Xây dựng nguồn nhân lực cho giai đoạn mới
Bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp đối với lao động, thành phố Đà Nẵng đang nỗ lực phát triển nguồn nhân lực tăng cả “chất” và “lượng”.
Xây dựng nguồn nhân lực
cho giai đoạn mới
Yêu cầu chuyển dịch
Nhiều lợi thế
Theo Sở Nội vụ, từ số liệu tổng hợp, dân số trong độ tuổi lao động trên địa bàn thành phố đạt khoảng 1,7 triệu người, tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 77%, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp chứng chỉ đạt khoảng 37%. Đây là một trong những điều kiện thuận lợi để thành phố phát triển các ngành kinh tế có hàm lượng tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng cao.
Không chỉ có lợi thế về quy mô lao động, Đà Nẵng còn là trung tâm đào tạo lớn của khu vực miền Trung - Tây Nguyên với mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp khá hoàn chỉnh. Đại học Đà Nẵng cùng các trường đại học, cao đẳng, trung cấp trên địa bàn hằng năm cung cấp cho thị trường lao động hàng chục nghìn kỹ sư, cử nhân, kỹ thuật viên và lao động có tay nghề. Đây là nền tảng quan trọng để thành phố phát triển nguồn nhân lực phục vụ cho khu vực miền Trung - Tây Nguyên và cả nước.
Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chi nhánh miền Trung - Tây Nguyên, qua tổng hợp dữ liệu khảo sát và các chỉ số đánh giá, nguồn nhân lực tại thành phố đang nắm giữ những lợi thế rõ nét về nền tảng giáo dục, kỹ năng cơ bản và khả năng thích ứng với môi trường số hóa.
Từ khảo sát Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2025, Đà Nẵng ở nhóm dẫn đầu toàn quốc về mức độ lao động địa phương đáp ứng yêu cầu tay nghề kỹ thuật và kỹ năng số, đạt 4/5 điểm. Cụ thể: 76,34% doanh nghiệp đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông tại địa phương là tốt; tỷ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đang làm việc tại địa phương đã qua đào tạo xếp thứ 3 cả nước; 71,43% doanh nghiệp cho rằng lao động địa phương đáp ứng hoàn toàn hoặc phần lớn nhu cầu sử dụng của doanh nghiệp và Đà Nẵng xếp thứ 6 toàn quốc về chỉ tiêu này.
Tỷ lệ qua đào tạo đạt 77%, trong đó có bằng cấp chứng chỉ đạt 37%.
Xếp thứ 3 toàn quốc đối với lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên đang làm việc.
Doanh nghiệp đánh giá lao động địa phương đáp ứng hoàn toàn hoặc phần lớn nhu cầu.
Chi phí tìm kiếm, tuyển dụng nhân sự chỉ chiếm 3% tổng chi phí kinh doanh.
Cạnh đó, chi phí tuyển dụng lao động trong tổng chi phí kinh doanh của doanh nghiệp tại Đà Nẵng chỉ chiếm 3%, đưa thành phố xếp thứ 4 toàn quốc về khả năng tiết kiệm chi phí tìm kiếm, tuyển dụng nhân sự. Hệ thống dạy nghề và đào tạo kỹ thuật của thành phố bước đầu nhận phản hồi tích cực từ khối doanh nghiệp, với 70,54% cho rằng chất lượng dạy nghề tại địa phương đạt mức tốt, xếp thứ 9 cả nước. Kết quả này phản ánh sự nỗ lực của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn trong việc đổi mới chương trình và nâng cao chất lượng giảng dạy.
Cần sớm chuyển dịch
Theo định hướng phát triển của thành phố, thời gian tới Đà Nẵng ưu tiên thu hút đầu tư và phát triển các lĩnh vực như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, logistics, tài chính quốc tế, du lịch chất lượng cao, y tế chất lượng cao, nông nghiệp công nghệ cao và nhiều ngành kinh tế mới khác. Điều này đồng nghĩa với việc nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ tăng nhanh cả về quy mô lẫn yêu cầu chuyên môn. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, nhân lực chất lượng cao chiếm khoảng 42% trong tổng số nguồn nhân lực và tiếp tục nâng lên 50% vào năm 2045.
