Châu Âu đưa carbon từ nhà máy xuống đáy biển

Hành trình mới của carbon

Theo Reuters, Yara Sluiskil nằm tại tỉnh Zeeland, là cơ sở sản xuất amoniac và phân bón lớn nhất châu Âu. Nhà máy có khả năng thu giữ và hóa lỏng tới 800.000 tấn CO₂ mỗi năm từ quá trình sản xuất amoniac.

Sau khi được tách khỏi dòng phát thải, CO₂ lưu trữ tạm thời tại nhà máy Yara Sluiskil trước khi được vận chuyển bằng tàu chuyên dụng tới cơ sở Northern Lights ở Øygarden (Na Uy). Tại đây, lượng khí này được đưa xuống và lưu trữ vĩnh viễn ở độ sâu khoảng 2.600m dưới đáy biển.

Nếu vận hành theo đúng kế hoạch, dự án sẽ thu giữ và lưu trữ khoảng 12 triệu tấn CO₂ trong 15 năm. Quy mô này cho thấy dự án thu hồi và lưu trữ carbon (CCS) đang chuyển từ giải pháp thử nghiệm sang một phần của hạ tầng công nghiệp carbon thấp tại châu Âu.

Điểm đặc biệt của Yara Sluiskil không chỉ nằm ở lượng CO₂ được xử lý, mà ở việc toàn bộ quá trình được tổ chức thành chuỗi xuyên biên giới. CO₂ được thu giữ tại Hà Lan, vận chuyển bằng đường biển sang Na Uy rồi lưu trữ lâu dài dưới đáy biển. Đây là chuỗi giá trị hoàn chỉnh đầu tiên của châu Âu trong việc thu giữ, vận chuyển và lưu trữ vĩnh viễn CO₂.

CCS là kết quả trực tiếp của Liên minh Xanh EU - Na Uy ký năm 2023, kết hợp đầu tư tư nhân với hỗ trợ công, đồng thời đưa doanh nghiệp, Liên minh châu Âu, các quốc gia thành viên và Na Uy vào cùng chuỗi hợp tác bền vững.

Đằng sau hành trình của CO₂ là bài toán lớn hơn đối với châu Âu: làm thế nào để giảm phát thải mà không làm suy yếu nền tảng công nghiệp, việc làm và các chuỗi cung ứng thiết yếu?

Thực tế, không phải ngành sản xuất nào cũng có thể dễ dàng loại bỏ carbon. Với các lĩnh vực như phân bón, amoniac, xi măng hay xử lý chất thải, một phần phát thải gắn trực tiếp với quá trình sản xuất, khiến việc chuyển đổi hoàn toàn sang mô hình không carbon trở nên đặc biệt khó khăn.

Trong bối cảnh đó, CCS được xem là một trong những giải pháp giúp các ngành công nghiệp tiêu tốn nhiều năng lượng tiếp tục duy trì sản xuất; đồng thời giảm lượng CO₂ đi vào khí quyển.

Với Yara, giá trị của CCS không chỉ nằm ở việc cắt giảm phát thải. Mỗi tấn CO₂ được thu giữ đồng nghĩa với việc doanh nghiệp giảm khoản thuế carbon phải trả, đồng thời hạ “dấu chân carbon” trong các sản phẩm như phân bón và ammonia.

Carbon - “hàng hóa” xuyên biên giới

Cách vận hành của Yara Sluiskil cũng phản ánh thị trường mới dần hình thành quanh CO₂. Trong mô hình truyền thống, carbon là sản phẩm phụ của quá trình sản xuất và được thải ra môi trường. Với CCS, CO₂ trở thành dòng vật chất cần được thu gom, xử lý, vận chuyển và lưu trữ.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp không nhất thiết phải tự xây dựng toàn bộ hệ thống từ đầu. Khi hạ tầng vận chuyển và lưu trữ được dùng chung, một nhà máy tại Hà Lan có thể đưa CO₂ tới cơ sở tiếp nhận ở Na Uy, tương tự cách các chuỗi cung ứng công nghiệp ngày nay kết nối nhiều quốc gia. Đây cũng là điểm khiến CCS có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi dự án riêng lẻ.

Nếu hạ tầng được mở rộng, nhiều ngành công nghiệp có thể cùng tiếp cận các cơ sở lưu trữ địa chất, biến việc xử lý CO₂ từ bài toán riêng của từng nhà máy thành dịch vụ hạ tầng xuyên biên giới.

Reuters dẫn lời ông Svein Tore Holsether, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Yara International nhấn mạnh, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, châu Âu cần đồng thời cắt giảm phát thải và duy trì công nghiệp, việc làm cùng những chuỗi giá trị quan trọng trong khu vực. Yara Sluiskil được xây dựng theo hướng đó.

Công nghệ thu hồi và lưu trữ carbon từ lâu được xem là một trong những công cụ cần thiết trong các kịch bản đưa châu Âu tới mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050, đặc biệt với những ngành mà điện khí hóa hoàn toàn chưa khả thi về kỹ thuật. Tuy nhiên, chi phí cao và sự thiếu hụt hạ tầng vẫn là những rào cản lớn đối với việc triển khai trên quy mô thương mại.

Vì vậy, Yara Sluiskil chứng minh carbon có thể được quản lý như dòng vật chất xuyên biên giới. Dự án này cũng được kỳ vọng sẽ tạo tiền lệ, chứng minh tính khả thi thương mại và thúc đẩy các dự án tương tự toàn châu Âu.

THƯ LÊ