[eMagazine] - Công nhân trước nhịp chuyển của công nghệ
ĐNO - Tự động hóa, số hóa và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi nhiều vị trí việc làm trong nhà máy. Người lao động phải học thêm kỹ năng, làm quen thiết bị mới và thích ứng với yêu cầu sản xuất ngày càng cao. Trong hành trình đó, các doanh nghiệp, công đoàn luôn cùng người thợ nâng tay nghề, giữ khả năng làm việc trước nhịp chuyển của công nghệ.
.png)
ĐNO - Tự động hóa, số hóa và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi nhiều vị trí việc làm trong nhà máy. Người lao động phải học thêm kỹ năng, làm quen thiết bị mới và thích ứng với yêu cầu sản xuất ngày càng cao. Trong hành trình đó, các doanh nghiệp, công đoàn luôn cùng người thợ nâng tay nghề, giữ khả năng làm việc trước nhịp chuyển của công nghệ.
Máy móc ngày càng len lỏi sâu vào những công đoạn vốn phụ thuộc vào đôi tay, kéo theo sự thay đổi rõ rệt trong cơ cấu vị trí việc làm. Người thợ vốn quen thao tác thủ công nay phải học cách đọc bản vẽ, theo dõi màn hình, hiểu rõ thông số và quy trình vận hành. Để đứng vững trên những dây chuyền hiện đại, mỗi người đều phải tự làm mới cách làm việc của mình.
Làm quen với màn hình
Gần 15 năm gắn bó với Công ty TNHH Xây dựng và thương mại Lục Đông (xã Đại Lộc), ông Phạm Thành Khoa, Kỹ thuật viên vận hành phòng sơ chế, từng trải qua thời gian dài làm thủ công hầu hết các công đoạn. Khi đó, mây được chẻ, ngâm tẩy rồi phơi hoàn toàn bằng tay, chất lượng sợi mây chủ yếu dựa vào mắt nhìn và cảm giác của người thợ.
Khi Lục Đông chuyển dịch từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang chế biến sâu, ông Khoa phải học cách sử dụng thiết bị đo độ ẩm, đọc bản vẽ CAD 2D và vận hành hệ thống điều khiển PLC. Gần hai tháng vừa học vừa thực hành đã giúp ông làm chủ dây chuyền mới một cách trơn tru.
"Lúc đầu nhìn bảng điều khiển chằng chịt ký hiệu và thông số, tôi rất ngại. Nhưng sau đó tôi tự nhủ, nếu cứ giữ mãi cách làm cũ thì bản thân sẽ bị tụt hậu và không thể đáp ứng yêu cầu công việc", ông Khoa chia sẻ.
.jpg)
Tại Công ty CP Cơ khí Công nghiệp Trường Phú (phường Bàn Thạch), câu chuyện thích ứng công nghệ lại diễn ra ở một người thợ trẻ tuổi hơn. Sinh năm 2001, tốt nghiệp chuyên ngành Cơ khí tại Trường Cao đẳng nghề Thaco Trường Hải, anh Huỳnh Đức Đoan Trường vào làm việc từ đầu năm 2026 và được giao trọng trách vận hành máy cắt laser.
Khoảng cách giữa lý thuyết giảng đường và nhịp độ sản xuất thực tế hiện rõ qua từng đơn hàng. Chỉ cần thay đổi độ dày tấm vật liệu, đường cắt hay hoa văn là bộ thông số kỹ thuật đã hoàn toàn khác biệt. Khách hàng lại thường xuyên thay đổi mẫu mã, đòi hỏi độ chính xác và tính thẩm mỹ cực cao, nên chỉ một sai lệch nhỏ ở tốc độ cắt, công suất hay khâu căn chỉnh đều có thể khiến thành phẩm bị lỗi.
Anh Trường luôn cẩn thận kiểm tra bản vẽ trước khi vận hành máy, thử nghiệm thông số trên một phần vật liệu nhỏ rồi mới tiến hành sản xuất hàng loạt. Những lỗi phát sinh đều được anh ghi chép tỉ mỉ để đối chiếu với tài liệu kỹ thuật và tham khảo kinh nghiệm từ những người đi trước. Quá trình tự học này gắn liền với từng lô hàng và từng yêu cầu mới từ phía đối tác.