Ông Nguyễn Quí Quý, Phó Giám đốc Sở Nội vụ nhìn nhận, đây là mục tiêu rất lớn, đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị, sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và sự đổi mới mạnh mẽ của các cơ sở đào tạo; nếu không hành động ngay từ hôm nay, rất khó để thành phố đáp ứng được nhu cầu nhân lực khi các dự án lớn đi vào hoạt động trong những năm tới. Có thể thấy Đà Nẵng không thiếu tiềm năng về nguồn nhân lực nhưng đang đứng trước yêu cầu phải chuyển dịch: từ lợi thế về số lượng sang lợi thế về chất lượng; từ đào tạo theo khả năng sang đào tạo theo nhu cầu; từ phát triển nguồn nhân lực phục vụ trước mắt sang chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai.
Ông Nguyễn Tiến Quang, Giám đốc VCCI chi nhánh miền Trung - Tây Nguyên cho biết, trên địa bàn thành phố hiện có khoảng 61.000 doanh nghiệp đang hoạt động. Trong giai đoạn phát triển mới, việc phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao đang quyết định trực tiếp năng lực cạnh tranh, hiệu quả sản xuất kinh doanh, khả năng hấp thụ công nghệ tiên tiến và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Nhìn nhận từ chỉ số PCI 2025, ông Quang chỉ ra, khi đưa người lao động trực tiếp vào vận hành sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp vẫn phải bỏ ra tới 5% tổng chi phí kinh doanh cho công tác đào tạo lại (xếp thứ 6 toàn quốc). Điều này cho thấy chi phí “sàng lọc” và chi phí bù đắp khoảng trống kỹ năng sau tuyển dụng đối với doanh nghiệp vẫn còn rất lớn. Hệ quả trực tiếp là doanh nghiệp phải tự dùng nguồn lực tài chính hữu hạn để gánh vác phần chi phí bù đắp trong sự thiếu hụt của hệ thống đào tạo, làm gia tăng chi phí vận hành, giảm sức cạnh tranh.
Chìa khóa từ “ba nhà”
Doanh nghiệp đẩy mạnh kết nối
Để đáp ứng nhu cầu nhân sự lên đến 5.000 người cho các dự án tương lai, Công ty TNHH Điện tử Foxlink Đà Nẵng đã chủ động hợp tác với các trường đại học trên địa bàn ngay từ khi bắt đầu đầu tư vào thành phố. Trong năm 2024, Foxlink ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với các trường thành viên của Đại học Đà Nẵng: Trường Đại học Bách khoa, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật, Trường Đại học Công nghệ thông tin và truyền thông Việt - Hàn.
Nội dung hợp tác tập trung xây dựng lộ trình thực tập và chuẩn bị lực lượng nhân sự đáp ứng mảng thiết kế, kiểm thử linh kiện điện tử và hệ thống nhúng của Foxlink; xây dựng chương trình thực tập có trả lương tại nhà máy Foxlink ở Khu công nghệ cao Đà Nẵng; ưu tiên tuyển dụng kỹ sư tốt nghiệp từ các trường làm việc ở các vị trí kỹ thuật và quản lý… Cũng trong năm 2024, Foxlink ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với Trường Đại học Đông Á về đào tạo liên kết gắn liền với việc làm tại thị trường quốc tế và Việt Nam.
Ông Yang Fan, Phó Giám đốc nhân sự Công ty TNHH Điện tử Foxlink Đà Nẵng cho biết, thông qua hợp tác, Foxlink đã và đang hỗ trợ các chương trình đào tạo tiếng Trung chuyên ngành công nghệ cho sinh viên khối kỹ thuật; đặt hàng đề tài nghiên cứu từ thực tế sản xuất của Foxlink cho sinh viên làm đồ án tốt nghiệp, có sự đồng hướng dẫn của kỹ sư doanh nghiệp… Qua đó hướng tới mục tiêu phát triển nhà máy Foxlink tại Đà Nẵng trở thành một trong những nhà máy lớn, sản xuất sản phẩm điện tử có doanh thu cao, góp phần vào sự phát triển chung của thành phố.
