nơi trú ngụ của 500.000 vật thể có kích thước từ 1 - 10cm, và khoảng 100 triệu vật thể nhỏ trong phạm vi 1mm.

Vì vậy, với vận tốc di chuyển siêu nhanh, chỉ một va chạm nhỏ cũng đủ để tạo ra năng lượng công phá khổng lồ, gây hư hại nghiêm trọng cho các vệ tinh hoặc tàu vũ trụ đang hoạt động.

The Chosun Daily dẫn báo cáo tháng 7/2026 của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) cho biết số lượng vật thể trong không gian có kích thước đủ lớn để theo dõi được đã chạm mốc 46.590.

Mật độ hoạt động dày đặc của các vệ tinh này trên không gian đã từng dẫn đến những sự cố nghiêm trọng.

Điển hình như một vụ thử vũ khí chống vệ tinh của Trung Quốc năm 2007 đã tạo ra một đám mây mảnh vỡ không gian nguy hiểm, hay một vụ va chạm giữa vệ tinh liên lạc Iridium của Mỹ và một vệ tinh cũ của Nga năm 2009 đã tạo ra khoảng 1.800 mảnh vỡ có đường kính lớn hơn 10cm.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là sự bùng nổ trong việc phóng vệ tinh vào không gian.

Tần suất phóng tên lửa Falcon của SpaceX đã tăng từ 96 lần năm 2023 lên 165 lần vào năm 2025. Dự kiến ​​sẽ có ít nhất 41.000 vệ tinh mới được đưa vào quỹ đạo Trái đất tầm thấp vào năm 2034.

Mối lo ngại lớn nhất của các chuyên gia là “Hội chứng Kessler”, một hiện tượng phản ứng dây chuyền của các vụ va chạm. Khi một vụ va chạm tạo ra các mảnh vỡ, các mảnh vỡ này tiếp tục đâm vào các vệ tinh khác, biến quỹ đạo Trái đất thành một “bãi rác” nguy hiểm và vô hiệu hóa hoàn toàn khả năng khai thác không gian của con người.

Cuộc đua dọn dẹp rác thải vũ trụ

Đứng trước nguy cơ “tắc nghẽn” không gian, một số tập đoàn công nghệ vũ trụ tiên phong triển khai công nghệ “tránh va chạm” tự động để né tránh rủi ro.

Điển hình như SpaceX tự động điều chỉnh quỹ đạo của các vệ tinh Starlink bằng hệ thống đẩy và phần mềm tích hợp. Khi phát hiện xác suất va chạm với vật thể khác vượt quá 1/10.000, vệ tinh sẽ tự động điều chỉnh hướng di chuyển để né tránh, nguyên lý tương tự như tính năng tự lái chuyển làn của xe hơi khi gặp vật cản.

Cạnh đó, các giải pháp “dọn dẹp không gian” để loại bỏ các mảnh vỡ hiện có cũng đang thu hút sự chú ý của hàng loạt startup công nghệ.

Đơn cử như Công ty Astroscale của Nhật Bản đang phát triển một tàu vũ trụ chuyên dụng có khả năng tiếp cận các vệ tinh không còn hoạt động hoặc tàn dư tên lửa, thu giữ chúng và hạ thấp quỹ đạo để đốt cháy chúng trong khí quyển.

Dự án hợp tác trị giá 81 triệu USD giữa Astroscale và Cơ quan Thám hiểm không gian Nhật Bản (JAXA) dự kiến sẽ triển khai sứ mệnh thương mại đầu tiên vào năm 2027.

Tương tự, Công ty Starfish Space tại Mỹ đang phát triển mô hình “xe kéo không gian” có tên Otter, có khả năng kết nối với các vệ tinh đã ngừng hoạt động và kéo chúng xuống quỹ đạo thấp hơn. Công ty ClearSpace của Thụy Sĩ cũng đang nghiên cứu công nghệ tương tự.

Trong khi đó, ESA đang thúc đẩy phương pháp “Thiết kế để loại bỏ”. Theo đó, các vệ tinh thế hệ mới bắt buộc phải được lắp đặt sẵn điểm kết nối tiêu chuẩn và tín hiệu định vị từ khâu sản xuất. Nhờ vậy, khi hết vòng đời hoạt động, các tàu dọn dẹp có thể dễ dàng tiếp cận và thu hồi.

MAI DUNG