"Kiến thức ở trường mang lại nền tảng để tôi đọc bản vẽ, hiểu nguyên lý máy và các thông số kỹ thuật. Nhưng khi bắt tay vào làm, mỗi ngày lại là một thử thách khác nhau. Công nghệ laser cải tiến rất nhanh, nếu chỉ rập khuôn theo những gì đã biết thì rất dễ bị tụt hậu", anh Trường bộc bạch.
Những thông số mới
Tại Nhà máy bao bì xuất khẩu Timico (thuộc Công ty CP Tập đoàn Timico tại Khu công nghiệp Đông Quế Sơn, xã Xuân Phú), anh Lê Vĩnh Hoài Nhân, Trưởng phòng Chuẩn hóa, cũng đang đối mặt với làn sóng thay đổi mới. Thị trường xuất khẩu ngày càng khắt khe với yêu cầu bao bì giấy thân thiện với môi trường, sử dụng mực gốc nước, màu sắc ổn định và bề mặt đạt chuẩn. Thực tế này buộc anh phải đi sâu nghiên cứu dữ liệu, kiểm soát thiết bị và chuẩn hóa các yêu cầu kỹ thuật thành quy trình vận hành cho toàn bộ dây chuyền.
Khi hệ thống in mới được đưa vào lắp đặt, anh Nhân chủ động nghiên cứu tài liệu, làm việc trực tiếp với chuyên gia kỹ thuật và thử nghiệm nhiều thông số trước khi xây dựng bộ tiêu chuẩn vận hành. Anh còn ứng dụng công cụ trí tuệ nhân tạo để nhanh chóng tra cứu, đối chiếu thông tin, sau đó kiểm chứng lại bằng tài liệu chuyên ngành, tham vấn chuyên gia và chạy thử nghiệm thực tế trên máy.
Công việc của anh không đơn thuần là vận hành máy móc hoạt động. Mỗi thay đổi nhỏ về nguyên liệu, mực in hay màu sắc đều phải được lượng hóa thành các chỉ số kỹ thuật cụ thể để các ca sản xuất thực hiện đồng bộ. Chỉ cần một lô hàng bị lệch màu, độ bám mực kém hoặc thông số không đồng đều là cả đơn hàng lớn có nguy cơ bị ảnh hưởng.
Chính vì vậy, anh Nhân liên tục tự học, cập nhật kiến thức về công nghệ in, vật liệu mới và quản trị chất lượng trong quá trình làm việc. Công việc kỹ thuật của anh giờ đây không chỉ thuần túy chuyên môn mà còn đòi hỏi năng lực chuẩn hóa, kiểm soát và làm cầu nối hiệu quả giữa máy móc với người vận hành.
"Khi đã làm chủ thiết bị, hiểu rõ tiêu chuẩn và biết cách chuyển hóa các yêu cầu kỹ thuật thành quy trình cụ thể, việc quản lý sản xuất sẽ trở nên chủ động hơn rất nhiều. Tôi vẫn đang tiếp tục học hỏi về công nghệ in, vật liệu và quản trị chất lượng bởi các tiêu chuẩn xanh luôn thay đổi liên tục. Đây cũng là bệ phóng để tôi nâng cao năng lực chuyên môn, sẵn sàng đảm nhận những vị trí có trách nhiệm cao hơn trong tương lai", anh Nhân chia sẻ.
[VIDEO] - Người lao động chia sẻ về nhịp thay đổi của công nghệ hiện nay:
Sự xuất hiện của các thiết bị hiện đại tại nhà xưởng buộc người lao động phải chủ động học nghề ngay trong ca làm việc. Những người thợ lành nghề cần cập nhật kiến thức mới để xử lý các sự cố kỹ thuật phức tạp, trong khi lao động mới cần sự kèm cặp từ thế hệ đi trước để nhanh chóng nắm bắt máy móc và quy trình. Đối với doanh nghiệp, việc giữ chân đội ngũ thạo việc giờ đây gắn liền với cách thức tổ chức đào tạo nội bộ.
Học từ người đi trước
Mười năm làm việc tại Công ty TNHH Kỹ Thuật công nghiệp Đại Việt (phường Quảng Phú), anh Nguyễn Văn Hoàng Thanh trải qua nhiều đợt cải tiến thiết bị. Những công đoạn thủ công trước đây được thay thế bằng máy cắt laser với tốc độ vượt trội. Tuy nhiên, các lỗi kỹ thuật phát sinh cũng phức tạp hơn, đòi hỏi người vận hành phải biết đọc sơ đồ, đối chiếu thông số và tìm ra nguyên nhân trước khi tiến hành sửa chữa.