Theo ông Lê Hoàng Phúc, đại diện Công ty CP VSAP Lab, cần thúc đẩy mô hình “ba nhà” đi vào thực chất, bền vững thay vì dừng lại ở phong trào ngắn hạn. Cụ thể, trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn, nhà nước đóng vai trò kiến tạo thông qua đầu tư, tái đầu tư các hệ thống hạ tầng dùng chung, phần mềm mô phỏng tại Khu công nghệ cao và Khu công viên phần mềm số 2. Trên nền tảng đó, nhà trường và doanh nghiệp sẽ bắt tay chặt chẽ trong khâu đào tạo: đưa sinh viên, giảng viên đến thực tập, nghiên cứu trực tiếp trên máy móc hiện đại và tham gia các dự án thực tế cùng chuyên gia của doanh nghiệp. Mô hình hợp tác này không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí đầu tư công, giải bài toán nghiên cứu của các trường, mà còn trực tiếp cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng “đúng và trúng” nhu cầu tuyển dụng khắt khe của doanh nghiệp công nghệ cao tại Đà Nẵng.
Hợp tác thực chất
Theo Thông báo kết luận của Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Mạnh Hùng tại hội nghị đối thoại giữa lãnh đạo thành phố với doanh nghiệp về phát triển nguồn nhân lực mới đây, lãnh đạo thành phố giao nhiệm vụ cụ thể cho các đơn vị, địa phương. Sở Nội vụ cần dự báo nhu cầu nhân lực giai đoạn 2026 - 2031; xây dựng cơ sở dữ liệu kết nối cung - cầu lao động trong năm 2026 và tham mưu chính sách nhân lực chất lượng cao. Sở Khoa học và Công nghệ gắn phát triển nhân lực với chuyển đổi số, AI, bán dẫn, đổi mới sáng tạo; tuyên truyền các chính sách ưu đãi để thúc đẩy nguồn nhân lực chất lượng cao. Sở Giáo dục và Đào tạo rà soát cơ sở vật chất, năng lực hệ thống đào tạo; tham mưu chính sách hỗ trợ nghề mới và thúc đẩy mô hình liên kết "nhà trường - doanh nghiệp" theo đặt hàng và đào tạo kép...
-a8529179b546060655fc3b95c2a28061.jpg)
Theo đại diện Ban Quản lý Khu công nghệ cao và các khu công nghiệp Đà Nẵng, đơn vị được giao nhiệm vụ chủ động nắm bắt, tổng hợp nhu cầu sử dụng lao động của doanh nghiệp theo ngành nghề, vị trí việc làm và kỹ năng; thường xuyên cung cấp thông tin cho Sở Nội vụ để phối hợp với các cơ sở đào tạo tổ chức kết nối, đào tạo nguồn nhân lực phù hợp. Đồng thời ban quản lý đang nghiên cứu nâng cấp trung tâm đào tạo, xác định đây là một đề án ưu tiên đầu tư nhằm tăng cường kết nối giữa nhà nước - doanh nghiệp - nhà trường, viện nghiên cứu.
PGS-TS. Nguyễn Ngọc Vũ, Giám đốc Đại học Đà Nẵng cho rằng, để đổi mới mô hình đào tạo nhân lực chất lượng cao với sự tham gia thực chất của doanh nghiệp, nhất là làm thế nào để triển khai có hiệu quả chương trình “học kỳ doanh nghiệp”, chương trình học và làm, cần có những nghiên cứu xây dựng không gian đổi mới sáng tạo tích hợp, gắn kết mô hình đào tạo mới tại các trường đại học. Doanh nghiệp có thể đặt các trung tâm đổi mới sáng tạo và bộ phận nghiên cứu và phát triển (R&D) ngay tại khuôn viên của đại học, tạo cơ hội cho sinh viên, nghiên cứu sinh làm việc với kỹ sư, chuyên gia trong môi trường chung. Đây cũng là nền tảng để đổi mới căn bản mô hình đào tạo và nghiên cứu gắn với thực tiễn, rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường và thị trường lao động trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và tự động hóa.
