Giải mã đời thực của "nữ hoàng trinh thám"

Agatha Christie từng đứng trên ván lướt sóng giữa biển Hawaii, từng pha chế thuốc trong phòng dược thời chiến, và từng cặm cụi bên những hố khai quật khảo cổ giữa sa mạc Trung Đông. Đó chính là cuộc đời thật của bà Agatha Christie, tác giả đã bán hơn một tỉ bản sách bằng tiếng Anh, chỉ đứng sau Kinh Thánh và Shakespeare về số lượng phát hành. Giờ đây, hành trình ấy sẽ được kể lại qua một triển lãm quy mô hiếm có tại London.

Đời thực ly kỳ hơn tiểu thuyết

Phần đầu tiên của triển lãm đưa người xem trở về vùng Devon nước Anh, nơi cô bé Agatha Miller - tên khai sinh của bà Christie - lớn lên trong một căn nhà miền quê mang tên Ashfield. Đây không chỉ là nơi bà trải qua tuổi thơ, mà còn là nguyên mẫu cho bối cảnh quen thuộc bậc nhất trong các tiểu thuyết của bà: Một căn nhà ở vùng quê nước Anh cổ điển.

Thư viện Anh sẽ trưng bày những bức ảnh chụp Christie thời thơ ấu cùng gia đình, cảnh cô bé trượt patin với bạn bè, bên cạnh bản đánh máy truyện ngắn đầu tay House of Beauty (Ngôi nhà sắc đẹp) mà bà viết năm mới 18 tuổi.

Đáng chú ý, khách tham quan còn có dịp chiêm ngưỡng một cuốn sổ tay của Arthur Conan Doyle - cha đẻ của nhân vật Sherlock Holmes - ghi lại phương pháp phá án của vị thám tử lừng danh, cùng những nhận xét về tác phẩm đầu tay của Christie từ chính nhà văn trinh thám Dorothy L. Sayers, một trong những tên tuổi lớn cùng thời, theo thông tin trên website của Thư viện Anh.

Nhưng chính quãng thời gian Thế chiến I mới là bước ngoặt định hình nên "vũ khí" đặc biệt của bà Christie sau này: Kiến thức về thuốc độc. Bà từng làm y tá kiêm dược tá tại một bệnh viện, và những ghi chép ôn thi dược năm 1917 cùng hồ sơ phục vụ thời chiến sẽ được đặt trong một không gian mô phỏng phòng bào chế, bày các loại độc dược từng xuất hiện trong tiểu thuyết của bà.

Đài phát thanh công cộng Mỹ NPR từng dẫn lời biên tập viên Andrew Gulli, người phụ trách tạp chí The Strand, đơn vị vẫn xuất bản truyện ngắn của Christie, nhận định rằng chính sự bình thường bên ngoài của Christie khiến bà am hiểu sâu sắc mặt tối trong lòng người.

Rời phòng dược, hành trình tiếp tục đưa người xem triển lãm lên một toa tàu mô phỏng đoàn tàu Orient Express huyền thoại, gợi nhắc thập niên 1930 hào nhoáng. Đây là kết quả của chuyến đi vòng quanh thế giới kéo dài 10 tháng cùng người chồng đầu của bà - ông Archie Christie.

Trong một bức thư viết cho ông, bà đã reo lên đầy phấn khích: "Anh yêu, thật là một chuyến đi tuyệt vời!" khi kể về hành trình trên chuyến tàu sang trọng nối Paris và Istanbul, và cũng chính là cảm hứng cho kiệt tác Murder on the Orient Express (Án mạng trên chuyến tàu tốc hành Phương Đông) ra đời bốn năm sau đó.

Chặng cuối của hành trình khám phá đưa người xem đến với miền đất Trung Đông, gắn liền với cuộc hôn nhân thứ hai của bà cùng nhà khảo cổ học Max Mallowan. Từ thập niên 1930, bà đồng hành với chồng trên các công trường khai quật tại Iraq và Syria, đảm nhận vai trò nhiếp ảnh gia không chính thức của đoàn. Chính trải nghiệm này đã trở thành chất liệu cho hai tiểu thuyết Murder in Mesopotamia (Án mạng ở Mesopotamia) và They Came to Baghdad (Điệp vụ thành Bagdad), với bản ghi chú cốt truyện gốc cùng chiếc máy đánh chữ Remington đời 1937, được cho là công cụ bà dùng để viết nên And Then There Were None (Và rồi chẳng còn ai), sẽ được trưng bày trong không gian mô phỏng công trường khảo cổ, theo Thư viện Anh.

Vì sao thế giới vẫn còn mê Christie?

Không gian trưng bày cuối cùng đưa khách tham quan bước vào khu West End sầm uất của London thập niên 1950, nơi bà Christie chuyển mình thành một nhà viết kịch thành công không kém gì tiểu thuyết gia.

Tại đây, người xem sẽ thấy những ghi chú tay cho vở Witness for the Prosecution (Nhân chứng buộc tội), bản đánh máy vở Curtain: Poirot's Last Case (Màn hạ: Vụ án cuối cùng của Poirot), cùng chiếc máy ghi âm Dictaphone bà dùng để đọc lời cho các bản thảo sau này, trong đó có Endless Night (Đêm vô tận).

Cũng trong phần này, dấu ấn màn ảnh của nữ văn sĩ Christie được gợi nhắc qua áp phích và phục trang từ các phiên bản chuyển thể phim, truyền hình nhiều thập niên qua - minh chứng cho sức sống vượt khỏi trang sách của các nhân vật do bà tạo ra.

Nhưng điều khiến giới nghiên cứu tò mò hơn cả không chỉ là bà đã viết những gì, mà là vì sao đến nay người ta vẫn đọc và xem các câu chuyện ấy.

Tạp chí The Economist của Anh chỉ ra rằng, dù giới phê bình giữa thế kỷ XX từng không mấy thiện cảm với văn phong của Christie, thì 50 năm sau ngày mất, bà vẫn được Tổ chức Kỷ lục Guinness thế giới công nhận là tiểu thuyết gia có sách bán chạy nhất mọi thời đại.

The Economist lý giải bí quyết ấy nằm ở ba yếu tố: Những thám tử tưởng chừng không mấy nổi bật như bà cô Jane Marple hay quý ông lịch lãm Hercule Poirot; bối cảnh khép kín khiến ai cũng có thể là nghi phạm; và trên hết là tài năng dựng cốt truyện bậc thầy, nơi các nút thắt chỉ lộ diện đúng lúc độc giả ít ngờ tới nhất.

Người phụ trách chính của triển lãm, bà Lucy Rowland thuộc Thư viện Anh, khẳng định tầm ảnh hưởng của Christie đối với dòng văn học trinh thám là vô cùng to lớn, đồng thời cho biết triển lãm sẽ đưa khách tham quan trở lại tuổi thơ của bà và theo dấu hành trình trở thành một cây bút biểu tượng.

Trong khi đó, ông James Prichard, người chắt của Agatha Christie và hiện là Giám đốc điều hành kiêm Chủ tịch Công ty Agatha Christie Limited, đơn vị quản lý bản quyền các tác phẩm của bà từ năm 1955, chia sẻ rằng sự kiện lần này vừa là dịp để tưởng nhớ, vừa là cơ hội tôn vinh một cuộc đời mà ông gọi là "một trong những cuộc đời phi thường nhất thế kỷ XX".

DIỆP TRẦN