Mỗi khi tiếp nhận một dòng máy mới, anh Thanh đều bắt đầu bằng việc nghiên cứu kỹ tài liệu hướng dẫn, tìm hiểu cấu trúc hệ thống và các lỗi thường gặp. Gặp những sự cố hóc búa, anh chủ động nghiên cứu sơ đồ bo mạch, tra cứu tài liệu chuyên ngành rồi trao đổi trực tiếp với kỹ thuật viên của nhà sản xuất. Việc học hỏi của anh luôn gắn liền với từng mã lỗi cụ thể nhằm đưa máy móc trở lại dây chuyền sản xuất nhanh nhất có thể.
.jpg)
Sau nhiều năm đứng máy, anh Thanh đã rèn luyện được thói quen quan sát thiết bị nhạy bén, ghi nhớ các lỗi đặc thù và kiểm tra kỹ lưỡng từng khả năng trước khi can thiệp. Một chiếc máy dừng hoạt động quá lâu sẽ kéo theo sự đình trệ của nhiều công đoạn phía sau, vì vậy, năng lực chẩn đoán lỗi nhanh chóng đã trở thành thước đo tay nghề của người thợ.
Tại cùng doanh nghiệp, kỹ sư Lê Quang Cương, Trưởng nhóm Kỹ thuật, vừa đảm nhận công tác chuyên môn vừa trực tiếp kèm cặp các lao động mới. Khi nhà cung cấp bàn giao thiết bị, anh cùng nhóm kỹ thuật chủ động nắm bắt quy trình vận hành, các lỗi thường gặp và phương pháp bảo dưỡng, sau đó truyền đạt lại cho nhân sự mới ngay tại nhà xưởng.
"Anh em mới vào nghề luôn được những người đi trước hướng dẫn trực tiếp. Nếu để họ tự mày mò từ đầu thì sẽ mất nhiều thời gian. Sự kèm cặp này giúp người mới nhanh chóng hiểu máy, nắm vững quy trình và nhận diện được các lỗi thường gặp. Những người có kinh nghiệm sẽ truyền đạt kỹ năng xử lý thực tế, còn các bạn trẻ lại có lợi thế tiếp thu nhanh công nghệ mới", anh Cương cho biết.
Với anh Cương, việc kèm cặp đồng nghiệp mới cũng là cơ hội để những người thợ lâu năm hệ thống hóa và giải thích rõ ràng những thao tác vốn trước đây chỉ làm theo thói quen hay kinh nghiệm. Những bài học thực tế được truyền thụ trực tiếp ngay bên máy qua mỗi ca làm việc.
Giữ người khi đổi công nghệ
Tại Công ty CP Cơ khí Công nghiệp Trường Phú, ông Lê Đoàn Trương, Giám đốc công ty, cho biết đơn vị đang song song đào tạo lực lượng lao động hiện có và tuyển dụng thêm nhân sự trẻ. Những người thợ lâu năm có lợi thế am hiểu sâu sắc quy trình sản xuất, trong khi lao động trẻ lại sở hữu nền tảng chuyên môn tốt và khả năng tiếp cận nhanh nhạy với các thiết bị, phần mềm thế hệ mới.
"Đội ngũ giàu kinh nghiệm cần được cập nhật kiến thức về công nghệ mới, còn lực lượng lao động trẻ cần được cọ xát trong môi trường thực tế để phát huy năng lực. Khi máy móc, phần mềm và yêu cầu của khách hàng liên tục thay đổi, con người cũng phải chủ động chuyển mình. Chúng tôi duy trì hoạt động đào tạo thường xuyên từ cấp quản lý đến bộ phận kỹ thuật và vận hành máy", ông Trương cho biết.
Tại Công ty TNHH Xây dựng và Thương mại Lục Đông, việc chuyển đổi từ xuất khẩu mây thô sang chế biến sâu đã tạo ra áp lực không nhỏ lên đội ngũ nhân sự hiện tại. Ông Trần Trung Hiếu, Giám đốc công ty, chia sẻ nhiều công nhân lành nghề đã làm việc hơn chục năm nhưng vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận bản vẽ kỹ thuật, màn hình PLC và các thông số công nghệ. Để giải quyết bài toán này, nhà cung cấp thiết bị hỗ trợ đào tạo từ 2 đến 4 tuần, sau đó nhóm nhân sự nòng cốt sẽ tiếp tục kèm cặp sát sao từng lao động.