Giải pháp đáp ứng ngành mũi nhọn
Doanh nghiệp gặp khó
Là một trong những doanh nghiệp có quy mô đầu tư lớn nhất vào Khu công nghệ cao Đà Nẵng, Tập đoàn Dentium đã triển khai 3 dự án với tổng vốn đầu tư 257 triệu USD, dự kiến tuyển dụng hơn 1.500 lao động để sản xuất thiết bị y tế nha khoa và pin nhiên liệu. Tuy nhiên, đại diện doanh nghiệp cho biết nguồn cung lao động tại Đà Nẵng có xu hướng thu hẹp.
Ông Shim Woo Hyeong, Phó Giám đốc Công ty TNHH ICT Vina (Tập đoàn Dentium) thông tin, trong bối cảnh sản xuất tự động hóa, nhu cầu tuyển dụng nhân sự có nền tảng kỹ thuật, tốt nghiệp các chuyên ngành như điện, cơ điện tử, tự động hóa hoặc có kinh nghiệm liên quan đến máy móc, thiết bị về sản xuất lại càng cấp thiết. Dù vậy, thực tế cho thấy việc tuyển dụng lao động đáp ứng các tiêu chuẩn này đang gặp khó khăn do nhiều nguyên nhân. Cụ thể, doanh nghiệp sản xuất đang phải cạnh tranh với nhiều loại hình công việc khác có thu nhập trực tiếp và độ linh hoạt cao hơn, điển hình là xây dựng, du lịch. Cạnh đó, các tỉnh, thành lân cận Đà Nẵng cũng đang thúc đẩy công nghiệp với lợi thế chi phí sinh hoạt thấp hơn Đà Nẵng.
“Mỗi doanh nghiệp sản xuất có quy trình riêng nên rất khó tìm được ứng viên có thể đáp ứng ngay toàn bộ yêu cầu công việc. Chúng tôi thường tuyển những người có nền tảng kỹ thuật phù hợp, sau đó tiếp tục đào tạo theo công nghệ và máy móc thực tế tại nhà máy. Tuy nhiên, đặc thù công việc sản xuất là vận hành theo quy trình và mang tính lặp lại; nếu người lao động không thấy cơ hội phát triển lâu dài, họ rất dễ chuyển sang các công việc khác linh hoạt hoặc mức thu nhập hấp dẫn hơn”, ông Shim Woo Hyeong cho biết.
Trong khi đó, dự án “Phòng thí nghiệm kết hợp sản xuất thử nghiệm (Fab-Lab) công nghệ đóng gói tiên tiến tại Đà Nẵng” của Công ty CP VSAP Lab tại Khu công viên phần mềm Đà Nẵng số 2, cũng đang thiếu hụt nhân lực.
Ông Lê Hoàng Phúc, Giám đốc Đối ngoại và phát triển kinh doanh của Công ty CP VSAP Lab cho biết, hiện công ty có 24 người, trong đó có 7 tiến sĩ và nắm giữ hơn 30 bằng sáng chế toàn cầu, với 95% nhân sự lõi được thu hút từ nước ngoài về. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn gặp khó khi tuyển dụng các vị trí kỹ sư thiết kế chip, cũng như nhân sự phụ trợ cho hạ tầng nhà máy, quản lý chuỗi cung ứng và vận hành phòng sạch.
“Rào cản lớn nhất hiện nay là khoảng cách giữa lý thuyết tại trường đại học và thực hành thực tế do thiếu các hệ thống phòng nghiên cứu hiện đại; ngoài ra bài toán tuyển dụng còn vướng ở năng lực toàn diện của ứng viên”, ông Phúc chia sẻ.
