Đằng sau “dòng chảy” ô tô đã qua sử dụng
Mỗi năm, hàng triệu ô tô đã qua sử dụng cập cảng ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Trong đó, nhiều phương tiện kém chất lượng làm tăng khí thải nhà kính và gây rủi ro an toàn giao thông.
Hệ lụy
Tại nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt ở các nước kém phát triển và đang phát triển, ô tô đã qua sử dụng chiếm hơn 90% tổng lượng ô tô tăng thêm mỗi năm. Liên hiệp quốc nhận định, các phương tiện đã qua sử dụng xuất khẩu từ các quốc gia giàu có hơn đang góp phần gia tăng ô nhiễm không khí và cản trở nỗ lực giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu ở các quốc gia nghèo hơn.
Theo Chương trình Môi trường Liên hiệp quốc (UNEP), riêng tại Kenya và Nigeria, khoảng 95% số xe được đưa vào sử dụng là xe đã qua sử dụng, một phần đáng kể trong số những chiếc xe rời cảng EU có chất lượng kém. Thực tế, khoảng cách trong chính sách giữa thị trường xuất khẩu và nhập khẩu dẫn đến dòng chảy toàn cầu của phương tiện cũ lỗi thời, không an toàn và gây ô nhiễm.
Trên phạm vi toàn cầu, ngành vận tải chịu trách nhiệm cho gần 1/4 tổng lượng khí thải nhà kính liên quan đến năng lượng. Trong đó, khí thải từ phương tiện giao thông rất nghiêm trọng với hạt bụi mịn và ô-xít ni-tơ, nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí đô thị. UNEP cho biết thêm, xe đã qua sử dụng, cũ kỹ, tiềm ẩn nguy cơ tử vong cao hơn trong các vụ tai nạn, do thiếu các thiết kế kết cấu hiện đại cũng như công nghệ an toàn tiên tiến, đồng thời phải chịu sự hao mòn cơ học theo thời gian.
UNEP khẳng định luôn áp dụng cách “tiếp cận kép” đối với xuất khẩu xe: hợp tác với quốc gia xuất khẩu để ngăn chặn xe không an toàn ra thị trường quốc gia khác, đồng thời hỗ trợ quốc gia nhập khẩu thiết lập và thực thi tiêu chuẩn quốc gia an toàn riêng.
Kiểm soát chặt chẽ
Tháng 6 vừa qua, theo Europa, Nghị viện châu Âu thông qua quy định về tuần hoàn trong thiết kế ô tô và quản lý ô tô hết hạn sử dụng. Điều này sẽ đảm bảo phương tiện mới được thiết kế và sản xuất theo cách hỗ trợ việc tái sử dụng, tái chế và thu hồi, nhằm giúp ngành công nghiệp ô tô trở nên tuần hoàn và bền vững hơn.
Đáng chú ý, quy định trên kèm theo việc cấm xuất khẩu phương tiện đã qua sử dụng không còn đủ điều kiện lưu thông trên đường, bảo đảm EU tuân thủ cam kết “không gây ô nhiễm ở quốc gia thứ ba”. Các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) phải áp dụng quy định và lệnh cấm này trong vòng 5 năm. Quy định trên mang tính bước ngoặt, vạch “ranh giới” vốn chưa khối xuất khẩu lớn nào đề ra trước đây: phương tiện không đủ điều kiện lưu thông trên đường này sẽ không được phép xuất khẩu đến quốc gia.
Đến nay, một số quốc gia ban hành quy định nhằm kiểm soát nhập khẩu ô tô cũ, đã qua sử dụng. Như Argentina hạn chế nhập khẩu ô tô có thời gian sử dụng trên 10 năm tính từ năm sản xuất đến năm nhập khẩu. Nghiêm ngặt hơn, Chile, Bolivia và Dominica... chỉ cho phép nhập khẩu xe có thời hạn sử dụng dưới 5 năm từ ngày sản xuất. Trong khi đó, Brazil có lệnh cấm hoàn toàn đối với tất cả loại phương tiện cũ hay đã qua sử dụng (bao gồm cả ô tô và xe máy). Ngoài ra, một số quốc gia có những hạn chế về số ki lô mét đã đi hoặc giá trị của xe.
Thực tế, mua xe đã qua sử dụng quả thực là lựa chọn thay thế cho người có ngân sách hạn chế. Do đó, đối với các quốc gia xuất khẩu lớn khác như Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh và Mỹ, việc bảo đảm xe cũ xuất khẩu đạt tiêu chuẩn an toàn giao thông sẽ giúp thị trường xe cũ an toàn và thân thiện với môi trường phát triển mạnh mẽ.
Giám đốc điều hành UNEP, bà Inger Andersen kêu gọi: “Các nước phát triển phải ngừng xuất khẩu xe không đạt tiêu chuẩn kiểm tra môi trường và an toàn vốn không đủ điều kiện lưu thông trên đường. Trong khi đó, quốc gia nhập khẩu nên áp dụng tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt hơn để không trở thành bãi thải phương tiện”. UNEP kỳ vọng sẽ sớm chấm dứt kỷ nguyên xuất khẩu xe chất lượng thấp đến những cộng đồng ít có khả năng gánh chịu hậu quả cuối cùng.