Các công đoạn cắt xẻ, bo viền tự động thường mất khoảng 2 đến 4 tuần để một người thợ quen nghề có thể vận hành thành thạo. Trong khi đó, những phần việc phức tạp hơn như pha chế công thức nhuộm hay hiệu chỉnh máy CNC đòi hỏi thời gian đào tạo từ 2 đến 3 tháng. Đổi lại, khi đã làm chủ được công nghệ chế biến sâu, thu nhập của người lao động đã tăng lên rõ rệt, dao động từ 15 - 30%.
Tại Nhà máy bao bì xuất khẩu Timico, công tác đào tạo luôn gắn liền với việc đánh giá hiệu suất công việc và tay nghề thực tế. Ông Phạm Ngọc Bình, Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Timico, cho biết khi đưa dây chuyền mới vào hoạt động, người lao động sẽ được các chuyên gia chuyển giao công nghệ hướng dẫn trực tiếp, sau đó những người thợ lành nghề sẽ tiếp tục kèm cặp nếu họ chưa theo kịp tiến độ.
"Nhà máy áp dụng hệ thống đánh giá năng suất nghiêm ngặt và thường xuyên tổ chức các hội thi thợ giỏi để anh em rèn luyện tay nghề. Khi năng lực và năng suất lao động tăng lên, thu nhập của người lao động cũng được cải thiện tương xứng. Đối với những nhân sự chưa đạt yêu cầu, công ty sẽ tiếp tục đào tạo và bố trí thợ lành nghề hướng dẫn để họ tiến bộ hơn", ông Bình cho biết.
[VIDEO] - Đại diện các doanh nghiệp chia sẻ về định hướng nâng cao kỹ năng công nghệ cho người lao động:
Sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ khiến việc nâng cao tay nghề trở thành yêu cầu sống còn đối với cả doanh nghiệp lẫn người lao động. Từ các lớp bồi dưỡng chuyên sâu cho kỹ thuật viên đến những điều khoản đào tạo được cụ thể hóa trong thỏa ước lao động tập thể, nhu cầu học tập ngày càng được tổ chức bài bản hơn. Nhà trường, doanh nghiệp và tổ chức công đoàn đang cùng bắt tay để giúp người lao động nâng cao khả năng thích ứng với công việc.
Đưa lớp học gần công việc
Cuối tháng 8 vừa qua, 20 cán bộ, nhân viên kỹ thuật của Tổng công ty Mạng lưới Viettel - Khu vực II quay trở lại giảng đường tại Trường Cao đẳng Đà Nẵng để tham gia khóa đào tạo sơ cấp nghề bậc 1. Đây là khóa học thứ hai do Trường Cao đẳng nghề Bách Khoa Hà Nội phối hợp tổ chức, dành riêng cho những người đang đi làm nhưng cần cập nhật kỹ năng để bắt kịp sự thay đổi của công nghệ.
Đối với đội ngũ lao động kỹ thuật, việc học hỏi thêm đã trở thành một phần tất yếu trong công việc hằng ngày. Những kiến thức từng giúp họ hoàn thành tốt công việc trước đây có thể sẽ không còn đủ khi doanh nghiệp đưa vào vận hành thiết bị mới, thay đổi phần mềm hay nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật. Khóa học được thiết kế tập trung vào những mảng kiến thức, kỹ năng còn khuyết thiếu, giúp học viên gắn chặt lý thuyết với thực hành.
PGS.TS Vũ Thị Phương Anh, Quyền Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Đà Nẵng, cho biết nhà trường luôn chủ động xây dựng và kết nối các nguồn lực đào tạo bám sát nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đối với đối tượng học viên đã đi làm, nội dung chương trình phải cực kỳ thiết thực, sát với từng vị trí việc làm để họ có thể ứng dụng ngay vào công việc sau khi hoàn thành khóa học.
TS Nguyễn Tiến Long, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Bách Khoa Hà Nội, nhận định đối với lực lượng lao động đã có kinh nghiệm thực tế, chương trình đào tạo cần tập trung củng cố chuyên môn sâu và nâng cao năng lực giải quyết vấn đề.
Các bài giảng cần được thiết kế xoay quanh các thiết bị, quy trình vận hành và những tình huống phát sinh hằng ngày tại nhà xưởng để người học dễ dàng bù đắp các lỗ hổng kiến thức.