Cần giải pháp trọng tâm
Theo số liệu từ Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), chi nhánh miền Trung - Tây Nguyên, qua phân tích các lĩnh vực kinh tế mũi nhọn (công nghệ thông tin và kinh tế số; công nghiệp vi mạch bán dẫn và công nghệ cao; du lịch và dịch vụ chất lượng cao) cho thấy khoảng cách giữa chất lượng đào tạo và yêu cầu thực tế của thị trường vẫn còn lớn.
Đối với ngành công nghệ thông tin, mặc dù số lượng lao động khá lớn (khoảng 50.000 lao động), nhưng 45% trong số đó tập trung ở phân khúc gia công phần mềm phổ thông với kỹ năng cơ bản; chỉ có 35% nhân sự mới tốt nghiệp từ các cơ sở đào tạo trên địa bàn đáp ứng ngay yêu cầu chuyên môn sâu về các lĩnh vực công nghệ quan trọng như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn hay an ninh mạng.
Áp lực phát triển lực lượng kỹ sư công nghệ cao tăng gấp 8 - 9 lần trong 4 năm tới, trong đó cần tối thiểu 2.000 kỹ sư thiết kế vi mạch chuyên sâu.
Đối với công nghiệp công nghệ cao, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 cần tối thiểu 5.000 lao động chất lượng cao, trong đó có ít nhất 2.000 kỹ sư thiết kế mạch chuyên sâu; trong khi đó, lực lượng kỹ sư thực tế tại địa phương khoảng 600 người, như vậy phải phát triển lực lượng kỹ sư công nghiệp cao lên khoảng 8-9 lần so với hiện nay trong khoảng 4 năm. Về lĩnh vực du lịch, nhiều doanh nghiệp khối nhà hàng, khách sạn cho biết, phải tự chi trả kinh phí để đào tạo lại tiêu chuẩn nghiệp vụ và kỹ năng giao tiếp quốc tế cho nhân sự mới tuyển dụng.
Theo đại diện Hiệp hội Công nghệ số thành phố Đà Nẵng, điểm nghẽn về nhân lực công nghệ hiện nay là hạ tầng nghiên cứu và phát triển (R&D), chương trình đào tạo chưa theo kịp tốc độ phát triển công nghệ và thiếu chuyên gia có kinh nghiệm thực tế. Do đó, hiệp hội đề xuất đổi mới mô hình đào tạo theo hướng tăng thời gian thực tập, hình thành phòng thí nghiệm doanh nghiệp (corporate lab) tại trường đại học, đưa AI và tư duy khởi nghiệp vào chương trình đào tạo; xây dựng hạ tầng thực hành dùng chung về bán dẫn và AI; tăng cường liên kết đào tạo quốc tế và các chương trình nâng cao kỹ năng hiện có hoặc chuyển đổi ngành nghề cho đội ngũ kỹ sư.
Ông Nguyễn Đức Quỳnh, Phó Chủ tịch Liên Chi hội khách sạn Việt Nam, Chủ tịch Chi hội khách sạn Đà Nẵng cho rằng, Đà Nẵng muốn phát triển du lịch chất lượng cao thì không chỉ đầu tư vào hạ tầng, sự kiện, đường bay, sản phẩm hay truyền thông điểm đến, mà yếu tố quyết định cuối cùng vẫn là con người. Việc phát triển nguồn nhân lực du lịch không chỉ là nhiệm vụ ngắn hạn để giải quyết mùa cao điểm, mà cần chiến lược dài hạn của thành phố, với sự tham gia đồng bộ của chính quyền, nhà trường, hiệp hội và doanh nghiệp. Cụ thể, doanh nghiệp cần chủ động đào tạo và giữ chân người lao động; các hiệp hội doanh nghiệp đóng vai trò cầu nối, phản biện chính sách và thúc đẩy các mô hình hợp tác đào tạo. Nhà trường đào tạo sát thực tế hơn. Thành phố có chính sách về nhà ở, phúc lợi, dữ liệu nhân lực và kết nối cung - cầu lao động.