Từ mô hình lớp học dành cho 20 kỹ thuật viên, sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã chứng minh rằng việc nâng cao tay nghề hoàn toàn có thể triển khai hiệu quả ngay trong quá trình làm việc. Doanh nghiệp chủ động xác định nhu cầu thực tế, nhà trường linh hoạt thiết kế chương trình đào tạo phù hợp, từ đó giúp người lao động nhanh chóng cập nhật kỹ năng trước những yêu cầu mới.
Khi lớp học được đưa đến gần hơn với công xưởng, việc học tập trở nên thiết thực. Đối với những người đã đi làm, giá trị lớn nhất của khóa học là những kiến thức mới phải giải quyết được các bài toán thực tế trong công việc hằng ngày. Những gì tiếp thu được từ lớp học sẽ lập tức được ứng dụng vào dây chuyền sản xuất, giúp hành trình nâng cao tay nghề trở nên thực chất và hiệu quả hơn.
Đưa đào tạo vào thỏa ước
Theo định hướng của tổ chức Công đoàn thành phố Đà Nẵng, làn sóng tự động hóa, số hóa và AI đang đặt ra những đòi hỏi khắt khe hơn đối với hầu hết các vị trí việc làm. Khi máy móc, phần mềm và quy trình sản xuất liên tục đổi mới, người lao động bắt buộc phải chủ động nâng cao kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp để vừa đáp ứng tốt công việc hiện tại.
Pháp luật lao động hiện hành đã quy định rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động trong trường hợp thay đổi cơ cấu, công nghệ ảnh hưởng đến việc làm của người lao động. Cụ thể, Bộ luật Lao động năm 2019 quy định doanh nghiệp phải xây dựng và thực hiện phương án sử dụng lao động, trong đó xác định rõ danh sách người tiếp tục làm việc, người được đào tạo lại để tiếp tục sử dụng và người chuyển sang làm công việc khác.
Doanh nghiệp cũng có trách nhiệm lập kế hoạch và bố trí kinh phí hằng năm cho việc đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề cho người lao động đang làm việc.
.jpg)
Bà Phan Thị Thúy Linh, Chủ tịch Liên đoàn Lao động thành phố Đà Nẵng, nhấn mạnh trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng như hiện nay, việc nâng cao tay nghề phải được coi là giải pháp then chốt để bảo vệ việc làm bền vững cho người lao động.
Công đoàn cơ sở cần sâu sát, nắm bắt kịp thời nhu cầu đào tạo của đoàn viên, chủ động thương lượng với ban giám đốc về các vị trí công việc có nguy cơ thay đổi, từ đó tạo điều kiện tối đa để người lao động được học tập, bồi dưỡng trước khi yêu cầu công việc vượt quá năng lực hiện tại của họ.
Theo bà Linh, hoạt động thương lượng tập thể tại doanh nghiệp là kênh hiệu quả để các bên cùng thảo luận về kế hoạch đào tạo, thời gian học tập, hỗ trợ chi phí cũng như phương án sắp xếp, bố trí nhân sự khi dây chuyền sản xuất được đổi mới. Mỗi doanh nghiệp có quy mô và lộ trình ứng dụng công nghệ khác nhau, do đó các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế linh hoạt, sát với thực tế của từng đơn vị.
Đặc biệt, từ năm 2026, Luật Việc làm năm 2025 sẽ bổ sung cơ chế hỗ trợ kinh phí cho người sử dụng lao động để tổ chức đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề nhằm duy trì việc làm cho người lao động trong các trường hợp thay đổi cơ cấu, công nghệ ảnh hưởng đến việc làm của người lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Đây sẽ là nguồn lực tài chính vô cùng ý nghĩa để các doanh nghiệp tiếp cận và chủ động thực hiện khi đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định.
Đối với công nhân làm việc theo ca kíp, phương thức tổ chức đào tạo cần được thiết kế linh hoạt hơn để phù hợp với thời gian biểu của họ. Tổ chức công đoàn có thể đóng vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp và các trường nghề để đưa các lớp bồi dưỡng ngắn hạn về gần nơi làm việc, tập trung vào các nội dung thực hành sát sườn với thiết bị và vị trí công việc thực tế.
Khi người lao động được tạo điều kiện học tập ngay trong quá trình làm việc, năng lực thích ứng với công nghệ mới của họ sẽ được củng cố vững chắc qua từng ngày, giúp họ tự tin đứng vững trước mọi làn sóng thay đổi.
[VIDEO] - Đại diện doanh nghiệp chia sẻ về chính sách đào tạo cho người lao động:
Thực hiện: PHAN VINH - Đồ họa: TUYẾT TRINH